Vi kan få ei berekraftig folketalsutvikling i Sogn og Fjordane ved å gjere to erkjenningar.
1: At innbyggarane ser og utviklar mangfaldet i eige fylke.
2: At fylket som heilskap maktar å kommunisere mangfaldet ut.

Kvifor det? Mangfald skaper mangfald, og mangfald trekker til seg folk, det gjev fridom. Mangfald er ein motor for ny utvikling, innovasjon. Mangfald gjev valmogelegheiter i jobb og privatliv. Mangfald er forklaringa til folketalsutviklinga i byar og område med folketalsauke.

Ok, fjordfylket kan aldri bli Istanbul, Berlin eller New York. Men mangfald er ikkje synonymt med metropol. Mangfald tyder rikdom, noko som er samansett av mange ulike delar, stor variasjon av til dømes idear eller i naturen.

Er det noko som kjenneteiknar vår vesle krå av Europa, så er det akkurat det. Variasjon. Det går fint an hevde mykje sant om våre mørkare sider – namngjeve som bygdedyr, bunadselite, jantelov og liknande – som ofte representerer det stikk motsette av mangfald. Skal vi gjere noko som utviklar fylket vårt, må vi snakke om det vi har som er bra, og som vi vil utvikle og ha meir av. Nærar vi mangfaldet, vil det fort få eit godt momentum, kraft, og dra frå eventuelle fogderistridar, misunning og sutrekultur.

Det er udiskutabelt at Sogn og Fjordane er mangfaldig. Eit lettkjøpt bevis er å ta qizen på nettsida til framtidsfylket. Om det ikkje er tjukt av ledige jobbar medan finanskrisa ebbar ut, er det likevel tjukt av kompetansearbeidsplassar. Og dei er godt spreidd over heile fylket – ikkje berre i byane og dei største tettstadene. Nei, det er ikkje like mange som i Oslo, men eg meiner utvalet har like stor breidde som i hovudstaden.

Døme er ein stadig meir innovativ energisektor – både langs kysten og rundt i bygdene. Vi har havbruksnæringa, som med sine verdiar nærast kryssar inn i finans. Vi har stor industri – som rett nok taper terreng for lavkostland – men også industridesign, som i Hyen. Vi designar hotte klede som blir eksportert til mange land. Vi har eit landbruk som er i ferd med å finne att røtene sine gjennom å produsere og utvikle lokale kvalitetar som matbevisste over heile landet etterspør. Vi har kunnskapsinnovatørar på områdeutvikling og ei rekke andre område i til dømes Aurland. Vi har ei ekstremt endringspotent småskala opplevelsesbasert reiselivsnæring. Og slik kan ein fortsette.

Mangfaldet i buplassar er også stort. Frå små strandsitjarmiljø i Solvorn, til sentrale leiligheitskompleks i Førde, til småbruk med utsikt i Jølster, til fiskarbygder på øyer i havgapet, til byvilla mot solnedgangen i Florø. Med ei trass alt rivande utvikling innan samferdsle dei siste 20 åra, vil ein kunne bu dei fleste stader, og ha tilgong på eit ganske stort mangfald av jobbar. Greitt – det er like kjipt å pendle ein time for dagen her som i Halden, men mogelegheitene er enorme, og alle gode krefter jobbar for betre vegar og rutenett.

Vi har også mykje å leve for på fritida. Organisasjonslivet her i fylket er ekstremt mangfaldig. Eg trur nesten det er umogeleg å ikkje finne noko å delta i, der du møter personar med felles interesser. Anten det no er brassband, Røde Kors, idrettslag, Naturvernforbundet, Slow Food, Oikos, mållag, Juvente, Nei til Eu, Ja til EU, politiske parti, interesseorganisasjonar, heimflyttingsgrupper, kennelklubbar eller jaktlag, eller noko heilt, heilt anna, så kan ingen argumentere mot at det er eit mangfald. Ein kan fint halde på heile døgnet med å drive frivillig aktivitet for seg sjølv eller andre.

I forhold til folketalet, har vi også eit mangfaldig kulturtilbod med høg kvalitet. Åmot gard er eit døme på superbt kulturelt entreprenørskap. Ein tek det ein har – eit gamalt gardsbruk. Kartlegg kvalitetane i gardsbruket, kombinerer det med eigne interesser og kompetanse og køyrer laus mot ein svolten marknad. Malakoff Rockfestival er eit anna døme på det same: høg kvalitet som resultat av god drive og intelligens. I tillegg har vi våre titals andre rockfestivalar, musikkfestivalen i førde, historiske spel, Sogn og Fjordane teater med nyvinnande oppsetningar, krimfestival, kinoar, barar og min lokale favoritt: Håjen kafe. Igjen, vi er ikkje i London, men alt dette utgjer ein rikdom, og mykje av det har eigenart.

Tilbake til erkjenning 1. Det er dette og alt det andre positive som ikkje er nemt, vi som bur her skal vere stolte over. Vi skal omfavne det, og vi skal fortelje om det til våre vener. Og vi skal ikkje vere redd for å skape noko nytt sjølv. Samtidig må styresmaktene legge til rette for auka mangfald, og spesielt for det som er nyvinnande og progressivt. Det treng ikkje bety nok innan ikt, ein kan også bruke folkekultur – som ein gamal låve i Bygstad – til noko nyvinnande og progressivt. Det handlar om nettverk, kompetansemiljø, og risikovillig kapital – frå både det offentlege og private.

Til erkjenning 2. Framtidsfylket gjer mykje godt med å synleggjere Sogn og Fjordane på til dømes messer i universitetsbyane. Likevel står det att ein stor jobb på erkjenning 2. Desiree Øvretveit hadde nokre gode innspel i fredagens Firda om meir interaktive og breie nettløysingar eg ville lytta til. Alle andre som marknadsfører vårt område må også byrje å marknadsføre mangfaldet, med vekt på det framtidsretta.

Kvar og korleis? Jobbmarknaden er nemt. Utdanningsinstitusjonane våre og andre kompetansemiljø treng også å bli meir synlege både utover og innover. Det andre er alle stader der folk utanfrå har høve til å møte Sogn og Fjordane. Det må skine mangfald og utvikling frå kvar ei offentleg nettside. Kvar stad på fylkesgrensa langs vegar, i havner og på flyplassar må det synleggjerast. Kvar gong fylket er representert på ein nasjonal eller internasjonal arena, må vi ha eit symbol for inkluderande mangfald å syne til, vi må vise at vårt område er ein stad for alle, med kvalitetar det moderne menneske treng for å leve eit godt liv.

Dersom det ikkje allereie sit ein stab av kreative og kunnskapsrike menneske med rett kompetanse og jobbar med dette akkurat no, er det på tide at det skjer.

Henning A. Hellebust
heimflytta akademikar, lønstakar, småbrukar og gründer, Jølster.