Viser arkivet for stikkord gruvedrift

HANDEL OG GRUVEDRIFT

Vi bur i Førde og vil ha det så bra som mulig her. Vi har mange arbeidsplassar, og det er svært mange som er arbeidspendlarar til Førde. Førde er ein by og vi ønskjer å vere urbane. Vi har og fin natur med fjord og fjell her og i nabokommunane, og vi reknar oss som eit friluftsfolk. Vi vil vekse, både i folketal og økonomisk-og vi vil ta vare på naturen.

Vi vil trivast og utvikle oss.

Førde er allerede kjent som handelsbyen og helsebyen i fylket, med våre handelshus, bilforretningar og møbelforretningar m.m -og sentralsjukehuset og interkommunal legevakt og høgskulen. I tillegg har vi kulturlivet med kunstmuseet, Førdehuset for å nemne noko.

Vi står framfor betydningsfulle avgjerder for byen og naturen rundt oss i 2015. Alle lurer på korleis det skal gå med arealplanen i Førde:
• Vert det handelspark på Brulandsvellene, og evt korleis vert den?
• Vert det gruvedrift i Naustdal, med fjorddeponering eller landdeponering av avfallsmassane?
Gruvedrifta i Naustdal kan vi førdepolitikarane berre uttale oss om, medan handelsparkspørsmålet ligg i våre hender å bestemme.

Kva får oss så til å meine det eine eller andre?
• Grunnleggande verdiar som vi har, og som er nærast urokkelege?
• Meininga til folka i vår omgangskrets?
• Meininga som kjem fram i avisinnlegg?
• Rådmannen eller ordføraren i Førde eller Naustdal sine oppfatningar?
• Stemninga på eit folkemøte?
• Meininga til interessegrupper?
• Innhenting av faktakunnskap?

Det som gjer det vanskeleg er at ein sjeldan har «ekspertane» som skulle kunna gje svar på spørsmåla samla på eitt brett. Arrangerer ein folkemøte vert det ofte skeivfordeling i oppmøtet av folk frå partane. Inviterer ein fagfolk seier nokon ja til å møte, medan andre avstår.
Partane argumenterer med sine tal og sine referansar, og det er nesten umulig å vite kven ein skal feste mest lit til, dersom ikkje det politiske spørsmålet er innan eit felt ein har kjennskap til t.d frå sin eigen jobb.
Når ein ikkje kan einast om utgangsverdiane, kor mykje ein sel, kor mykje folk som kan stipulerast som potensielle handelskundar i Førde, kva som er konsekvensen av fjorddeponi, kva som er skadeleg og kva som ikkje er skadeleg, så vil til slutt dei grunnleggande verdiane til politikaren telje mykje. For, det er fornuftige, tenkjande folk på begge sider av meiningsytringane!
Om ein ser attende til t d øldebatten i Førde i 2012, viser den kor vanskeleg dette med tal og fakta er. Salstala gjekk opp, men partane i debatten hadde sine eigne oppfatningar om kva som låg i tala og korleis dei skulle tolkast: Øl betre enn vin? Omrekning til alkoholeiningar-ulike reknemåtar. Kor mykje vart handla frå nabokommunane? Taxfreesalet for Sogn og Fjordane var ikkje med i rekneskapet. Ungdomen drikk mindre, middelaldrande drikk meir. Kva er verst, osv…

Altså, slik er livet: Ikkje alltid enkelt, og det består heile tida av val på bakgrunn av verdiar.

• Er vi tente med å ta risiko med Førdefjorden for å utvinne mineral og fargestoff?
• Er det rett at verda har behov for dette? Om så-kanskje greier Noreg å utvinne dette ned mindre skadeverknader enn andre land?
• Er langtidverknadane av fjorddeponi verre eller betre for naturen totalt sett over lang tid enn landdeponi?
• Vil gruvedrift sikre auka tilflytting av folk til regionen over tid? Vert det verdiskaping lokalt?Hamnar skatteinntektene i sunnfjorkommunane?
• Vil Førde sentrum verkeleg dø om det vert Brulandsvelleutbygging?
• Vil politikarane greie å handheve restriksjonar i handelen på Brulansvellene over tid?
• Har sentrum uansett eit problem pga auka netthandel og folk som vil køyre til døra for å handle utan å rote seg inn i sentrum om ettermiddagen?
• Kan sentrum tole meir butikkar med varer som må fraktast med bil.
• *Er vi naive som trur at Førde sentrum kan verte så attraktivt at folk utanfrå vil ta ein tur berre for å sjå og nyte Førde sentrum, eller skal vi innsjå at vi aldri kan verte så interessante som Røros, Ålesund eller Risør? *

Handelsmennene i sentrum er som naturleg er bekymra for kva som skjer om det vert fritt fram for utbygging på Brulansvellene. Dei er altså redde for å verte utkonkurrerte, redde for konkurranse, kapitalistane sin reiskap til alle tider. Dette er i seg sjølv interessant, men kjem ikkje til å verte avgjerande for kva eg kjem til å stemme i mars eller april når arealplanen kjem opp i bystyret.

Eg skal stemme for det som eg trur gjev det beste Førde å leve i i framtida. I mellomtida snakkar eg med folk, diskuterer med andre politikarar og prøver å finne ut kva dei meiner-og deltek på dei møta som er å oppdriva…Det må den folkevalde gjera.

Einar Solheim
Bystyrerepresentant i Førde( Ap )

Miljøkriminalitet med fjorddeponi!

Gruveselskapet Nordic Mining (NM) har søkt om å utvinne ca 3% rutil frå Engbøfjellet og utslepp av kjemikalieblanda gruveavfallet til fjorddeponi. I løpet av 50 år vil Førdefjorden vere 150m mindre djup og Engebøfjellet “ligge” på fjordens bunn.

Gruveprosjektet er eit testprosjekt for utvinning av fargepigmentet Titaniumdioksyd. Verken oppmaling eller utnyttingsgrad av malmen er kjent på førehand og ei heller kjemikaliebruken, sidan produksjonsprosessen ikkje tidlegare er utprøvd i stor skala. Jo finare oppmaling av malmen jo meir kjemikaliebruk og jo meir forureining. Ca 90% av Titaniumdioksyd blir brukt som “matsminke” og har ingen helsemessig eller ernæringsmessig verdi, men har vist seg å vere skadeleg i nanopartikkelform. Om titan er livsviktig kvifor bruke det som unyttig “matsminke”?

Utifrå konsekvensutredninga (KU) vil kvar dag ca.15000 tonn gruveavfall iblanda minst 7000 l kjemikalier ende i Førdefjorden. Estimert netto ferskvannsforbruk er 800 000 liter per time. Kanskje 2600 tonn av dagleg gruveavfall er finfraksjon med enorm spredningspotensiale utafor deponiområdet.

På årleg basis utgjere utsleppa tonnevis med bioakkumulerandes tungmetall og 3000 tonn nanopartiklar som er skadeleg for organismar. Flotasjonskjemikalia utgjere ca 2632 tonn per år der 20% er ikkje biologisk nedbrytbare. KU oppererar med LC50 grenseverdiar for bla flotasjonskjemikalia (50% av forsøksdyr dør ved denne konsentrasjonen). I tillegg utslepp av 10-90 tonn Magnafloc 155 med giftig Akrylamid. Kjemikalia, finfraksjon, nanopartiklar og tungmettals påverknad på fjordøkosystemet over tid er ikkje utreda av KU.

Havforskningsinstituttet (HI) og Niva er ueinige om andel finfraksjon og spredningspotensiale av finfraksjonen og synkehastigheit av partiklar. Dei er ueinige om kjemikalia og finfraksjonens påverknad på gytefelt, fiskeyngel, laks, kysttorsk, koraller, raudlistearter som blålange, pigghå, elvemusling og ål. DNV har funne at strømforholda er 2-3 gongar sterkare enn KU seier og dermed større spredningspotensiale.

Overvåkingsprogram “overvåker” ikkje langtidseffektar av gruveslam i ein fjord. Det overvåka kun nokre store alger og fisk. Men dei minste organismane som er avhengig av å filtrere reint vatn for å leve dør først av forureining. Når fiskematen dør kva skal då fisken leve av? Gruveslam?

Førdefjorden er ein rein og artsrik nasjonal laksefjord med 3 lakseelvar og verna med orda “formålet med nasjonale laksevassdrag og laksefjorder er å gi et utval av dei viktigaste laksebestandene i Norge en særlig beskyttelse mot skadelige inngrep og aktiviteter i vassdragene og mot oppdrettsvirksomhet, forurensning og munningsinngrep i de nærliggende fjord og kystområdene”. Andre miljølover som skal beskytte fjordar er bla forurensningslova, havressurslova, naturmangfaldslova, vannforskrifta og allmannaretten. I følge ballastforskriften er det ulovleg å sleppe ballastvatn i fjordar fordi mikrober frå andre farvann kan forstyrre det naturlege fjordmiljøet. Føre var prinsippet skal anvendes ved mangelfull kunnskap. NM’s planlagde deponi i Førdefjorden oppfyller kravet 100% for kunnskapsmangelen står i «kø».

All erfaring med gruvedrift med fjorddeponi viser at når gruveselskap først får “startsignal” så kan dei gjere som dei vil, for Klima- og Forureiningsdirektoratet (Klif) kan “endre villkåra i en tillatelse (utsleppstillatelse) dersom de fordeler forurensaren får er vesentleg større enn de skader eller ulemper det vil føre til for miljøet". Sagt på godt norsk betyr dette at “økonomisk vekst og utvikling" er viktigare for Klif enn forureining?

Minst like mange arbeidsplassar som NM skapar via å forureine Førdefjorden kan forsvinne i bla oppdrettsnæringa, turistnæringa, sjømatnæringa og laksefiske. Fiskarlaget, fiskeoppdrettarane, småbrukarlaget, miljøorganisasjonar, Fiskeridirektoratet, Miljødirektoratet, HI med fleire frarådar fjorddeponi. Det er mogeleg å drive gruvedrift utan fjorddeponi. HI er landets fremste vitenskaplege fagfolk på hav og fjord og burde lyttast til!

Framtidas utfordring er rein og nok mat, reint vatn og rein natur som vi kan oppnå via bærekraftige lokalsamfunn som tar vare på naturen utan å utnytte den via rovdrift som fjorddeponi. Vi kan ikkje leve av “økonomisk vekst og utvikling”. Gruvedrift med fjorddeponi som avfallsplass strider mot miljølovene og er miljøkriminalitet! Eg håpar vore folkevalgte følger Norges lover og seier “NEI” til fjorddeponi i Førdefjorden som er til det beste for framtidas generasjonar!

NIVA motseier seg sjølve

Hevdar partikkelskadar var «svært begrenset», endå 30% av fisken døydde

Min kronikk «Feil bruk av forsking» vart 14. august publisert i Bergens Tidende. Der hevda eg at rappportar om fjorddeponering av gruveavfall inneheld feil og undervurderer skadeverknader frå sevepartiklar på livet i sjøen. NIVA v/Trine Dale med fleire svarar i BT 10. september under tittelen «Tvilsom kritikk av forskningsrapporter» og i Firda 16. september under tittelen «Tvilsam rapportkritikk», men utan å tilbakevise kritikken min.

Min kritikk i kronikken pluss enkelte tilleggspunkt går kort ut på at (1) ein vitskapleg artikkel (Au et al. 2004) med vesentlege manglar er i ein rapport referert ukritisk, sjølvmotseiande og med undervurdering av skadeverknader på fisk, at (2) ein artikkel nummer to (Smit et al. 2008) er tolka feil, og at (3) NIVA er involvert i minst tre rapportar, som alle undervurderer skadeverknader. Resten av dette innlegget er ei grunngjeving for dette.

Feil på eit sentralt punkt i ein NIVA-rapport
Au et al. 2004 er refererte i NIVA-rapporten Risiko for skaderpå fisk og blåskjell ved gruveaktivitet på Engebøneset. En litteraturstudie om effekter av metaller og suspenderte partiklar – NIVA LNR 5689-2008. Eg har kritisert måten denne artikkelen er brukt på i rapporten, medan NIVA hevdar det er feil å kritisere denne vesle delen. Det er eg usamd i, for artikkelen omhandlar relevante konsentrasjonar for svevepartiklar i sjø og NIVA argumenterer her for ein grenseverdi på 50 mg/l.

Resultat frå artikkelen er i rapporten omtala i tabell 3 (døying over 20% m.m.) og i teksten med to setningar, derav denne: «Hos green grouper ble det observert gjelleskader allerede ved 50 mg/L men disse var svært begrenset».

Eg ville heller ha referert artikkelen slik i teksten: «I et forsøk hvor green grouper ble eksponert i seks uker for 30-35 mg/l døde 30% av fiskene (tabell 3). Bare overlevende fisk ble undersøkt, noe som er en stor svakhet ved forsøket, og disse fikk påvist gjelleskader. 30-35 mg/l var den laveste av flere konsentrasjoner som ble testet i forsøket».

Som lesarane no kan sjå, så fortel ikkje NIVA-rapporten at berre overlevande fisk vart undersøkte, noko som er kritikkverdig. Det er som å konkludere om faren ved ein influensaepidemi ved å undersøke berre dei overlevande. Omtalen «svært begrenset» er tolking, sjølv om NIVA i Firda hevdar det motsette, og den er feil. Samanlikning av dei to tekstane syner at alt av feil, feilvurdering og manglande opplysingar dreg i ein og same retning, nemleg mot undervurdering av skadeverknader. Og når omtalen «svært begrenset» vert sett i samanheng med 30% døying framstår rapporten som sjølvmotseiande. Eg har ikkje hevda at rapporten konkluderer.

Generell grenseverdi i ny NIVA-rapport
Konklusjonen kjem i ein seinare NIVA-rapport, Kommentarer til Havforskningsinstituttets høringsuttalelse til søknad om utslippstillatelse for utvinning av rutil i Engebøfjellet. – Transport og spredning av gruveavgang i Førdefjorden – NIVA, LNR 5875-2009. Sitat: «Marine organismer har ganske høy toleranse for partikler og nyere forskning angir 50 mg/l som et nivå der skader kan begynne å inntreffe. Finstoff som iblant blir transportert utenfor Svanøyterskelen vil være i konsentrasjon på høyst noen få mg/l».

Rapporten manglar grunngjeving og referansar for påstandane i første setninga. Kort sagt, den første rapporten argumenterer for ein grenseverdi på 50 mg/l for fisk, men utan konklusjon, og den andre konkluderer med ein generell verdi for marine organismar, men utan grunngjeving og referansar. Dette er uryddig, og ein så høg grenseverdi som 50 mg/l er uttrykk for ei undervurdering av skadeverknader.

Generell grenseverdi i rapport frå Miljødirektoratet
NIVA meiner at ein ikkje har brukt ein slik generell grenseverdi, men om det framleis skulle vere tvil, så finst det ein rapport til, nemleg Bergverk og avgangsdepondering. Status, miljøutfordringer og kunnskapsbehov – Miljødirektoratet, TA 2715-2010. Sitat: ”laveste konsentrasjon for negativ påvirkning synes å være ca. 50 mg/l”. Dette er feil bruk av ein vitskapleg artikkel (Smit et al. 2008), der resultata tyder på ein verdi under 5 mg/l. NIVA forklarar i Firda at sitatet står i eit kapittel om forskingsbehov. Endrar det på innhaldet?

Redaktør for rapporten var Jens Skei, ein deponiforkjempar ved NIVA. Så dette er kanskje ei gullgruve for habilitetsgranskarar. NIVA skriv i Firda at rapporten er førd i pennen av forfattarar også ved Havforskingsinstituttet og Naturvernforbundet, men opplyser ikkje det dei burde vite, at det var usemje om innhaldet.

Sitatet frå rapport nummer to syner ei viss risikovurdering, men med for høg grenseverdi. Det er nemnt få mg/l i sjøen ved Svanøyterskelen, som er fleire kilometer frå Engebø. Få mg/l er i det same konsentrasjonsområdet (under 5 mg/l) som artikkelen frå Smit et al. 2004 kan peike mot.

Partikkeltypar
Referansane som er brukte for å grunngje ein grenseverdi på 50 mg/l omhandlar stort sett naturlege partiklar, medan det i Engebøprosjektet dreiar seg om industriskapte partiklar. NIVA omtalar desse i Firda som «uforurenset partikkelutslipp fra gruvevirksomhet». Meiner NIVA at kjemikaliar nytta i prosessen ikkje festar seg til partiklar som vert slepte ut?

Dr. philos. og universitetslektor Agnar Kvellestad
NMBU – Fakultet for veterinærmedisin og biovitskap (Veterinærhøgskolen)

Naustdal og Strutsesyndromet

Ein ting skal du no ha, du skjuler ikkje mangelen på forståing for argument og poeng Odd. Men eg vel å tolke innlegget ditt i Firda 08.07(som tilsvar til mitt) dertil at du gjerne framviser kva som gjekk gale i den kommunale handsaminga av Engebøprosjektet. Dersom du sit att med minnet om at eg sidan starten har argumentert mot saka, forstår eg litt meir av posisjonen din. Men er dette korrekt? Dagens situasjon, med den kunnskapen vi no sit med, ville derimot gjeve meg full tillit for eit slikt utgangspunkt. Saka har vist seg som ein tverrpolitisk verkebyll av dimensjonar. Det som no er det største problemet, er at regjeringa må handtere eit lokaldemokratisk fatta vedtak som i utgangspunktet burde vere nesten proforma opp gjennom systemet, men som viser seg totalt blotta for fornuft og reell politisk handsaming. Det er nok ikkje enkelt for dei.

Men kva var det eg argumenterte mot Odd? Kva er det eg har ”svartmåla”? Eg stemde imot planprogrammet i 2007, av den enkle grunn at eg fann grunnlaget for tynt og for smalt. For eksempel skulle ein berre utgreie sjødeponi, sjølv om ordføraren bedyra at andre løysingar kunne kome til, noko han har teke 100% avstand frå i ettertid. Samstundes meinte eg at det var galskap å setje bukken til å konsekvensutgreie havresekken. Sidan 2007 las eg meg opp på alt som kom frå Nordic Mining og NIVA, all anna relevant informasjon og kunnskap eg kunne kome over som omhandla gruvedrift og ikkje minst sjødeponi. Samt erfaringar frå eksisterande og tidlegare bruk av sjødeponi. Alt peika i same retning, sjødeponi var ei utdatert form for avfallshandtering.

Frå konsekvensutgreiinga kom på bordet i 2009, brukte eg tida mi på å gjennomgå denne, og setje problema opp imot løysingane, og alternativa. Det som slo meg var at der var ”ingen problem”. Alt som ikkje var bra kunne løysast enkelt, gjennom avbøtande tiltak. Kva er eit avbøtande tiltak Odd? Her skulle det dumpast 11tonn kjemikalieblanda støv og slam i minuttet, 24timar i døgnet, 365 dagar i året i 40-50år i ein nasjonal laksefjord med tilhøyrande nasjonale laksevassdrag, utan at dette var problematisk???

Eg har gjenteke SV sine krav i den lokalpolitiske handsaminga av prosjektet til det kjeisame. Men eg registrerar at du framleis vel å sjå vekk ifrå dei. Gjekk SV i Naustdal kategorisk imot gruvedrift på Engebø Odd? Har eg på noko tidspunkt argumentert imot gruvedrift som næring Odd? Kva er det du meiner eg har argumentert imot?

Det viktigaste eg les utav svarinnlegget ditt Odd, er at du peikar på det største, og antakeleg utløysande problemet i Naustdal si handsaming av saka. Problemet var ikkje at eg la vekt på dei positive sidene ved prosjektet, men at resten berre la vekt på dei problematiske sidene. Her er eit tankeeksperiment Odd: Dersom du avgjer ei sak utifrå dei positive sidene, korleis løyser du problema? Dersom du ikkje tek tak i det som ikkje er so bra, korleis gjer du noko betre?

Dersom eg og hadde avgjort min ståstad i saka utifrå kva positivt som kunne kome utifrå gruvedrift på Engebø, kven skulle då ha sett fokus på alt ved denne saka som er problematisk? Eller løyser alle slike problem seg av seg sjølv, berre vi let dei vere? Kanskje dei negative konsekvensane ikkje vert noko av, om vi berre vil det nok? Eg let dette tankeeksperimentet henge litt, so kan du kome attende med svar om du vil. Det kan vert interessant.

Haltbrekken truverdig? Kvifor ikkje?

Det er ganske imponerande korleis enkelte klarar å omgå realitetar når det gjeld eigne interesser. Haltbrekken truverdig? Havforskingsinstituttet fer med løgn, Klif handlar mot betdre viten, motstandarane svartmålar, miljøvernministeren er kriminell…..det er likso ikkje grenser for kva nokre får seg til å kome med når nokon talar dei imot.

Innlegget til Odd Frantzen i firda 01.07.2014 er kanskje litt av forklaringa på kva som gjekk gale under Naustdal kommune si handsaming av saka i 2011. Eg trur eg vel å kalle det “Strutsesyndromet”.

Kva er det som gjer deg so skråsikker på at fjorden ikkje kjem til å ta skade Frantzen? Og kvifor trur du næringar i Florø og omegn har kome med eit opprop der dei tydeleg går imot deponi? Næringar som årleg sysselset langt fleire personar enn Nordic Mining nokon sinne vil gjere. Næringar som omset for 10-15 gongar meir enn Nordic Mining nokon sinne vil gjere. Næringar basert meir eller mindre utelukkande på lokal arbeidskraft, og lokal leverandørar. Er desse på jordet også? Meiner du at politikarane i Naustdal kommune veit betre enn alle andre, forskarar og kunnskapsinstitusjonar inkludert? Naustdal kommune mot resten er kanskje ein god idè for nokre, men eg gjer dei dårlege odds.

Eg finn heile innlegget flaut, og ikkje politisk representativt(håpar eg!). Som tidlegare politikar i Naustdal kommune burde du vel kjenne saka betre enn du gjer uttrykk for her? Du var vel og ein av dei som stemde for reguleringsplan og utsleppsløyve 11.05.2011? Sjølv om verken straumforhalda var tilstrekkeleg utgreia, ferskvasskjelde konsekvensutgreidd, industriell prosess kjend(dvs at ingen veit kva kjemikaliebehovet vil verte ved drift), konsekvensar for sjøaure kjend, med innsigelse frå fiskeridirektoratet og ei røys til med kjende og ukjende faktorar. Korleis kan du då hevde at alle politikarar som har stemt for er sikre på at fjorden ikkje vert truga? Kva er din agenda Frantzen?

Eg burde kanskje ikkje svare på innlegg med direkte personretta kommentarar, slik eg gjer her. Men eg trur det er på tide å ta eit lite oppgjer med dette “strutsesyndromet”. Det er kanskje på tide å rette direkte spørsmål til slike som Frantzen, som talar andre personar og fagmiljø rett imot, som kjem med karakteristikkar eg ikkje finn relevante for kunnskap i saka. Som ikkje talar fjorden si sak, slik eg ser det. Det viktigaste for meg er at saka vert avgjord på korrekt grunnlag. Då må vi få slutt på avfeiing av fakta, og “nedsnakking” av fagmiljø. Natur, klima og miljø kan snakke for seg sjølv, men vi lyt tore å høyre etter. Kven kan mest om desse fagfelta Frantzen?

Engebøprosjektet og den nye regjeringa - Kap.2

Ja, so var vi komne til neste steg i sagaen om ”rutilfolket”, eller mineralifiseringa av Noreg om du vil. Den nye regjeringa har vifta med tørkleet framfor fjordforkjemparane, og truar med storstilt fjordnedbygging. Eg burde sjølvsagt ikkje vere overraska, men litt må eg no sei at eg undrar meg over fantasiløysa som rår i regjeringslokala etter valet.

Les meir…

«Kunnskapen manglar om gruveverknader»

Dette skriv Universitetslektor Agnar Kvellestad i Firda 21.02.14 om gruvedeponiet i Førdefjorden. Han meiner skadeverknader på livet i fjorden frå oppvirvla partiklar er undervurderte. Me har tidligare fått vite at det er svake straumar i djupna der deponiet skal vere. Det som desse straummålingane ikkje tek med, er at når ein fyller ned 11 tonn masse i minuttet, må tilsvarande mengd vatn opp frå djupet. Dette vil føre til at straumføringa opp frå deponiet vil verte omfattande då sirkulasjonen her vil bli større enn 11 tonn i minuttet, grunna medvirkningsstraumar. Det er ikkje vanskelig å forstå at dette sprengsteinsstøvet tilsett kjemikaliar vil vere skadeleg for alt liv som skal puste i sjøen. Og når me no skal innføre EU sitt vassdirektiv, som også omfattar vatnet i fjordar og kyst, så er det heilt uforståeleg at det går an å lage planar som skal forureine ein fjord i 50 år framover. Kystpartiet meiner at skal det drivast gruvedrift, må det også lagast planar som viser økologisk og berekraftig bruk og lagring av overskotsmassane.

Asbjørn Massnes, Kystpartiet Sogn og Fjordane

Mangelfull kunnskap om verknader av gruveavgang på livet i Førdefjorden

Finpartiklar frå eventuell gruvedrift i Engebøfjellet skal etter planen lagrast på botnen av fjorden, men det er fagleg usemje om risikoen for oppvirvling av desse til dei frie vassmassane inkludert overflata. Moglege skadeverknader på livet i fjorden frå oppvirvla partiklar er vurderte, men eg stiller spørsmål ved konklusjonane. For det første, det synest å mangle kunnskap om verknader av desse industriskapte partiklane. For det andre, mangelfulle kunnskapar om partikkeleffektar generelt er påpeika i rapportar frå Miljødirektoratet og Norsk institutt for vannforskning (NIVA), men vert likevel nytta som grunnlag for ei «faregrense» på 50 mg partiklar per liter vatn. Etter mi meining kan ein ikkje fastsetje ei slik generell «grense» ut frå den kunnskapen vi har, og endå mindre bruke den til å vurdere risikoen ved akkurat desse industriskapte partiklane. Den aktuelle «grenseverdien» er, uavhengig av denne saka, også uttrykk for ei undervurdering av verknader frå partiklar.

Tre rapportar oppsummerer kunnskap om deponering av gruveavgang inkludert finpartiklar i vatn. Den første, «_Risiko for skader på fisk og blåskjell ved gruveaktivitet på Engebøneset. En litteraturstudie om effekter av metaller og suspenderte partiklar_», vart utarbeidd av NIVA (L.NR. 5689-2008). Nummer to, «_Bergverk og avgangsdepondering. Status, miljøutfordringer og kunnskapsbehov_», kom frå Klima- og forurensningsdirektoratet (KLIF, no Miljødirektoratet, TA 2715-2010). Det tredje er «_Kommentarer til Havforskningsinstituttets høringsuttalelse til søknad om utslippstillatelse for utvinning av rutil i Engebøfjellet. – Transport og spredning av gruveavgang i Førdefjorden_» (NIVA, L.NR. 5875-2009).

Det har vorte hevda at det er naturlege partiklar som skal sleppast ut, og at desse ikkje kan ha uheldige verknader på fisk og andre organismar. Og sant nok, under og etter siste istida har breane ved si sliping av fjell danna enorme mengder mineralpartiklar, som har vorte transporterte med elvar ut i fjordar og hav. Vitskaplege publikasjonar tyder på at nokså høge konsentrasjonar av slike naturlege partiklar kan ha små effektar på fisk.

Partiklar frå rutilutvinning i Engebøfjellet kan i utgangspunktet sikkert kallast naturlege, men ikkje etter tilsetjing av kjemikaliar, t.d. fellingskjemikaliar. Då er det tale om industriskapte partiklar. Dette fordi kjemikaliar vil feste til partikkeloverflata, noko som er meininga, og truleg gje dei andre eigenskapar. Så langt eg kjenner til er det ikkje publisert resultat vedrørande fisk og andre organismar direkte utsette for slike partiklar, og etter mi meining er dette ein større mangel ved kunnskapsgrunnlaget. Ein veit ikkje om slike partiklar i større, uendra eller mindre grad vil feste seg t.d. til fisken sine gjeller og hud. Kontrollerte forsøk kunne ha gjeve en peikepinn på det.

Den første rapporten frå NIVA syner til vitskaplege artiklar, som mest handlar om laksefisk utsette for til dels høge konsentrasjonar av naturlege partiklar i ferskvatn. Rapporten syner også til eit forsøk der fisk (green grouper) i sjøvatn vart utsett for partiklar frå botnsediment (Au og medarb., 2004, Marine Ecology Progress Series). Partikkeltypane er ikkje nærare omtala i artikkelen, men eg går ut frå at dei var ulike dei som er aktuelle i dette gruveprosjektet. Det er sikkert også andre forhold som var ulike, men i samlinga av mindre aktuelle studiar er denne kanskje den mest aktuelle i denne samanhengen. I forsøket vart partiklane blanda ut i vatnet slik at dei kom i kontakt med gjellene når fisken pusta. Forsøket varde i seks veker og over 20% av fisken døydde. Gjellene hjå overlevande fisk vart undersøkte og skadar påviste. Rapporten hevdar at desse skadane var «svært begrenset». Det samsvarar ikkje med det som står i artikkelen, og heller ikkje med døyinga (gjeve dette var dødsårsaka). Skadane vart dessutan påviste hjå fisk som overlevde forsøket. Dei som døydde vart ikkje undersøkte, og ein må spørje om skadane kan ha vore endå større hjå desse. Desse skadane på fisken oppstod ved partikkelkonsentrasjonar på 30 – 35 mg/l, og ikkje 50 mg/l slik det er framstilt i rapporten. Kort sagt, ein fekk større skadar på fisken enn det vert gjeve inntrykk av, og det ved lågare konsentrasjon enn det som er referert. Dette forsøket er også interessant fordi denne fisken normalt lever i grumsete vatn (www.fishbase.org) og såleis skulle tole ein del.

KLIF-rapporten refererer bl.a. til ein artikkel om partikkelpåverknader på fleire arter i sjø (metastudie av Smit og medarb., 2008, Evironmental Toxicology and Chemistry). På side 94 tolkar ein delar av denne studien slik at ”laveste konsentrasjon for negativ påvirkning synes å være ca. 50 mg/l” når det gjeld uorganiske partiklar. Ei slik grense er ikkje antyda av artikkelforfattarane, og resultata frå denne studien kan også omtalast slik: Det er tydelege påverknader ved ca. 50 mg/l og konsentrasjonar på 8-18 mg/l (medianverdiar) kan påverke omlag 5 % av dei undersøkte artene. Usikkerheita i desse tala er stor både oppover og nedover, og syner at det er vanskeleg å fastslå ei nede «grense». Dessutan avheng det av kva arter som vert undersøkte.

Denne «grensa» er nytta i den tredje rapporten (NIVA), der det på side 13 står at «nyere forskning angir 50 mg/l som et nivå der skader kan begynne å inntreffe». Ut frå det eg har sagt over vil eg påstå at det er svak dokumentasjon for ein slik «grenseverdi» for desse industriskapte partiklane.
Usikre konklusjonar er dregne frå eit mangelfullt kunnskapsgrunnlag, og verknader av industriskapte partiklar på livet i dei frie vassmassane i fjorden synest å vere lite kjende.

Agnar Kvellestad
NMBU – Veterinærhøgskolen

SV og Førdefjorden

Solhjell og leiinga i SV feira i helga vedtaket om mellombels utsetting av sjødeponi-saka i Naustdal. Men kva var det eigentleg som skjedde? Jo, det var dei faglige råda som gjekk i gjennom og fikk styre, mens SV tek vedtaket til inntekt for si miljøsatsing. Offentleggjeringa av vedtaket var godt tima av SVs politiske rådgjevarar til same helga som SVs landsmøte og Naturvernforbudet i Sogn og Fjordanes årsmøte. Sett slik flaks, eller kanskje ikkje.

Miljøpartiet Dei Grøne i Sogn og Fjordane stør sjølvsagt SV i denne saka. Mottoet for valkampen vår i Sogn og Fjordane er nettopp «Reine Fjorder!» MDG vil aldri godta sjødeponi i Vevring og vil være garantist for at kommersielle interesser ikkje skal få presse igjennom sine planar i strid med faglege råd og miljøomsyn. Hovuddelen av kritikken må rettast mot Arbeiderpartiet og Høgre som i denne saka er inkonsekvente og dansar etter næringslivets pipe.

Samstundes er det viktig at SV viser at dei kan føre ein heilskapleg miljøpolitikk utover symbolsakane. Det står att med lite truverde i klimasaka etter å ha gjeve sin støtte til rekordhøge investeringar på over 300 mrd. i olje- og gass-sektoren i statsbudsjettet. Kvifor sitt Audun Lysebakken som partileiar i Helse- og Omsorgskomiteen viss miljø- og klimasaka er den viktigaste for SV? Og kvifor skal det være slik at miljø- og klimasaka skal dominerast av anten SV-sosialistar eller Venstre-liberalister?

Noreg treng eit blokkuavhengig miljøparti som ikkje binder seg til ein storebror slik SV og Venstre gjer. Eit parti som alltid vil ha miljø- og klimasaka høgst på agendaen både i valkamp og budsjettforhandlingar. Eit parti som byggjer politikken på forsking og empiri meir enn ideologi. Det partiet er Miljøpartiet Dei Grøne.

Klimapolitikkens farlege bieffektar!

I klimapolitikkens kjølevatn blir det utvikla «miljø» teknologi som Geoengineering (menneskeskapt klima teknologi) som handler bla om å sprøyte giftstoffer («aerosoler») i atmosfæren for å skape kunstige skyer for å redusere solinnstrålinga og kjøle ned jorda samt forsøk på å «grave» CO2 ned i havet. Geoengineering blei forøvrig brukt under Vietnamkrigen der giftstoffet Agent Orange blei sprøyta på skogen slik at bladverket datt av og med påfølgandes sjukdom og fødselsskader på sivilbefolkningen i lang ettertid. Geoengineering av i dag er ikkje meir miljøvennleg om du trudde det?

Klimapolitikken har først til opprettelse av «karbonmarkede» der det blir handla med karbonkvoter (klimakvoter) og som folket bekostar. Pengane går ikkje til miljøtiltak men til «vekst og utvikling» av «miljø» teknologi og spekulanters pengevekst! Samt at dei rike landa kjøper opp dei fattige landas klimakvoter og forsetter sine utslepp som før. Al Gores og oljefondet er blandt dei som tenar på karbonmarkede.

Atomkraftverk blir no sett på som «miljøvennleg» sidan dei ikkje slepper ut CO2 i «teorien» men dei gjere for dei brukar både olje og kull til å kjøle ned urankjernene. Atomkraftverk er ikkje anna enn ein «helvetes måte og koke vatn på» sa Einstein i si tid. Uran har ei halveringstid på ca. 25.000 år. Atomkraftverk skapar eit lagringsproblemer av radioaktivt avfall som vi «gir til vore barn». Fukoshima spyr framleis ut radioaktiv stråling og er overhodet ikkje under kontroll! Ulykka kan vise seg å vere mykje verre enn Tjernobyl der urankjernen smeltar endog og tok livet av minst 1 million mennesker. Avfallet frå atomkraftverk blir brukt i våpen i bla Irak, Libya og Syria. «Grei» måte å bli kvitt litt radioaktivt avfall på der sivilbefolkningen blir påført alvorlege sjukdommar og fødselskader i lang ettertid?

Klimapolitikken fører til «aksept» av genmanipuleringsindustrien til Monsantos «mat» fordi det skal «redde jordas matmangel» pga CO2 sin påståtte «menneskeskapte globale oppvarmingseffekt». I dag kalla berre «menneskeskapte klimaendringar» mest som ein «heilgardering» for denne sinnsforvirra politikken. Plantane til Monsanto blir manipulert til å tåle giftige sprøytemiddel som biene dør av. Vi har ingen ide om kor alvorleg gale dette kan være men at det kan øydelegger jordas biologiske artsmangfold er det liten tvil om. Dyr har blitt sterile av å ete GMO (GenModifiserOrganisme) för samt at mennesker har blitt sjuke av denne «maten». Oljefondet tenar pengar på GMO industrien til Monsanto som også driver med barnearbeid! Etikkrådet er imot Monsanto men våre finansministere «driter» visst i etikkrådet for dei er mest opptatt av pengevekst og pengeutvikling.

Forureinandes gruvedrift med fjorddeponi kan bli «akseptert» der vore vakre fjordar blir gjort om til avfallsplassar for gruveslam for å få metaller til «miljø» teknologi som vindmøller og EL bilar. Men kor kjem all strømmen frå og metalla frå som går med til å lage ei vindmølle eller ein EL bil? Gruvedrift og atomkraftverk?

Det blir satsa på forureinandes «miljø» teknologi som skal motverke noko som mest sannsynleg er heilt naturlege klimaforandringar. Skal noko kallast miljøteknologi skal heile produksjonsvegen vere ekte miljøvennleg. Slik er det ikkje i dag fordi pengepolitikkens «vekst og utvikling» styrar teknologiutviklinga dessverre. «Mammon»?

Kva er mest fornuftig å gjere for oss «siviliserte» tru? Satse alt på å få ned ekte menneskeskapt global forureining generelt og snu forbrukarsamfunnet til lokale fornuftige og bærekraftige balansesamfunn (det er faktisk enkelt om viljen er til stede)? Eller satse på ein klimapolitikk som ikkje fører til anna enn meir forureining og som mest sannsynleg er fullstendig på jordet og bak mål? Ingen burde få monopol på klima som alltid endra seg.

Naturgassen CO2 er ikkje farleg eller skadeleg for oss men gruvedrift med fjorddeponi, atomkraftverk, genmanipulering og geoengineering er! Bestemmer vi folket eller pengane?

Resolusjonar frå årsmøtet til Kystpartiet i Sogn og Fjordane 24 juni 2012

Engebøgruva: Kystpartiet går sterkt imot å dumpe gruveavfallet frå Engbøfjellet i Førdefjorden. Me ser det som statleg miljøkriminalitet om regjeringa gjev løyve til dette.

Giftig ubåtar: Kystpartiet vil straks få heva kvikksølv ubåten ved Fedje og ubåten i Sognefjorden som inneheld atomvåpen. Kystpartiet ser det som ein miljøskandale at regjeringa og storting ikkje har rydda opp i desse giftbombene.

Stad skipstunnel: Kystpartiet vil bygge Stad skipstunnel som eige prosjekt. Tunnelen skal finansierast ved at steinar skal skipast ut og seljast. Arbeidet skal utlysast og starte straks.

Vasskraftutbyggingane: Kystpartiet vil straks starte arbeidet med å rette opp miljøskadane vasskraftutbyggingane har påført vatn, elvar og sjø slik at fiskebestanden kan få gode leveforhold att.

Asbjørn Massnes
Kystpartiet Sogn og Fjordane

Alternativ til å dumpe gruveavfall i Førdefjorden

Miljøminister Erik Solheim har bede Klima og forureiningsdirektoratet (Klif) om å utgreie alternativ til sjødeponi for gruveavfall frå eventuell rutilutvinning i Engebøfjellet. Det er bra, både miljøorganisasjonar og ulike politiske miljø har kravd det lenge. Klif har sendt ballen vidare og Nordic Mining har komme opp med 3 skisser til landdeponi. Men landdeponi er ikkje einaste alternativ til gruveavfall i sjø.
Eit av alternativa til både å dumpe fleire hundre millionar tonn gruveavfall og kjemikaliar i Førdefjorden, og å lage gigantiske landdeponi, er å ikkje tillate gruvedrift som skaper slike mengder avfall. Ikkje utvinne mineralet no, men la det ligge i fjellet, i generasjonsbanken så å seie, til ein har ein teknologi som er slik at natur og samfunn ikkje vert øydelagt.
Nordic Mining, med kommuneleiinga i Naustdal på slep, har hevda at å dumpe gruveavfallet i Førdefjorden var einaste realistiske måte å kvitte seg med avfallet på. Alle andre alternativ var uaktuelle i dette prosjektet. Det er difor merkeleg at Klif har bede Nordic Mining (NM) om å utgreie landdeponi, eit alternativ som selskapet ikkje vil ha. Dette vert bukken til havresekken. Det er grunn til å tru at andre fagmiljø kunne ha komme opp med andre analysar og alternativ Likevel er det ein del viktige ting i Nordic Mining sin rapport. Dokumentet slår fast at landdeponi er mogeleg også i dette prosjektet. Fjorddeponi er såleis ikkje einaste alternativet.
Dei tre ulike landdeponialternativa er ikkje mykje å rope hurra for. Men alternativ 1 med ei 100 meter høg, og 750 meter brei demning tvers over Redalen illustrerer svært godt kor enormt mykje 140 millionar m3 gruvavfall utgjer.
Dei fleste gruveland har i dag forbod mot dumping av avfall i sjø. I Europa er det berre Norge og Tyrkia som har aktive sjødeponi. Og Tyrkia deponerer på over 3000 meters djup. Utan om Europa deponerer Filipinane og Papua Ny Guinea i sjø, men dette er kontroversiell praksis i verda i dag.
Londonkonvensjonen mot forureining av havet har forbod mot dumping av avfall til havs, med nokre få unntak. Ein kan sleppe ut stabilt gruveavfall (utan kjemikaliar), men må først vurdere andre alternativ. Dessverre gjeld Londonkonvensjonen berre ope hav, ikkje dumping frå land. Hadde Nordic Mining søkt om å frakte avfallet ut i Nordsjøen og dumpe det der, hadde det vore ulovleg. Det er eit internasjonalt arbeid i gong for å gjere Londonkonvensjonen gjeldande også i fjordar. Dermed ser det ut til å vere eit spørsmål om tid før deigruveselskapa som vil operere i Norge må finne heilt andre måtar å handtere gruveavfallet på, enn å dumpe det i fjorden.
EU sitt vassdirektiv set strenge krav til utslepp i vatn og sjø. Det er forbode å redusere vasskvaliteten under eit visst nivå. Klif held på med ei vurdering av om dei norske gruvedeponia er i strid med EU sitt vassdirektiv. Etter eksplosjonen i Sløvåg så er tilliten min til Klif relativt avgrensa. Difor er det godt å vite at det er EØS-domstolen og ikkje Klif som til sist kjem til å avgjerde dette spørsmålet. I denne saka er det fornuftig. Dersom norske gruveselskap har ei billegare og dårlegare avfallshandtering enn konkurrentane, er det konkurransevridande og skapar eit press på dei for å bruke billegare og dårlegare miljøløysingar.
Nordic Mining har planer om å bruke 5 – 10 % av restmassen. Det er bra. Men det er for lite. Dei vil likevel få 10 tonn avfall i minuttet som dei må bli kvitt. Londonkonvensjonen seier at tilbakefylling i gruva skal reelt vurderast før ein diskuterer deponi. EUs mineralavfallsdirektiv har ei liste ”Best available technology”: ”Ein effektiv metode for å redusere fotavtrykket frå gruveavfall og gråberg er å fylle delar eller alt attende i gruva (tilbakefylling). ” Dette blir peika på som ein spesielt viktig metode å bruke i dagbrot.
Tilbakefylling er ikkje i vurdert i Nordic Mining sin rapport. Rapporten er ikkje i samsvar med beste tilgjengelege teknologi, og er av den grunn av liten interesse. Like lite som fjordeponi, skisserer den eit berekraftig alternativ for handtering av gruveavfall. Internasjonalt er slik handtering gjennom bruk av massen og skånsam tilbakefylling tema. India har vedteke ei ambisiøs målsetting om å redusere gruveavfallet til null. Noko å strekke seg etter for ”miljølandet Norge”?

Arne Underlid
leiar i Vevring og Førdefjorden Miljøgruppe

Fjordane vore kan bli gjort om til avfallsplassar for gruveselskapa

Dersom gruveselskapa får det som dei vil så kan svært mange av vore fjordar bli avfallsplassar for gruveavfall i lang tid framover. Gruveselskapa står no i kø for å få lov til å drive ut mineraler og metaller rundt om i heile Norge. Det er minst 50 ulike leiteselskaper i aksjon i dag som leitar etter driveverdige mineralforekomstar. Leiteselskapa selger også gjerne funnrettane til utanlanske selskaper. Kina er blandt gigantane her som bla har opparbeida seg monopol på eindel mineralartar. Resultatet av dette ressursjaget kan bli at vi folket har ingenting vi skulle sagt over vore eigne lokalressursar men må sjå på at den eine fjorden etter den andre sakte men sikkert kvelast av giftig kjemikalieslam. Dei fleste gruveselskap søker om utslepp til fjorddeponi fordi det er billegast tiltross for at det einaste «bærekraftige» argumentet dei har er at det vil rulle inn pengar i takt med utrulling av «drit». Gruveselskapa driver no med eit enormt press på vore styresmakter for å få tillatelse til fjorddeponi. Prisane på rutil og andre mineral har minst fordobbla seg i løpet av kort tid. Dersom Førdefjorddeponiet blir godtkjent kan det utløyse eit ras av same type gruvedrift landet over.

Gruveselskapet Nordick Mining (NM) har søkt om å utvinne minst 250 milliona tonn rutil på Engebø i løpet av ca.50 års gruvedrift og dumpe 98% av Engebøfjellet i fjorden. Det er fleire rutilforekomstar rundt Førdefjorden så både mengde og gruvedriftperiode kan bli utvida. Kvar dag vil ca.15.000 tonn gruveavfall samt minst 7000 liter kjemikaliecoctail ende i fjorden med potensiell spredningsfare langt utover deponiområdet. I tillegg vil industriprosessen forbruke ca.800 000 liter ferskvatn per time frå uavklart kilde.

Sannheita om miljøkonsekvensane for gruvedrift med fjorddeponi er at kunnskapsmangelen er enorm. Det finnast ingen bærekraftige beviser for at fjorddeponi er miljømessig forsvarleg. Dette er dokumenter i ein statusrapport frå 2010 hos Klima- og Forureiningsdirektotatet(Klif) utarbeida av Norsk Institutt For Vannforskning (NIVA) angåande kunnskapsnivået på gruvedrift i Norge. Rapporten bekreftar både forskningsbehov og kunnskapsmangel på gruvedrift sin miljøpåverknad både når det gjelder landdeponi, ferskvannsdeponi og ikkje minst når det gjelder fjorddeponi! I følge rapporten har miljøstudiene stort sett gått på vannkvalitet, effekter på makroalger og på bunnlevande dyr. Effektane på plankton og fisk er sjeldan inkludert i overvåkingssamanheng og inngår heller ikkje i tilstandsovervåkingsparameter utvikla av Klif. Det er stor kunnskapsmangel når det gjelder både direkte biologiske effektar og biologiske langtidsverknader frå kjemikalier, tungmetaller, akrylamide, oksygenmangel, nedbrytningshastigheitar av biologiske bestanddelar i slam samt partiklar i vannmassane. Kunnskap om utlekkingsgrad av giftstoffer og gassdannelse som hydrogensulfid og metan frå bunndeponiet er begrensa og ukontrollerbart. Effektane alt dette gir på gyteplassar, smoltifisering, fiskeyngel, plankton og artsrikdom under og etter gruvedrift er ikkje mogeleg å forutsjå. Kunnskap om vannforureinings biologiske effektar er generelt svært mangelfull. Overvåkingsprogram i gruvedriftsamanheng er fattig på biologiske analysemetodar. Overvåking av organismers forplantningsdyktigheit, arvestoffskader, svekka immunforsvar, vevskader, fosterskader og artsmangfoldets forfall finnast knapt? Absolutt ingen overvåkingsprogram vil kunne avdekke slikt før skaden har skjedd. Så overvåkingsprogrammet bekyttar ikkje miljøet det berre overvåkar miljøet med sine heller begrensa analysemetodar. Vi veit at vi har ein artsrik fjord men ikkje kor artsrik den eigentleg er for også her er det kunnskapsmangel.

Vi veit og at industriprosessen til NM ikkje er endeleg utreda. Forandringar av både deponimengde og kjemikaliebruk skjer normalt undervegs med gruvedrift. All erfaring med gruvedrift er at det einaste som er sikkert er at det er fritt fram for gruveselskapet berre dei først får utsleppstillatelse. Dette er ein av grunnen til at Førdefjorddeponiet vil bli eit testprosjekt om det blir ein realitet. For det hjelper lite å teste nokre dyreplankton for tungmetallpåverknad eller ein kjemikaliecoctail ein «antar» skal brukast i nokre få dagar når eksponeringstida på alt liv i fjorden er minst 50 år. I Bøkfjorden som er ein laksefjord har NIVA ansvaret for overvåkingsprogrammet over fjorddeponiet der og fjorden sliter med katastrofal forureining. Men blir gruvedrifta stoppa for det? Nope! Forøvrig er det NIVA som også har stått for konsekvensutredninga til NM som Klif skal behandle. Tette bånd?

Vi har eit svært strengt miljølovverk angåande avfallsdumping generelt. Men av ein eller anna grunn når det gjelder gruvedrift so får desse unntak frå mest alle lovene som vi andre må følge. Og jo større volum med avfall ein har å dumpe jo lettare er det å få lov. Skulle gruvedrifta få eit «uforutsett problem» undervegs (som dei normalt gjere) der kun svært giftige kjemikalier kan «redde dei» so vil også dette bli tillatt fordi «fordelen med miljøforureining er større enn ulempene dette gir for industriprosessen» ifølge Klif sine gruvedriftvennlege tolkningar av regelverket. Kanskje er desse blitt kjemisk logotomert av Magnafloc eller Lilaflot? Det verkar iallefall som om Klif manglar evne til å sjå heilheitleg på samfunnets samspel med naturen vi lever av. Har dei heilt gløymt «føre var prinsippet» ved kunnskapsmangel?

Dersom det er slik at ein må utvinne desse metalla for å utvikle miljøteknologi så burde einkvar skjønne at det ikkje kan kallast «miljøteknologi» so lenge heile produksjonsprosessen i sum medfører enorm forureining. Då bør ein vente til vi har idear til betre teknologiutvikling som er miljøvennleg heile produksjonsvegen. Det er absurd å forureine matfatet vårt for å få ein «miljøvennleg teknologi». Og dersom rutil (titaniumdioksyd) er so «livsviktig» kva har det seg då at 90% av bruken går til unødvendige matsminke? Fordi forbruket er kun pengestyrt og skapar rovdriftskarusellar der fornuften blir blåst vekk!

Løysinga på gruvedriftpresset Norge no opplever er å forby fjorddeponi. Det er utruleg viktig at Miljøverndepartementet forstår alvoret i kva eit «ja» til Førdefjorddeponi vil innebære for Norges framtidige generasjonar. Det bør ikkje bli slik at alvoret først blir forstått den dagen ein har saga av den siste greina ein sitter på og først då skjønner at ein ikkje kan ete verken pengar eller metall. Fjorddeponi er ikkje anna enn offentleg godkjent miljøkriminalitet på sitt verste! Vi har i dag valget mellom å følge «mammon» eller naturen. Fenomenet handler vel om det å leve i ubalanse eller i balanse med naturen? Menneska har eit naturleg hjerte men ein egenrådig hjerne som ofte gløymer å følge sitt hjerte. I dag sliter menneska fordi vi lar pengane styre over oss og ikkje omvendt slik det burde vere. Samfunnet er tilrettelagt for å følge «mammon» og ikkje naturen i og rundt oss. Kanskje påtide å stoppe opp, snu og sjå seg tilbake og lære av historien……….?

Myrvangs deponidraum.

Ordførar Håkon Myrvangs store prosjekt er å få til gruvedrift og fjordeponi i Vevring. Utifrå innlegget i Firda 01.09.11.er det omtrent ikkje grenser for kor mykje positivt dette prosjektet vil føre med seg.

Han seier at han forstår motstanden til prosjektet, men at ein må ha tillitt til forurensingsmyndet(KLIF). Ikkje rart at Myrvang har tillit til dei. I perioden 2006 – 2010 mottok KLIF 344 søknadar om utsleppsløyve, og KLIF gav løyve til alle! Det er ikkje til å undre seg at Myrvang viser dei tillitt!

Seksjonsleiar Harald Sørby i KLIF forklarar tala med at “vi har så god dialog med søkarane at dersom det ikkje er aktuelt å gje løyve, så vert det ikkje søkt.” Då er det vel grunn til å tru – sidan søknaden er sendt frå Nordic Mining , så er godkjenning allereie gjeven for deponiet. Handsaming og avgjerd vert altså gjort i tett dialog med tiltakshavar og løyve vert gjeve før søknad vert sendt. Ja dette er det god grunn å ha tillit til. Det er vel ikkje slik offentleg forvaltning skal gjennomførast! Eit forvaltningsmynde kan då ikkje handsame ein søknad før den er skriven ferdig! Det gjer jo at høyringsfråsegner og innspel frå andre partar ikkje vert vurdert seriøst, sidan avgjerd allereie er gjort når søknad vert levert.

Vidare trekkjer Myrvang fram miljøovervakingsprogram, det kan jo høyrest bra ut. Men det programmet i sanning handlar om er at fjord og fjell skal øydast i tråd med vedteken plan! Ja så langt planane rekke då…

Det Myrvang ramsar opp går tapt om det ikkje vert gruvedrift er nesten ikkje til å tru. Det er lokalt ressursen er – det er ikkje Nordic Mining(NM) som er ressursen. Ein er ikkje avhengig av NM for å gjere seg nytte av ressursen i Engebø, slik Myrvang framstiller det. Det er NM som er avhengig av Engebøfjellet for å gjennomføre draumeprosjektet sitt. Ein har hatt alle kort på hand lokalt til å kunne fått til ei heilt anna langsiktig tenking, som kunne vore viktig for regionen i eit heilt anna tidsperspektiv enn 50 år. I staden rullar ein ut den raude løparen til eit prosjekt så er så lite langsiktig og så langt frå å vere berekraftig som det er råd å kome. Eit ressurs som har vore der ” frå tidenes morning” skal brukast opp på 50 år!

Å påstå at om ein ikkje får til dette – vil gå glipp av nye og miljøvenleg prosessar er i beste fall tøv. Det er nettopp ved å sei nei til dette prosjektet og krevje bedre løysingar ein vil tvinge fram løysingar som i alle høve tek litt omsyn til miljøet, og ikkje berre omtalar miljøet i festtaler.

Å høyre Håkon Myrvang argumentere for prosjektet er som å høyre ekkoet frå direktør Ivar Fossum i Nordic Mining og Jens Skei i NIVA. Som forvaltarar av lokale ressursar kan ein ikkje vere ekko av utbyggar! Ein må gjere vedtak som er tufta berekraftige løysingar som har det langsiktige perspektivet i seg. Då kan også framtidige generasjonar leve av naturressursane. Kortsiktig vinning gjev langsiktige tap! Ein risikerer ikkje ein av landets reinaste og mest artsrike fjordar på eit halvferdig forsøksprosjekt!

Sannheita om Førdefjorddeponiet?

Sannheita er at dei lærde stridast om kva som kan bli sannheita om Engebøprosjektet blir ein realitet. Havforskningsinstituttet(HI) sine høyringsuttaleleser og Nordic Mining(NM) sin Konsekvensutredning(KU) viser stor ueinigheit om den potensielle framtidige “Sannheita”. Men ingen av dei har fasitten på korleis fjorden vil reagere på minst 240 milliona tonn gruveavfall samt tonnevis med kjemikalier i 50 år.

Men ein ting er dei lærde einige om og det er at Industriprosessen til NM ikkje er opptimalt utreda. Sivilingeniør Arne Sivert Nielsen som jobba for DuPont-konsernet for 20 år sidan (då dei hadde rutilrettigheitane) seier at oppredningsprosessen er mangelfull og auka finmåling av malmen kan føre til meir og anneleis kjemikaliebruk. HI og NGU (Norges Geologiske Undersøkelse) seier det same. NM seier “prosessen skal opptimaliserast undervegs” saman med pigmentprodusenten Cristal Global. Og KU påpeikar at “Prosessen er endå under utvikling”. Sidan industriprosessen ikkje er ferdigstilt finnast her ingen garanti for kjemikaliebruken/mengden NM søker utslepp om er den som vil bli brukt i praksis. Nielsen poengterar og at hovedgrunnen til at dei gav opp Engebøfeltet var av miljømessige hennsyn.

Kvar dag vil ca.15.000 tonn gruveavfall og minst 7000 liter kjemikaliecoctail ende i fjorden med potensiell spredningsfare langt utover deponiområdet. NM trur det er kun deponiområdet som blir “ørken” utan liv i 50 år (3km2). HI derimot trur det påvirka bunnarealet og vannmassane blir minst fem dobbla i forhold til KUs antagelser. Samanklumpingsmiddelet Magnafloc 155 skal brukast til å resirkulere 80% av ferskvannsbruken til industriprosessen (3-4000 tonn pr.time). Kor vatnet skal kome frå nevner ikkje KU. NM reklamerar i tillegg at Magnafloc skal sikre sedimentering av finpartiklane. I Bøkfjorden har gruveselskapet Sydvaranger Gruve(SVG) slept ut ulovleg tonnevis av Magnafloc 1707 pga problemer med “uforutsette store mengder små partikler”. Magnafloc 155 fungerte ikkje bra nok på små partiklar. Etter at Klif (Klima-og Forureiningstilsynet) oppdaga ulovlegheitene fekk likevel SVG forsette å sleppe ut kjemikaliet som er svært giftig for vannlevende organismer og med lang nedbrytningstid. Dette fordi Klif kan “endre villkåra i ein tillatelse dersom dei fordelar forureininga får er vesentleg større enn dei skader eller ulemper dei vil føre til for miljøet”. Forstå det den som kan?

Dei minste organismane til fiskens næringskjede er avhengig av å filtrere reint vatn med alger for å leve og dei beveger seg gjerne i heile vassøyla i løpet av eit døgn. Desse lever ikkje av tungmetaller, kjemikalier eller slam men dør av det. Dersom desse dør vil heile næringskjeden bli påverka. Også bunnorganismane er viktige både som fiskeføde og i biologiske nedbrytningsprosessar. Raudlistearta djupvannsfisk vil forsvinne frå deponiområdet pga djupvannsmangel. Førdefjorden er ein av landets mest artsrike fjordar fordi den er REIN! HI frarådar fjorddeponi på det sterkaste sidan effekten på heile økosystemet kan blir langt meir omfattende enn beskreve i KU og representerer ikkje ein bærekraftig bruk av fjorden.

Kva skal vi med eit miljølovverk om det ikkje blir brukt? Fjorddeponiet strider mot Forureiningslova, Havressurslova, Vannforskriften og Naturmangfoldlova. Vannforskriften tillater å senke miljøstandaren i overflatevatn (alt vatn botsett frå grunnvatn) kun frå “svært god” til “god” tilstand. Fjorddeponiet vil senke miljøstandaren frå “svært god” til “ikkje eksisterande”. Sidan Førdefjorden i tillegg er ein nasjonal laksefjord har den også ein “Særleg beskyttelse mot skadelige inngrep”og den gjelder også i munningsområdet til laksefjorden. Fjorddeponi verkar fullstendig uforsvarleg. I Bøkfjorden brukast svært giftige kjemikalier. I Jøssingfjorden spredde finmassen seg langt utover deponiområdet og overflatevatnet blei grumsete. Og slamdeponiet i Oslofjorden lekker giftstoffer.

Bærekraftig bruk av naturen handler om ein balansegang der ein bevarar samtidig som ein brukar. Ein vil aldri få bærekraftig bruk ved å openbare ord som “vekst og utvikling” og “bærekraftig industriprosess” når ein samtidig skal skjule miljøkriminalitet på fjordbotn. Sjølv om NM eiger rutilrettigheitane i Engebøfjellet so eiger dei på ingen måte rettigheita til å påføre den vakre fjorden vår ei miljøkattastrofe. Ifølge Norsk Instiutt for Vannforskning vil “gruvedrift alltid påvirke miljøet negativt” og derfor “blir det et verdivalg”. Verdivalget består mellom gruvedrift og unaturleg forureining eller rein artsrik laksefjord med naturleg bærekraftig vekst og utvikling. Eit valg alle rundt Førdefjorden har all rett til å vere med å bestemme over. Vårt naturlege hjerte veit det rette valget……

Naustdal si månelanding

Kjære kommunestyrerepresentantar i Naustdal. Onsdag 11. mai skal de ta stilling til den økonomisk aller sett største saka de nokon gong vil gjere (privat, profesjonelt og politisk). Eg snakkar sjølvsagt om rutilutvinninga på Engebø. De kan seie ja til å nærast gje vekk milliardbeløp no, mot å få småpengar og miljøutfordringar att, i ei sak som først i det aller siste har blitt skikkeleg dekt frå begge sider. Eller de kan seie klårt ifrå om at de treng meir tid til å forhandle fram ein avtale som er god og gjennomsiktleg også for medinnbyggjarane dykkar som de representerer. Det siste er heilt klart mest lojalt i høve veljarane.

I ei så stor sak, “Naustdal si månelanding,” er det viktig å planlegge nøye og å ta alle førehandsreglar. Det første månelandingsfartyet de får tilbod om er garantert ikkje det beste eller tryggaste. Og planen de legg kan ikkje vere gjenomarbeidd nok.

Les meir…

11. september 2001 - 11. mai 2011

Vi takkar siviløkonom Øystein Djupvik, Naustdal for hans debattinnlegg 4. mai 2011. Her skriv han om sideavtala som ikkje inneheld stor kompensasjon for miljø-, omdøme-, og samfunnsrisiko. Avtala bør avvisast, seier Djupvik. Dette er vi einig i. Det første tilbodet er ikkje det beste, har han også sagt. Administrasjonane i kommunane har gjort ein grundig jobb. Men kva med den politiske prosessen? spør Longvarstøl 28. april. “Kritiske refleksjonar frå sentrale politikarar har vore fråverande, på grensa til det pinlege. Politikarar har også plikt til å vere advokatar for miljøet, ikkje berre for næringslivet”, seier Longvarstøl. Fjordvegen Førde- Stavang er ein av Noregs vakraste. Fjordane her vest ligg på Unescos verdsarv- liste og har vore fleire gonger kåra til verdast fremste reisemål. Så her må ein gå varsamt fram og vere føre- var på kva ein tillet av satsingar.

Bodnariu og Håland, Redal ved Magny Rose Håland

"Viten og antagelser om gruvedrift."

Ivar Fossum tykkjer tydeleg at det ikkje er så bra at deponi vekker negative assosiasjonar, fordi deponi betyr ikkje anna enn lagring ifølge artikkel i Firda 21.04.10. I følge Aschehoug og Gyldendals Store Norske så er deponi forklart med ”lagringsstad for avfall.” Viss Fossum tykkjer sanninga er ubehageleg så kan han vere heilt trygg på at han er ikkje åleine om det. Det er kva som er lagra som er viktig skriv han vidare og ikkje kva ein kallar det. Det kan eg også vere samde om, men så kjem Fossum med informasjon som gjer at eg stussar om han har lese sin eigen søknad. ”Deponiet vil vere trygt og giftfritt og vil ikkje påvirke resten av Førdefjorden.” I søknaden frå NM står det at ein skal bruke giftstoffet Magnafloc for å få dei små partiklane til å synke. Når det ikkje vil påvirke resten av Førdefjorden, må eg spørje om kor langt er resten frå sjølve deponiet?

Vidare skriv han ”Vannet i fjorden vil hele tiden ha god sirkulasjon , da deponistedet vil være på et dypt område(300 meter) der det ikke er mulig å tette igjen.” Det er greit at deponistedet(lagringa) startar på 300 meters djup, men kor lenge Fussum vil det vere 300 meter ned til deponiet?

For å understreke Fossum sin viten kan ein sitere ei udatert tilleggsvurdering (vedlegg nr 32) Der står det på side 4: ”Beregninger for prediksjon av spredning av sedimentasjon av partikler i vann vil alltid ha en viss usikkerhet.” og vidare ”Hvis det skulle vise seg at spredningen er mye større enn anatt må tiltak iverksettes.”

Er det det Fossum har i tankane når han skriv ”For NM er det viktig å kunne beslutte på grunn av kunnskapsbasert informasjon og skille mellom hva som er antakelsar og hva som er viten.”
Når Fossum er så klar på viten, kvifor er då Konsekvensutgreiinga og 8 vedlegg endra i tillegg er det kome til 6 nye vedlegg.

Når det gjeld bruk av flokkuleringsmiddelet skal det gjennomførast nye studier for å fastsette mengde og type. NM har altså søkt om utsleppsløyve, utan at det er heilt fastsett kva som skal sleppast ut, eller lagrast som Fossum kallar det.. Så fleire vedlegg og endringar er vel undervegs. Og kva endringar vil då skje etter at søknaden er handsama?

I artikkelen i Firda avsluttar Fossum ” For Nordic Mining er det viktig å kunne beslutte på grunn av kunnskapsbasert informasjon og skille mellom hva som er antakelser og hva som er viten.” At søknaden ”lever” med stadig nye endringar gjer at ein kan ikkje anna enn lure, kva er antagelsar og kva er viten i det som Nordic Mining m/medspelarar har produsert? I fjor gjekk eg i 1. mai tog i Førde bak parolen “Nei til fjorddeponi” eg har ikkje mindre grunnar til å gå i år! Det veit eg!

Oddvar Etnestad.
Leiar i naturvernforbundet Indre Sunnfjord

Fossum og gruvedrift

Administrerane direktør i Nordic Mining Ivar S. Fossum skriv i Firda 7. april som tilsvar til nestleiar Natur og Ungdom Sondre Nave sitt innlegg 29.mars at sitat” Derimot viser grundige undersøkelser og naturlover at effekten på miljøet både på land og i fjorden som følge av driften vil være begrensede og midlertidige.”

Det kan hende at bergverksdrift forheld seg til andre naturlover enn dei naturlovene eg kjenner til sidan Ivar S. Fosum skriv at gruvedrifta vil gjere ”midlertidig effekt på miljøet”? Kjem fjellet til å vekse ut igjen? Vert fjord og fjordbotn som før og kanskje gråbergdeponiet vil rotne og forsvinne? Og kva legg så Fossum i ”Trygg bergverksdrift” som han har sett som overskrift. Det eg kjenner meg rimelege trygg på er at gjeldande naturlover her vestpå medfører at slike inngrep er nokså varige. Det er vel ikkje noko industri som gjev meir varige naturøydingar enn gruvedrift. Dei omfattande naturøydinga vil vere der, også når gruvedrifta vert avslutta og ”lyset vert slått av”.
Fossum skriv vidare at gruvedrifta vil sette positive og samfunnsmessige spor etter seg i lang tid. Ein må då undrast at viss det positive er så positivt, drifta så trygg og effekten på miljøet så midlertidig, kvifor er då motstanden så stor?!

Det skulle vore lite vetta interessant å fått innsyn i Fossums naturlover som gjer gruvedrift til midlertidige skade på miljøet. Kanskje dei kan vere litt i slektsskap med svært så ny teknologi og månelandingar, teoriane er der, men i praksis vert ein innhenta av realitetane.

Oddvar Etnestad
Leiar Naturvernforbundet Indre Sunnfjord.

Lokalt naturmangfald

I følge FN sitt klimapanel, skjer tapet av naturmangfold 100 til 1000 gongar raskare i dag enn for 50 år sidan. Vi er godt ute i 2010, Naturmangfaldsåret til FN. Medan FN i år set inn ekstra innsats for å stoppe tapet av naturmangfoldet i verda, gjer lokalpolitikarane det motsette.

Førdefjorden er omtalt som ein av dei reinaste fjordane i landet, og er ein nasjonal laksefjord. På verdsbasis har artar dødd ut til alle tider, men i dag skjer tapet av naturmangfold i eit ekstremt høgt tempo. I vårt eige land står nesten 4000 artar i fare for å dø ut. Nokre av desse raudlisteartane lever i vår eigen Førdefjord.

Det er utruleg mange grunnar for å hindre Nordic Mining til å starte gruvedrift i Engebøfjellet, og stoppe dei med å dumpe avfall i fjorden. Ein av dei er det rike og flotte naturmangfoldet vi har. Om FN skal klare å stoppe tapet av naturmangfold, er det på tide å byrje med vårt eige lokalsamfunn. Slutt å prat, og start å gjere handlingar!

- Inger Fure Grøtting
Fylkesleiar i Natur og Ungdom