Viser arkivet for stikkord nordic

Et prosjekt med miljøfordeler

Nye muligheter for Sogn og Fjordane

Den siste tiden har svakere prognoser for oljeindustrien og behovet for nye arbeidsplasser fått mye oppmerksomhet. Det må tenkes nytt og vi må finne nye ben å stå på. Dette representerer spennende muligheter for Sogn og Fjordane som har betydelige naturressurser. Langsiktige prognoser viser at vi vil få et betydelig kraftoverskudd i årene fremover. Dessverre gir hverken kraftproduksjon eller krafteksport høy aktivitet, sysselsetting eller særlig lønnsomhet slik det nå ser ut. Fornybar energi bør også brukes til å etablere nye konkurransedyktige bedrifter i fylket. Nordic Mining ønsker å vise vei med å bygge bærekraftig og langsiktig mineralindustri som en del av den omstillingsprosessen som Norge nå har startet på.

Forekomst i verdensklasse, naturgitte fordeler

Det er sjelden det oppdages nye mineralforekomster i verdensklasse. En av verdens rikeste og reneste titanforekomster ligger i Engebøfjellet. Dette setter Sogn og Fjordane i en særposisjon. Forekomsten ligger nært det europeiske markedet, og i et område med rikelig tilgang på vannkraft. Dette er naturgitte forutsetninger som gir oss muligheten til å etablere en ny mineralvirksomhet som kan forsyne Europa med kortreiste mineraler og råstoff. En ny hjørnestensbedrift i et området som har behov for langsiktige arbeidsplasser og samfunnsutvikling. Analyser viser til at det er de store bedriftene som bygger lokalsamfunn over tid, og som står for majoriteten av innovasjonen i næringslivet. Utvinning av rutil fra Engebø vil gi grunnlag for 500 nye arbeidsplasser på land i en 50 års periode.
Produksjon av høyverdig titanråstoff fra Engebø gir i tillegg andre industrimuligheter. Det er grunn til å tro at forbedret produksjonsteknologi for fremstilling av titanmetall vil gi større anvendelse av dette unike metallet i tiden som kommer. I et slikt perpektiv vil det være fristende å se på muligheten for metallurgisk viderforedling i Sogn og Fjordane, selvfølgelig med hjelp av lokal fornybar vannkraft.

Engebø og det grønne skiftet

I artikkelen, «Fornybare energikilder dobler strømproduksjonen» på forskning.no, kunne vi nylig lese at mineraler og metaller er avgjørende for å løse klimautfordringene og for å skape en grønnere hverdag. Det skal store mengder mineraler til for å legge om til fornybar energi, men forskningen viser at de langsiktige miljø- og helseeffektene overstiger de kortsiktige påvirkningene av økt mineralutvinning. Nordic Minings langsiktige satsning på mineraler er tuftet på en slik utvikling; ved å produsere høyren kvarts fra Kvinnherad til bruk i solceller, utvinne litium i Finland for bruk i elektriske biler, og sist men ikke minst ved å produsere rutil fra Engebø. Rutilen kan brukes til å lage miljøvennlig pigment som renser luften for forurensning, når den benyttes på bygninger i belastede byer. Titanmetall produsert fra rutil vil også bidra til et grønnere samfunn ved anvendelse i alt fra produksjon av vindmøller og solcellepaneler til mer miljøvennlige passasjerfly. Ved realisering av Engebøprosjektet ønsker Nordic Mining å bidra til å bygge bærekraftig og langsiktig mineralindustri som en del av det grønne skiftet. Norge må delta aktivt i omstillingen og ikke overlate alt til andre nasjoner.

Miljømessige fordeler

Mineralutvinning handler mye om massetransport. For de aller fleste gruveprosjekter innebærer det lang transport av malm og ferdigprodukt, fra gruve til oppredningsverk, og fra verk til utskipning og kunde. For Engebøforekomsten er det kun få hundre meter mellom uttak av malm, foredling og utskipning. De korte avstandene gir store besparelser med hensyn til energiforbruk og klimautslipp. Det naturlige eksportmarkedet for rutilkonsentratet vil være Europa, et marked som i dag importerer mesteparten av sine titanråstoffer fra andre kontinenter. Også her representerer prosjektet en miljømessig fordel med betydelig reduksjon av klimagassutslipp gjennom redusert transportavstand fra produksjon til marked.
Forekomstens beskaffenhet gjør det mulig å drive forekomsten uten store fotavtrykk. Mesteparten av malmen kan tas ut ved underjordsdrift og dagbruddsdriften kan begrenses slik at aktiviteten gir minimal synlighet i omgivelsene. Samtidig muliggjør topografien knusing av malmen inne i fjellet, med de miljømessige fordeler det fører med seg. Utvinning av titanmineraler krever ofte bruk av store landområder. Det arealmessige fotavtrykket til Engebøprosjektet er imidlertid meget lavt i forhold til tilsvarende prosjekter andre steder i verden. For eksempel er planlagt arealbruk på Engbebøprosjektet ca. 2 km2 på land og 4 km2 i fjorden, mens arealbeslag for tilsvarende rutilproduksjon i Afrika er over 100 km2.

Hva har vi lært om deponering?

Kunnskap og erfaring er viktig ved etablering av nye prosjekter. Norge har lang erfaring med mineralutvinning og ulike løsninger for deponering av restmineraler. Vi har fremdeles utfordringer fra tidligere deponeringer av gruveavgang på land, med utlekking av metaller og sur avrenning til vassdrag flere steder i landet. Landdeponier representerer ofte langvarige miljøproblemer og en vedvarende risiko for dambrudd. Selv om det er eksempler på sjødeponier som kunne vært planlagt bedre, er det få eksempler hvor sjødeponering har skapt varige miljøproblemer. De miljømessige erfaringene med sjødeponier i Norge har i hovedsak vært positive. Erfaringene fra operative sjødeponier i Norge viser at konsekvensene i stor grad er begrenset til effekter for bunndyr i deponiområdet og av midlertidig karakter. Det er ikke dokumentasjon for at sjødeponier skader fiskebestander og villaks, eller fortrenger fiskeri og havbruk – selv ikke der deponeringen foregår på langt grunnere vann. I tillegg viser erfaringene at bunndyrsamfunn raskt retableres etter at deponeringen opphører. Dette er dokumentert både på Dyngadjupet der Titania deponerte på 80-tallet, og i Bøkfjorden under driftsstopp for Sydvaranger. Vi kan ikke se at det er eksempler på at sjødeponier lager miljøkatastrofer slik det blir hevdet fra flere hold. Det er derimot mange eksempler på at landdeponier kan gi store og langvarige miljøkonsekvenser.

Bruk av restmineraler

I alle gruveprosjekter må det arbeides kontinuerlig for tilstrekkelig inntjening gjennom hele gruvas levetid. Det vil derfor være et grunnleggende ønske om å benytte, og selge så mye som mulig av de mineralressursene som utvinnes. Restmineralene fra Engebø har fordelaktige miljømessige egenskaper, og det er gode utsikter for å kunne selge en betydelig andel av disse til ulike anvendelser som masseutfylling, dikeforsterking, flomsikring og tildekning. Massene vil således kunne erstatte uttak av nye masser til disse formålene, samt redusere omfanget av deponiet. Nordic Mining vil ha et stort ressursmessig og kommersielt incentiv til å sikre anvendelse av restmineralene.

Ønsker Vestlandet å utvikle ny industri?

Planprosessen for utvinning av rutil i Engebøfjellet startet i 2007. Til sammen består konsekvensutredningen, inkludert tilleggsutredninger, av ca. 60 rapporter. Planprosessen for Engebøprosjektet har vært utforutsigbar, langdryg og meget kostbar. To regjeringer har fremholdt betydningen av å stimulere til vekst i norsk mineralindustri. Norge har til og med fått sin egen mineralstrategi. For Engebøprosjektet handler det ikke lenger om faglige diskusjoner eller manglende kunnskapsgrunnlag. Nå er det politisk vilje, retning og beslutningsevne som settes på prøve.

Føre-var-prinsippet.

Avisa Firda flaggar nei-standpunktet sitt til fjorddeponi på nytt i leiaren i avisa i dag (7/2). Eit nei-standpunkt dei byggjer på føre-var-prinsippet. Kan vi bruke føre-var-prinsippet i denne saka? Kva er eigentleg føre-var-prinsippet?

I 2005 vart det gjort ein grundig gjennomgang av føre-var-prinsippet. Rapporten “The Precautionary Principle” vart utarbeida av UNESCOs World Commision on the Ethics of Scientific Knowlegde and Technology (COMEST). Nordmannen Matthias Kaiser leia arbeidet.

COMEST definerer føre-var-prinsippet på denne måten:

Når menneskelig aktivitet kan føre til moralsk uakseptabel skade som er vitenskapelig sannsynlig men usikker, skal tiltak gjøres for å unngå eller minske skaden. Moralsk uakseptabel skade vil si skade på mennesker eller miljø som

  • truer menneskers liv eller helse, eller
  • er alvorlig og i praksis uopprettelig, eller
  • er urettferdig mot nålevende og framtidige generasjoner, eller
  • utøves uten tilstrekkelig hensyn til rettighetene til de som rammes.

Eit søk på Internett gir oss raskt litt meir kunnskap om føre-var-prinsippet. Eg siterer:

Bedømmelsen av sannsynlighet bør tuftes på vitenskapelig analyse. Analyser bør foretas fortløpende, slik at valgte tiltak kan revideres.

Usikkerheten kan gjelde – men trenger ikke å avgrenses til – årsakssammenhenger eller omfanget av den mulige skaden. Tiltak bør stå i forhold til den mulige skaden, og til en vurdering av de moralske konsekvensene av handling og ikke-handling. (kjelde: Wikipedia)

Vidare kan vi lese at føre-var-prinsippet skal brukast når

  • det eksisterer stor vitenskapelig usikkerhet,
  • scenarier eller modeller basert på vitenskapelig resonnement viser at skadevirkninger er mulige,
  • de mulige skadevirkningene er uopprettelige eller alvorlige for nålevende og kommende generasjoner, eller på annen måte moralsk uakseptable
  • effektive mottiltak vil være betydelig vanskeligere eller mer kostnadskrevende på et seinere tidspunkt.

Med bakgrunn i dette meiner eg det er feil å bruke føre-var-prinsippet som grunnlag for å seie nei til fjorddeponi. Det eksisterer ikkje grunnlag for å seie at deponiet vil gje “moralsk uakseptabel skade”. Det er ikkje vitenskapleg sannsynleg at slik skade vil oppstå. Havforskningsinstituttet har innvendingar til det arbeidet DNV har gjort, men er det nok til å slå fast at det er vitenskapeleg sannsynleg at moralsk uakseptabel skade på fjorden vil oppstå? Er deira innvendingar nok til å slå fast at det eksisterer stor vitenskapeleg usikkerheit? Deponiet vil ikkje true menneskeleg liv og helse. Det vil ikkje føre til uopprettelege skadar på fjorden. Etter at deponeringa stoppar, vil livet i fjorden i deponiområdet gradvis ta seg opp att. Fisken kan finne seg nye gyteområde.

Dersom ein set skadepotensialet opp mot dei relativt store samfunnsnyttige verdiane, blir det feil å seie nei til deponiet.


Bakgrunn
Føre-var-prinsippet.
The Precautionary Principle
Føre-var-prinsippet.

Kapstad tek feil om miljøkonsekvensar.

Eg hadde bestemt meg for at eg hadde sagt mitt om fjorddeponiet. Men straumen av feilinformasjon ser ikkje ut til å ha nokon ende. Bjarte Kapstad skriv her i avisa 17/1-14 om “millionar av tonn med miljøskadelege massar i Førdefjorden”. Eg utfordrar Kapstad på å underbyggje denne påstanden. Kva miljøskadelege komponentar er det han tenkjer på? Kva slags miljøskader er det han ser for seg? Kan han vere meir konkret?

Eg meiner at Kapstad tek grundig feil. Det finst ikkje faktagrunnlag for påstandane hans. Når han skriv at sjødeponiet kjem til å skade andre næringar i regionen, er dette og ein påstand som eg trur han slit med å dokumentere. Det same gjeld konsekvensane for reiselivsnæringa. Det er reine spekulasjonar.

Eg trur eg vil vere litt for siktig med å bruke den britiske marinbiologen Callum Roberts som ekspert i denne samanhengen. Måten han uttalar seg på, tyder på at han ikkje har sett seg godt nok inn i saka. Han uttalar seg svært lite konkret og lite nyansert. Saman med den sterke ordbruken hans meiner eg at dette svekkar truverdet hans kraftig. Det er flinke vitskapsfolk med langt betre kunnskap om dette konkrete prosjektet som meiner noko heilt anna.

Kapstad byggjer påstandane sine og standpunktet sitt på sviktande grunnlag.

Faktum i denne saka er at vi langt på veg kan dokumentere at dei negative konsekvensane av fjorddeponiet ikkje vil bli spesielt store. Det kan leggjast konkrete rapportar på bordet som viser dette. Kvar er rapportane som underbyggjer motstandarane sine påstandar?

Venstre - garantist for stagnasjon

Vil Sogn og Fjordane Venstre eigentleg ha ny industri til fylket? Nei til gruvedrift på Vevring syner at partiet er nøgd med stoda slik den er. Venstre står dermed som garantist for stagnasjon og sakte nedgang i folketalet i tråd med Statistisk sentralbyrå sine prognoser.

Å framstille Førdefjorden som noko meir enn det den faktisk er tener ingen. Sanninga er at den har høgst ordinære kvalitetar som naturoppleving. Verdiskapninga frå fjordfisket er marginal. Som turistattraksjon har fjorden ikkje synt seg å være interessant.

Vi treng politikarar med mot, ikkje folk som ropar ulv i utide. Lenger sør på Vestlandet har ein skjønt at for å få vekst må ein også seie ja, når mogelegheita er der og miljøkonsekvensane er akseptable. Difor har ein oppnådd sterk sysselsettingsvekst i Rogaland og Hordaland dei siste tiåra.

Eg spør Rotevatn: Kva skal ein leve av i Førde, Naustdal og Florø når oljenæringa slit og riggar blir lagt i bøyene? I staden for å stikke kjeppar i hjula for industrien og kreve endelause utgreiingar må ein stoppe spelet og gje all mogeleg støtte til Nordic Mining. For sjølv dei kan gå leie til slutt.

Miljøkriminalitet med fjorddeponi!

Gruveselskapet Nordic Mining (NM) har søkt om å utvinne ca 3% rutil frå Engbøfjellet og utslepp av kjemikalieblanda gruveavfallet til fjorddeponi. I løpet av 50 år vil Førdefjorden vere 150m mindre djup og Engebøfjellet “ligge” på fjordens bunn.

Gruveprosjektet er eit testprosjekt for utvinning av fargepigmentet Titaniumdioksyd. Verken oppmaling eller utnyttingsgrad av malmen er kjent på førehand og ei heller kjemikaliebruken, sidan produksjonsprosessen ikkje tidlegare er utprøvd i stor skala. Jo finare oppmaling av malmen jo meir kjemikaliebruk og jo meir forureining. Ca 90% av Titaniumdioksyd blir brukt som “matsminke” og har ingen helsemessig eller ernæringsmessig verdi, men har vist seg å vere skadeleg i nanopartikkelform. Om titan er livsviktig kvifor bruke det som unyttig “matsminke”?

Utifrå konsekvensutredninga (KU) vil kvar dag ca.15000 tonn gruveavfall iblanda minst 7000 l kjemikalier ende i Førdefjorden. Estimert netto ferskvannsforbruk er 800 000 liter per time. Kanskje 2600 tonn av dagleg gruveavfall er finfraksjon med enorm spredningspotensiale utafor deponiområdet.

På årleg basis utgjere utsleppa tonnevis med bioakkumulerandes tungmetall og 3000 tonn nanopartiklar som er skadeleg for organismar. Flotasjonskjemikalia utgjere ca 2632 tonn per år der 20% er ikkje biologisk nedbrytbare. KU oppererar med LC50 grenseverdiar for bla flotasjonskjemikalia (50% av forsøksdyr dør ved denne konsentrasjonen). I tillegg utslepp av 10-90 tonn Magnafloc 155 med giftig Akrylamid. Kjemikalia, finfraksjon, nanopartiklar og tungmettals påverknad på fjordøkosystemet over tid er ikkje utreda av KU.

Havforskningsinstituttet (HI) og Niva er ueinige om andel finfraksjon og spredningspotensiale av finfraksjonen og synkehastigheit av partiklar. Dei er ueinige om kjemikalia og finfraksjonens påverknad på gytefelt, fiskeyngel, laks, kysttorsk, koraller, raudlistearter som blålange, pigghå, elvemusling og ål. DNV har funne at strømforholda er 2-3 gongar sterkare enn KU seier og dermed større spredningspotensiale.

Overvåkingsprogram “overvåker” ikkje langtidseffektar av gruveslam i ein fjord. Det overvåka kun nokre store alger og fisk. Men dei minste organismane som er avhengig av å filtrere reint vatn for å leve dør først av forureining. Når fiskematen dør kva skal då fisken leve av? Gruveslam?

Førdefjorden er ein rein og artsrik nasjonal laksefjord med 3 lakseelvar og verna med orda “formålet med nasjonale laksevassdrag og laksefjorder er å gi et utval av dei viktigaste laksebestandene i Norge en særlig beskyttelse mot skadelige inngrep og aktiviteter i vassdragene og mot oppdrettsvirksomhet, forurensning og munningsinngrep i de nærliggende fjord og kystområdene”. Andre miljølover som skal beskytte fjordar er bla forurensningslova, havressurslova, naturmangfaldslova, vannforskrifta og allmannaretten. I følge ballastforskriften er det ulovleg å sleppe ballastvatn i fjordar fordi mikrober frå andre farvann kan forstyrre det naturlege fjordmiljøet. Føre var prinsippet skal anvendes ved mangelfull kunnskap. NM’s planlagde deponi i Førdefjorden oppfyller kravet 100% for kunnskapsmangelen står i «kø».

All erfaring med gruvedrift med fjorddeponi viser at når gruveselskap først får “startsignal” så kan dei gjere som dei vil, for Klima- og Forureiningsdirektoratet (Klif) kan “endre villkåra i en tillatelse (utsleppstillatelse) dersom de fordeler forurensaren får er vesentleg større enn de skader eller ulemper det vil føre til for miljøet". Sagt på godt norsk betyr dette at “økonomisk vekst og utvikling" er viktigare for Klif enn forureining?

Minst like mange arbeidsplassar som NM skapar via å forureine Førdefjorden kan forsvinne i bla oppdrettsnæringa, turistnæringa, sjømatnæringa og laksefiske. Fiskarlaget, fiskeoppdrettarane, småbrukarlaget, miljøorganisasjonar, Fiskeridirektoratet, Miljødirektoratet, HI med fleire frarådar fjorddeponi. Det er mogeleg å drive gruvedrift utan fjorddeponi. HI er landets fremste vitenskaplege fagfolk på hav og fjord og burde lyttast til!

Framtidas utfordring er rein og nok mat, reint vatn og rein natur som vi kan oppnå via bærekraftige lokalsamfunn som tar vare på naturen utan å utnytte den via rovdrift som fjorddeponi. Vi kan ikkje leve av “økonomisk vekst og utvikling”. Gruvedrift med fjorddeponi som avfallsplass strider mot miljølovene og er miljøkriminalitet! Eg håpar vore folkevalgte følger Norges lover og seier “NEI” til fjorddeponi i Førdefjorden som er til det beste for framtidas generasjonar!

Ta minerala på Engebø i bruk no!

Ingen skal påstå at det er lett å starte næringsaktivitet i Sogn og Fjordane. Ikkje ein gong aktivitet som er tufta på noko vi har svært mykje av, stein.

Men etter åtte år med fram- og tilbakemanøvrar, utgreiingar og analysar, er tida no inne for regjeringa å gje startsignal for det store og viktige mineralprosjektet på Engebø i Naustdal. Etter at bl.a. Det Norske Veritas (DNV), Havforskingsinstituttet og Miljødirektoratet har kome med sine analysar og rapportar, viser det seg at det kun er usikkerheita kring djupvassartane skolest, blålanga, pigghå og spisskate som står att. Faren for at desse må finne seg andre område å leve på i fjorden er til stades. Men i følgje Havforskingsinstituttet (HI) sin eigen konsekvensrapport av 2008, heiter det m.a.:

“Verdien av fiskebestandene i Førdefjorden er vanskelig å vurdere. Prøvefisket har ikke dokumentert kommersielt interessante forekomster av fisk i dypbassenget i særlig grad, men fiskebestandene har sannsynligvis en viss rekreasjonsverdi for fritids‐ og sportsfiske og en kommersiell verdi for området gjennom et eventuelt turistfiske. Rødlisteartene pigghå, blålange og vanlig uer som ble tatt underprøvefiske hører til, og blir sannsynligvis rekruttert fra bestander i tilgrensende, større havområder og det drives fremdeles et kommersielt fiske i disse områdene. Forekomsten av disse artene i Førdefjorden er på ingen måte unik, man vil finne disse i flere av nabofjordene, og har en marginal betydning i forhold til resten av bestandene."

Som ein skjønar er ikkje desse artane unike i Førdefjorden, meiner HI. Og for eigen del kan eg seie at det vil vere noko råflott å la vere å etablere fleire hundre arbeidsplassar over 50 år på grunn av rekreasjonsfiskeri.

Når det gjeld Miljødirektoratet sine vurderingar, fortel dei at det ikkje er spreiingsfare i samband med deponi av restmassar. Dette har blitt påstått av mange, ja, nokre har til og med snakka om spreiing frå Førde til Alden. Denne absurde skremselspropagandaen har direktoratet avvist. I tillegg har det kome godt fram at påstandane om giftutslepp ikkje er reelt. Det Magnaflocnummeret ein skal bruke som bindemiddel på fjordbotnen er altså ufarleg. Det er likevel godt eigna som skremselspropaganda. Bruk av kjemikaliar vekkjer alltid uro, sjølv om det blir brukt over heile verda til vassreinsing og anna.

Sett i høve til samfunnsverdien av mineralprosjektet på Engebø, kan eg ikkje skjøne anna enn at statsråd Jan Tore Sanner må gå for dette enormt viktige prosjektet for regionen, fylket og nasjonen. Auka bruk av minerala våre her i landet er jo noko som har vore prioritert og fått stor merksemd, ikkje minst gjennom ei eiga mineralmelding. Dersom dette prosjektet får nei frå regjeringa, blir det vanskeleg å seie ja til noko anna mineralprosjekt. Engebø er av dei mest samfunns- og bedriftsøkonomisk lønsame mineralprosjekta i landet, og eit prosjekt som vil ha enormt mykje å seie for distriktet vårt. Ikkje minst i høve til leverandørutvikling og innovasjon knytt til utvinning og deponi. Her ligg det grunnlag for så vel forsking som vidareforedling. I tillegg kjem det at titan er eit svært etterspurt produkt på verdsmarknaden, ikkje minst innan medisin.

Når det gjeld viktigheita av dette prosjektet for distriktet vårt, blir dette godt dokumentert gjennom SINTEF-rapporten som Sunnfjord Næringsutvikling AS tinga for ei tid tilbake. Her heiter det m.a.:
“De samfunnsmessige virkningene utover selve inntjeningen på anlegget genereres i første omgang gjennom innkjøpene fra næringslivet for øvrig og lønn, dvs. driftskostnadene. Dette kommer til uttrykk ved lønnsinntekter pluss skatt og avgifter som tilfaller alle de 170 sysselsatte, samt salg av varer og tjenester fra ulike underleverandører til anlegget.(…) Dette innebærer at anlegget alt i alt vil bidra med mellom 530 og 570 mill. NOK pr. år i samfunnsmessig verdiskaping i Engebøfjellregionen.”

Eg har lenge visst at det kan vere vanskeleg å starte nærings- og industriutvikling i dette landet. Denne saka har versert i snart ti år i det norske byråkratiet og fleire titals millionar er brukt av Nordic Mining. Etter kvart som prosjektet har skrede fram står ein der at det kan vere negativ påverknad for fire marine artar som er hovudproblemet, men at også dette er usikkert. Dei andre utfordringane er så og seia lukka, eller kan følgjast opp via miljøovervaking/krav til selskapet i utsleppsløyve/løye etter minerallova.
Jan Atle Stang, regiondirektør NHO Sogn og Fjordane

Underleg trend

Om ein skulle tillegge “leiarspalta” under synspunkt/meiningar i Firda nokon intensjon og verdi, so måtte det vel vere debattskapande. Men eg lurar av og til på kven det kan vere som skriv denne leiaren. Er det ein fast? Er det tilfeldig utvalde innlegg? Går det på rundgang i redaksjonen? Ikkje veit eg. Men når ein les den kan ein om ikkje anna få inntrykk av at forfattaren opptrer noko distré, eller tek ulike sider i saker for å skape debatt. Der er ikkje akkurat noko raud tråd gjennom denne spalta, annan enn “debattskapande”. Og dette er heilt greitt, og for so vidt ikkje noko spesielt for Firda. Bortsett ifrå på eit punkt, avfallsdeponiet i Førdefjorden. So fort leiaren tek for seg dette, er det konsekvent på Nordic Mining si sida den hamnar. Er ikkje dette litt snodig?

I leiarspalta “underleg reknekunst” 23.09.14 tek leiaren på seg hatten som forkjempar for naturmiljø, lokalt næringsliv og busetnad. Eg vart rett begeistra over denne leiarspalta. Om ein derimot les notisen under leiaren 25.09.14 “Slik går no dagane”, får ein eit ganske anna inntrykk. Kvar vart det av den sunne fornufta omtala i “underleg reknekunst”. Dette fell meir i kategorien sure oppstøyt. Men so handlar det rett nok om avfallsdeponiet i Førdefjorden. Er dette tilfeldig? Eller er det slik at enkelte sine kalkulatorar ikkje alltid gjer same svar?

NIVA motseier seg sjølve

Hevdar partikkelskadar var «svært begrenset», endå 30% av fisken døydde

Min kronikk «Feil bruk av forsking» vart 14. august publisert i Bergens Tidende. Der hevda eg at rappportar om fjorddeponering av gruveavfall inneheld feil og undervurderer skadeverknader frå sevepartiklar på livet i sjøen. NIVA v/Trine Dale med fleire svarar i BT 10. september under tittelen «Tvilsom kritikk av forskningsrapporter» og i Firda 16. september under tittelen «Tvilsam rapportkritikk», men utan å tilbakevise kritikken min.

Min kritikk i kronikken pluss enkelte tilleggspunkt går kort ut på at (1) ein vitskapleg artikkel (Au et al. 2004) med vesentlege manglar er i ein rapport referert ukritisk, sjølvmotseiande og med undervurdering av skadeverknader på fisk, at (2) ein artikkel nummer to (Smit et al. 2008) er tolka feil, og at (3) NIVA er involvert i minst tre rapportar, som alle undervurderer skadeverknader. Resten av dette innlegget er ei grunngjeving for dette.

Feil på eit sentralt punkt i ein NIVA-rapport
Au et al. 2004 er refererte i NIVA-rapporten Risiko for skaderpå fisk og blåskjell ved gruveaktivitet på Engebøneset. En litteraturstudie om effekter av metaller og suspenderte partiklar – NIVA LNR 5689-2008. Eg har kritisert måten denne artikkelen er brukt på i rapporten, medan NIVA hevdar det er feil å kritisere denne vesle delen. Det er eg usamd i, for artikkelen omhandlar relevante konsentrasjonar for svevepartiklar i sjø og NIVA argumenterer her for ein grenseverdi på 50 mg/l.

Resultat frå artikkelen er i rapporten omtala i tabell 3 (døying over 20% m.m.) og i teksten med to setningar, derav denne: «Hos green grouper ble det observert gjelleskader allerede ved 50 mg/L men disse var svært begrenset».

Eg ville heller ha referert artikkelen slik i teksten: «I et forsøk hvor green grouper ble eksponert i seks uker for 30-35 mg/l døde 30% av fiskene (tabell 3). Bare overlevende fisk ble undersøkt, noe som er en stor svakhet ved forsøket, og disse fikk påvist gjelleskader. 30-35 mg/l var den laveste av flere konsentrasjoner som ble testet i forsøket».

Som lesarane no kan sjå, så fortel ikkje NIVA-rapporten at berre overlevande fisk vart undersøkte, noko som er kritikkverdig. Det er som å konkludere om faren ved ein influensaepidemi ved å undersøke berre dei overlevande. Omtalen «svært begrenset» er tolking, sjølv om NIVA i Firda hevdar det motsette, og den er feil. Samanlikning av dei to tekstane syner at alt av feil, feilvurdering og manglande opplysingar dreg i ein og same retning, nemleg mot undervurdering av skadeverknader. Og når omtalen «svært begrenset» vert sett i samanheng med 30% døying framstår rapporten som sjølvmotseiande. Eg har ikkje hevda at rapporten konkluderer.

Generell grenseverdi i ny NIVA-rapport
Konklusjonen kjem i ein seinare NIVA-rapport, Kommentarer til Havforskningsinstituttets høringsuttalelse til søknad om utslippstillatelse for utvinning av rutil i Engebøfjellet. – Transport og spredning av gruveavgang i Førdefjorden – NIVA, LNR 5875-2009. Sitat: «Marine organismer har ganske høy toleranse for partikler og nyere forskning angir 50 mg/l som et nivå der skader kan begynne å inntreffe. Finstoff som iblant blir transportert utenfor Svanøyterskelen vil være i konsentrasjon på høyst noen få mg/l».

Rapporten manglar grunngjeving og referansar for påstandane i første setninga. Kort sagt, den første rapporten argumenterer for ein grenseverdi på 50 mg/l for fisk, men utan konklusjon, og den andre konkluderer med ein generell verdi for marine organismar, men utan grunngjeving og referansar. Dette er uryddig, og ein så høg grenseverdi som 50 mg/l er uttrykk for ei undervurdering av skadeverknader.

Generell grenseverdi i rapport frå Miljødirektoratet
NIVA meiner at ein ikkje har brukt ein slik generell grenseverdi, men om det framleis skulle vere tvil, så finst det ein rapport til, nemleg Bergverk og avgangsdepondering. Status, miljøutfordringer og kunnskapsbehov – Miljødirektoratet, TA 2715-2010. Sitat: ”laveste konsentrasjon for negativ påvirkning synes å være ca. 50 mg/l”. Dette er feil bruk av ein vitskapleg artikkel (Smit et al. 2008), der resultata tyder på ein verdi under 5 mg/l. NIVA forklarar i Firda at sitatet står i eit kapittel om forskingsbehov. Endrar det på innhaldet?

Redaktør for rapporten var Jens Skei, ein deponiforkjempar ved NIVA. Så dette er kanskje ei gullgruve for habilitetsgranskarar. NIVA skriv i Firda at rapporten er førd i pennen av forfattarar også ved Havforskingsinstituttet og Naturvernforbundet, men opplyser ikkje det dei burde vite, at det var usemje om innhaldet.

Sitatet frå rapport nummer to syner ei viss risikovurdering, men med for høg grenseverdi. Det er nemnt få mg/l i sjøen ved Svanøyterskelen, som er fleire kilometer frå Engebø. Få mg/l er i det same konsentrasjonsområdet (under 5 mg/l) som artikkelen frå Smit et al. 2004 kan peike mot.

Partikkeltypar
Referansane som er brukte for å grunngje ein grenseverdi på 50 mg/l omhandlar stort sett naturlege partiklar, medan det i Engebøprosjektet dreiar seg om industriskapte partiklar. NIVA omtalar desse i Firda som «uforurenset partikkelutslipp fra gruvevirksomhet». Meiner NIVA at kjemikaliar nytta i prosessen ikkje festar seg til partiklar som vert slepte ut?

Dr. philos. og universitetslektor Agnar Kvellestad
NMBU – Fakultet for veterinærmedisin og biovitskap (Veterinærhøgskolen)

Naustdal og Strutsesyndromet

Ein ting skal du no ha, du skjuler ikkje mangelen på forståing for argument og poeng Odd. Men eg vel å tolke innlegget ditt i Firda 08.07(som tilsvar til mitt) dertil at du gjerne framviser kva som gjekk gale i den kommunale handsaminga av Engebøprosjektet. Dersom du sit att med minnet om at eg sidan starten har argumentert mot saka, forstår eg litt meir av posisjonen din. Men er dette korrekt? Dagens situasjon, med den kunnskapen vi no sit med, ville derimot gjeve meg full tillit for eit slikt utgangspunkt. Saka har vist seg som ein tverrpolitisk verkebyll av dimensjonar. Det som no er det største problemet, er at regjeringa må handtere eit lokaldemokratisk fatta vedtak som i utgangspunktet burde vere nesten proforma opp gjennom systemet, men som viser seg totalt blotta for fornuft og reell politisk handsaming. Det er nok ikkje enkelt for dei.

Men kva var det eg argumenterte mot Odd? Kva er det eg har ”svartmåla”? Eg stemde imot planprogrammet i 2007, av den enkle grunn at eg fann grunnlaget for tynt og for smalt. For eksempel skulle ein berre utgreie sjødeponi, sjølv om ordføraren bedyra at andre løysingar kunne kome til, noko han har teke 100% avstand frå i ettertid. Samstundes meinte eg at det var galskap å setje bukken til å konsekvensutgreie havresekken. Sidan 2007 las eg meg opp på alt som kom frå Nordic Mining og NIVA, all anna relevant informasjon og kunnskap eg kunne kome over som omhandla gruvedrift og ikkje minst sjødeponi. Samt erfaringar frå eksisterande og tidlegare bruk av sjødeponi. Alt peika i same retning, sjødeponi var ei utdatert form for avfallshandtering.

Frå konsekvensutgreiinga kom på bordet i 2009, brukte eg tida mi på å gjennomgå denne, og setje problema opp imot løysingane, og alternativa. Det som slo meg var at der var ”ingen problem”. Alt som ikkje var bra kunne løysast enkelt, gjennom avbøtande tiltak. Kva er eit avbøtande tiltak Odd? Her skulle det dumpast 11tonn kjemikalieblanda støv og slam i minuttet, 24timar i døgnet, 365 dagar i året i 40-50år i ein nasjonal laksefjord med tilhøyrande nasjonale laksevassdrag, utan at dette var problematisk???

Eg har gjenteke SV sine krav i den lokalpolitiske handsaminga av prosjektet til det kjeisame. Men eg registrerar at du framleis vel å sjå vekk ifrå dei. Gjekk SV i Naustdal kategorisk imot gruvedrift på Engebø Odd? Har eg på noko tidspunkt argumentert imot gruvedrift som næring Odd? Kva er det du meiner eg har argumentert imot?

Det viktigaste eg les utav svarinnlegget ditt Odd, er at du peikar på det største, og antakeleg utløysande problemet i Naustdal si handsaming av saka. Problemet var ikkje at eg la vekt på dei positive sidene ved prosjektet, men at resten berre la vekt på dei problematiske sidene. Her er eit tankeeksperiment Odd: Dersom du avgjer ei sak utifrå dei positive sidene, korleis løyser du problema? Dersom du ikkje tek tak i det som ikkje er so bra, korleis gjer du noko betre?

Dersom eg og hadde avgjort min ståstad i saka utifrå kva positivt som kunne kome utifrå gruvedrift på Engebø, kven skulle då ha sett fokus på alt ved denne saka som er problematisk? Eller løyser alle slike problem seg av seg sjølv, berre vi let dei vere? Kanskje dei negative konsekvensane ikkje vert noko av, om vi berre vil det nok? Eg let dette tankeeksperimentet henge litt, so kan du kome attende med svar om du vil. Det kan vert interessant.

Fleire med hovudet i sanden.

Ole Erik Thingnes seier i Firda 4/7 at eg er ramma av “strutsesyndromet”. Eg vil hevde at syndromet rammar breiare. Naustdal SV argumenterte jo klart mot dette prosjektet i kommunestyret lenge før vi visste noko som helst om konsekvensane. Partiet tok standpunkt i denne saka før det var utført konsekvensutgreiing. Er ikkje det og å stikke hovudet i sanden? Er ikkje det å nekte å ta inn over seg kunnskap og fakta?

Det er reagerer mest på er retorikken og svartmalinga som motstandarane kjem med. Den er det ikkje faktagrunnlag for. Dei eventuelle negative konsekvensane blir sterkt overdrive, medan dei positive konsekvensane for kommunen og for regionen blir bagatelliserte. Vi må prøve å sjå heile bildet. Thingnes veljer, truleg heilt bevisst, å sjå heilt vekk frå at det ligg til grunn ei svært grundig konsekvensutgreiing som er utarbeida av eit anna renommert fagmiljø i Noreg, og som konkluderer med at dei negative konsekvensane mest sannsynleg blir små og mellombelse.

Haltbrekken truverdig? Kvifor ikkje?

Det er ganske imponerande korleis enkelte klarar å omgå realitetar når det gjeld eigne interesser. Haltbrekken truverdig? Havforskingsinstituttet fer med løgn, Klif handlar mot betdre viten, motstandarane svartmålar, miljøvernministeren er kriminell…..det er likso ikkje grenser for kva nokre får seg til å kome med når nokon talar dei imot.

Innlegget til Odd Frantzen i firda 01.07.2014 er kanskje litt av forklaringa på kva som gjekk gale under Naustdal kommune si handsaming av saka i 2011. Eg trur eg vel å kalle det “Strutsesyndromet”.

Kva er det som gjer deg so skråsikker på at fjorden ikkje kjem til å ta skade Frantzen? Og kvifor trur du næringar i Florø og omegn har kome med eit opprop der dei tydeleg går imot deponi? Næringar som årleg sysselset langt fleire personar enn Nordic Mining nokon sinne vil gjere. Næringar som omset for 10-15 gongar meir enn Nordic Mining nokon sinne vil gjere. Næringar basert meir eller mindre utelukkande på lokal arbeidskraft, og lokal leverandørar. Er desse på jordet også? Meiner du at politikarane i Naustdal kommune veit betre enn alle andre, forskarar og kunnskapsinstitusjonar inkludert? Naustdal kommune mot resten er kanskje ein god idè for nokre, men eg gjer dei dårlege odds.

Eg finn heile innlegget flaut, og ikkje politisk representativt(håpar eg!). Som tidlegare politikar i Naustdal kommune burde du vel kjenne saka betre enn du gjer uttrykk for her? Du var vel og ein av dei som stemde for reguleringsplan og utsleppsløyve 11.05.2011? Sjølv om verken straumforhalda var tilstrekkeleg utgreia, ferskvasskjelde konsekvensutgreidd, industriell prosess kjend(dvs at ingen veit kva kjemikaliebehovet vil verte ved drift), konsekvensar for sjøaure kjend, med innsigelse frå fiskeridirektoratet og ei røys til med kjende og ukjende faktorar. Korleis kan du då hevde at alle politikarar som har stemt for er sikre på at fjorden ikkje vert truga? Kva er din agenda Frantzen?

Eg burde kanskje ikkje svare på innlegg med direkte personretta kommentarar, slik eg gjer her. Men eg trur det er på tide å ta eit lite oppgjer med dette “strutsesyndromet”. Det er kanskje på tide å rette direkte spørsmål til slike som Frantzen, som talar andre personar og fagmiljø rett imot, som kjem med karakteristikkar eg ikkje finn relevante for kunnskap i saka. Som ikkje talar fjorden si sak, slik eg ser det. Det viktigaste for meg er at saka vert avgjord på korrekt grunnlag. Då må vi få slutt på avfeiing av fakta, og “nedsnakking” av fagmiljø. Natur, klima og miljø kan snakke for seg sjølv, men vi lyt tore å høyre etter. Kven kan mest om desse fagfelta Frantzen?

Er Haltbrekken truverdig?

Lars Haltbrekken i Natuvernforbundet er ein kunnskapsrik mann. Men når han skriv om deponering i Førdefjorden i Firda 26.6, er eg redd han set truverdet sitt i fare.

Det er sjølvsagt berre retorikk når Haltbrekken skriv om å «ofre Førdefjorden». Han prøver å skape eit bilete av dei negative konsekvensane som ikkje harmonerer med røynda. Han smør tjukt på, heilt bevisst. Men det er altså ikkje sant det han skriv. Dersom dette prosjektet verkeleg kunne true heile Førdefjorden så ville ikkje ein einaste politikar sagt ja til dette.

Så til eit anna begrep som motstandarane av dette verdiskapingsprosjektet brukar konstant. Dei elskar å skrive at det skal dumpast gift i Førdefjorden. Men kva er gift? Ein skal hugse på at det saltet du har på middagsbordet, natriumklorid, faktisk og er giftig om mengdene du får i deg er store nok. Akrylamid får du i deg via kaffikoppen kvar einaste dag. Når Haltbrekken listar opp ei rekkje kjemikalier, og mengden av desse, får ein inntrykk av at det er store tal. Men når kjemikaliene kjem ut i fjorden og blir blanda med svært store mengder sjøvatn, blir konsentrasjonen av kjemikaliene så små at dei ikkje blir skadelege. Syrer og basar vil bli nøytralisert i store mengder sjøvatn. Kor mange tonn sjøvatn passerer Vevring i minuttet? I tillegg er dei fleste kjemikaliene biologisk nedbrytbare, slik såpene dine er det, slik at dei ikkje utgjer nokon stor fare for livet i Førdefjorden.

Vi skal hugse at Haltbrekken har ein agenda i denne saka. Derfor gir han oss ikkje heile biletet.

Engebøprosjektet og den nye regjeringa - Kap.2

Ja, so var vi komne til neste steg i sagaen om ”rutilfolket”, eller mineralifiseringa av Noreg om du vil. Den nye regjeringa har vifta med tørkleet framfor fjordforkjemparane, og truar med storstilt fjordnedbygging. Eg burde sjølvsagt ikkje vere overraska, men litt må eg no sei at eg undrar meg over fantasiløysa som rår i regjeringslokala etter valet.

Les meir…

Mangelfull kunnskap om verknader av gruveavgang på livet i Førdefjorden

Finpartiklar frå eventuell gruvedrift i Engebøfjellet skal etter planen lagrast på botnen av fjorden, men det er fagleg usemje om risikoen for oppvirvling av desse til dei frie vassmassane inkludert overflata. Moglege skadeverknader på livet i fjorden frå oppvirvla partiklar er vurderte, men eg stiller spørsmål ved konklusjonane. For det første, det synest å mangle kunnskap om verknader av desse industriskapte partiklane. For det andre, mangelfulle kunnskapar om partikkeleffektar generelt er påpeika i rapportar frå Miljødirektoratet og Norsk institutt for vannforskning (NIVA), men vert likevel nytta som grunnlag for ei «faregrense» på 50 mg partiklar per liter vatn. Etter mi meining kan ein ikkje fastsetje ei slik generell «grense» ut frå den kunnskapen vi har, og endå mindre bruke den til å vurdere risikoen ved akkurat desse industriskapte partiklane. Den aktuelle «grenseverdien» er, uavhengig av denne saka, også uttrykk for ei undervurdering av verknader frå partiklar.

Tre rapportar oppsummerer kunnskap om deponering av gruveavgang inkludert finpartiklar i vatn. Den første, «_Risiko for skader på fisk og blåskjell ved gruveaktivitet på Engebøneset. En litteraturstudie om effekter av metaller og suspenderte partiklar_», vart utarbeidd av NIVA (L.NR. 5689-2008). Nummer to, «_Bergverk og avgangsdepondering. Status, miljøutfordringer og kunnskapsbehov_», kom frå Klima- og forurensningsdirektoratet (KLIF, no Miljødirektoratet, TA 2715-2010). Det tredje er «_Kommentarer til Havforskningsinstituttets høringsuttalelse til søknad om utslippstillatelse for utvinning av rutil i Engebøfjellet. – Transport og spredning av gruveavgang i Førdefjorden_» (NIVA, L.NR. 5875-2009).

Det har vorte hevda at det er naturlege partiklar som skal sleppast ut, og at desse ikkje kan ha uheldige verknader på fisk og andre organismar. Og sant nok, under og etter siste istida har breane ved si sliping av fjell danna enorme mengder mineralpartiklar, som har vorte transporterte med elvar ut i fjordar og hav. Vitskaplege publikasjonar tyder på at nokså høge konsentrasjonar av slike naturlege partiklar kan ha små effektar på fisk.

Partiklar frå rutilutvinning i Engebøfjellet kan i utgangspunktet sikkert kallast naturlege, men ikkje etter tilsetjing av kjemikaliar, t.d. fellingskjemikaliar. Då er det tale om industriskapte partiklar. Dette fordi kjemikaliar vil feste til partikkeloverflata, noko som er meininga, og truleg gje dei andre eigenskapar. Så langt eg kjenner til er det ikkje publisert resultat vedrørande fisk og andre organismar direkte utsette for slike partiklar, og etter mi meining er dette ein større mangel ved kunnskapsgrunnlaget. Ein veit ikkje om slike partiklar i større, uendra eller mindre grad vil feste seg t.d. til fisken sine gjeller og hud. Kontrollerte forsøk kunne ha gjeve en peikepinn på det.

Den første rapporten frå NIVA syner til vitskaplege artiklar, som mest handlar om laksefisk utsette for til dels høge konsentrasjonar av naturlege partiklar i ferskvatn. Rapporten syner også til eit forsøk der fisk (green grouper) i sjøvatn vart utsett for partiklar frå botnsediment (Au og medarb., 2004, Marine Ecology Progress Series). Partikkeltypane er ikkje nærare omtala i artikkelen, men eg går ut frå at dei var ulike dei som er aktuelle i dette gruveprosjektet. Det er sikkert også andre forhold som var ulike, men i samlinga av mindre aktuelle studiar er denne kanskje den mest aktuelle i denne samanhengen. I forsøket vart partiklane blanda ut i vatnet slik at dei kom i kontakt med gjellene når fisken pusta. Forsøket varde i seks veker og over 20% av fisken døydde. Gjellene hjå overlevande fisk vart undersøkte og skadar påviste. Rapporten hevdar at desse skadane var «svært begrenset». Det samsvarar ikkje med det som står i artikkelen, og heller ikkje med døyinga (gjeve dette var dødsårsaka). Skadane vart dessutan påviste hjå fisk som overlevde forsøket. Dei som døydde vart ikkje undersøkte, og ein må spørje om skadane kan ha vore endå større hjå desse. Desse skadane på fisken oppstod ved partikkelkonsentrasjonar på 30 – 35 mg/l, og ikkje 50 mg/l slik det er framstilt i rapporten. Kort sagt, ein fekk større skadar på fisken enn det vert gjeve inntrykk av, og det ved lågare konsentrasjon enn det som er referert. Dette forsøket er også interessant fordi denne fisken normalt lever i grumsete vatn (www.fishbase.org) og såleis skulle tole ein del.

KLIF-rapporten refererer bl.a. til ein artikkel om partikkelpåverknader på fleire arter i sjø (metastudie av Smit og medarb., 2008, Evironmental Toxicology and Chemistry). På side 94 tolkar ein delar av denne studien slik at ”laveste konsentrasjon for negativ påvirkning synes å være ca. 50 mg/l” når det gjeld uorganiske partiklar. Ei slik grense er ikkje antyda av artikkelforfattarane, og resultata frå denne studien kan også omtalast slik: Det er tydelege påverknader ved ca. 50 mg/l og konsentrasjonar på 8-18 mg/l (medianverdiar) kan påverke omlag 5 % av dei undersøkte artene. Usikkerheita i desse tala er stor både oppover og nedover, og syner at det er vanskeleg å fastslå ei nede «grense». Dessutan avheng det av kva arter som vert undersøkte.

Denne «grensa» er nytta i den tredje rapporten (NIVA), der det på side 13 står at «nyere forskning angir 50 mg/l som et nivå der skader kan begynne å inntreffe». Ut frå det eg har sagt over vil eg påstå at det er svak dokumentasjon for ein slik «grenseverdi» for desse industriskapte partiklane.
Usikre konklusjonar er dregne frå eit mangelfullt kunnskapsgrunnlag, og verknader av industriskapte partiklar på livet i dei frie vassmassane i fjorden synest å vere lite kjende.

Agnar Kvellestad
NMBU – Veterinærhøgskolen

Engebø prosjektet og den nye regjeringa - kap. 1

“Det er eit spennande prosjekt som kan bety store moglegheiter i forhold til verdiskaping og arbeidsplassar lokalt, seier Lae Solberg.” Firda 09.11.2013

Sjølvsagt tykkjer han det. Alle som vert framlagt eit slikt glansbilete som ordføraren i Naustdal og Nordic Mining brukar framstille dette prosjektet som, ville vel tykkje det?

Problemet med Engebøprosjektet, slik Myrvang og Nordic Mining framstiller det, er at der er ingen problem….. Alt er problemfritt, bileta viser born som smiler og held kvarandre i hendene, og alt er berre heilt fantastisk. Naustdal, sunnfjord og Noreg skal tene seg rike på mineral, utan nokon negative konsekvensar. ”Det mest miljøvenlege gruveprosjektet nokon gong”, seier Myrvang. Vi berre slepp alt i sjøen, so går det so bra. 11tonn kjemikaliblanda støv, silt og sand i minuttet. Fisken bryr seg ikkje, han berre passar seg litt so han ikkje får stein i hovudet, slapp av han kjem straks att. ?????? Kvar er realismen?

Dei utgreiingane som no vert gjort, er ein konsekvens av at saka er for dårleg utgreia i utgangspunktet, og då ikkje berre på konsekvensar av eit evt deponi. Myrvang har heile tida hevda det motsette. Framleis framstiller han prosjektet som klarert og nærast so godt som oppstarta. “Vi må berre vente til utgreiingane er ferdige, so forventar vi klarsignal kjappast mogeleg”. Men kva med utgreiingane då Myrvang, kva om dei seier at ikkje alt går bra?

Eg har stor forståing for at NHD ynskjer å setje seg inn i saka, men dei kan trygt byrje i andre enden. Saksgangen kommunalt, og i MD viser tydeleg korleis denne saka har vore handtert, og kva som er problema med prosjektet. Her er mykje som må rettast opp i om eit positivt vedtak skulle kunne fattast.

Eg tolkar Lae Solberg som at NHD kjem til å handtere denne saka profesjonelt, og med den respekten den fortener, det er eg glad for. NHD ynskjer å kome attende å møte alle sider i saka, og sjå kva verdiar som står på spel. Det skal vi syte føre at let seg gjennomføre.

Eg og mange med meg har vore skeptiske til kva som ville hende om dei raudgrøne ikkje fekk handtere Engebøsaka heilt til endeleg vedtak. Men eg har stor tru på at og den nye regjeringa vil sjå kva saka eigentleg omhandlar, ikkje Nordic Mining og deira aksjonærar eller ein laber kommuneøkonomi, men naturen, eksisterande næringar og verdiane som ligg her for framtidige generasjonar.

Eg trur ikkje den nye regjeringa er meir villeg til å risikere dei enorme verdiane i Førdefjorden, enn dei raudgrøne. Dei må berre få sjå heile biletet, slik rett er. Som der står å lese i “Sundvollen erklæringa”: “Regjeringen vil bygge sin politikk på forvalteransvaret og føre-var-prinsippet. Den kloden vi skal overlate til våre barn skal være i minst like god stand som vi overtok den fra våre forfedre.”

Klima, natur og miljø foredlast, vernast og vidareførast med kunnskap…kunnskap og kunnskap….ikkje ynskjetenking!

Røyst for havet!

Årets tema på Forskingsdagane som blir arrangert av Universiteta og Høgskulane kring om i landet (18-29 september), tek for seg hav og vatn, som dekker 70 % av jordoverflata. Den er grunnlag for alt liv, med den fengande tittelen: «Eit hav av moglegheiter». Det kan høyrast optimistisk ut. Fokuset vert å syne fram korleis forskarar ved dei ulike utdanningsinstitusjonane driv aktiv forsking av havet med det biologiske mangfaldet og synleggjer kva potensial forskinga har til å utvide kunnskapen om det biologiske mangfaldet, om påverknaden på miljøet og ikkje minst klimaet. Slike emne er ikkje berre til pynt.
Les meir…

SV si rolle i ei ny raudgrøn regjering

Etter å ha lese reportasjen om “gruve-utolmod” hjå Sp i Sogn og Fjordane og i Naustdal Sp, er eg ikkje i tvil om kva som er ei av dei viktigaste rollene SV vil ha i ei ny raudgrøn regjering. SV er rett og slett den sosialistiske og rettferdige miljøvaktbikkja. Verken Ap eller Sp står for eit miljøsyn som er eigna til å stå aleine, det kjem ikkje minst til uttrykk i den nemde reportasjen. Men saman med SV ser alt mykje betre ut.

Høgre og Frp i fylket har og flagga eit skremjande syn i denne saka, at nye pendlar-arbeidsplassar(les: utanlandske) og Nordic Mining sin aksjekurs er viktigare enn omsynet til eigne innbyggarar, Førdefjorden og framtida til eksisterande næringar.

Dette viser i alle høve at SV ikkje er gått ut på dato. Miljøvernminister Bård Vegard Solhjell er ein av dei tøffaste og mest uredde politikarane eg veit om. At han klarte å få med seg resten av regjeringa på det som vart det foreløpige svaret til gruveselskapet vert ståande som ein miljømilepæl i denne saka. Etter 4års sakshandsaming var det endeleg nokon som tok seg tid til å lese sakspapira, og som høyrde på dei kritiske røystene. 95% er ikkje berre andelen av fjellet som skal dumpast som slam og støv i Førdefjorden, det er også prosenten av negative innspel i den kommunale prosessen. Miljøvernministeren og SV gjorde det som resten av kobbelet ikkje hadde ryggrad til, å spyrje seg om det kanskje kunne vere noko i det når alle faglege råd gjekk imot til dømes sjødeponi.

For meg som kjenner saka betre enn eg eigentleg skulle ynskje, som har vore med gjennom heile prosessen og prosessane som har vore tidlegare, er det rimeleg surrealistisk å lese og høyre kva enkelte politikarar får seg til å kome med. Førdefjorden er ikkje noko “eksperimentell leikeplass” for storkapital og avfallsdumping. Mineralindustrien har ikkje nokon unik rett til å kunne forsøple matfatet vårt, og ruinere eksisterande næringar til lands og til vanns. Eg forventar at lokale politikarar i Naustdal og Sogn og Fjordane forøvrig evnar å sjå andre enn sine eigne behov, og evnar å sjå det store bilete. Rutilen på Engebø reiser ingen stader, i alle fall ikkje i havet om SV har noko dei skulle sagt. Teknologisk og kunnskapsbasert næringsutvikling og miljøvern er ikkje motsettingar, men 2 sider av same sak. Det eine overlev ikkje utan det andre.

Sjølvsagt skal vi take vare på miljøet seier dei alle som ein. Korleis då? Korleis vil de ta vare på miljøet når de ikkje ein gong har tolmod til å vente på utgreiingar som i det minste kan gje eit lite innblikk i forutsettingane for tiltaket? Eg trur nesten eg no er so pass frampå at eg forlangar eit konkret svar.

Lat mineralet ligge til det er forsvarleg å hente det ut. Naustdal kommune treng å bruke energien sin på tiltak som faktisk gavnar innbyggarane og kommuneøkonomien, det er og har vore mitt viktigaste argument. Naustdal er på god veg til å verte ein av sunnfjords bustadpærler, draumen midt mellom Førde og Florø. Det einaste som manglar er ein fornuftig og edrueleg, men ekspansiv og framtidsretta næringspoltikk. Hovudet framoverlent, men begge føtene godt planta på landjorda.

SV ynskjer å fortsetje i regjering, med Sp og Ap, nettopp fordi vi betyr ein forskjel. Ap, Sp og SV utgjer eit fullstendig og komplett politisk bilete, med god politikk på mange områder. At SV ikkje får betalt for alle sigrane i regjering er noko som fyljer med eit slikt samarbeid, men det betyr ikkje at vi har mista funskjonen vår. SV er miljøalibiet til den raudgrøne regjeringa. Og vi trengast i aller høgaste grad framleis. Dersom du meiner miljø og rettferd er viktig, treng du ikkje vere i tvil om kva parti du skal stemme 09.09.13.

SV i regjering er naudsynt for å få Noreg gjennom miljønålauget. Godt val.

Narrespel for kven?

Miljødepartementet valde onsdag den 13. mars å sette ned foten og utsette Engebøsaka i eitt år for ny utgreiing. Ikkje uventa førte det til påfallande overrasking og skuffelse hjå Nordic Mining og tilhengarane av gruvedrifta. I avisa Firda den 16.03.13, uttrykte NHO direktør Jan Atle Stang, så langt å kalle det for bevisst uthaling og maktdemonstrasjon og narrespel av Miljødepartementet. Narrespel og maktdemonstrasjon for kven?
Les meir…

SV og Førdefjorden

Solhjell og leiinga i SV feira i helga vedtaket om mellombels utsetting av sjødeponi-saka i Naustdal. Men kva var det eigentleg som skjedde? Jo, det var dei faglige råda som gjekk i gjennom og fikk styre, mens SV tek vedtaket til inntekt for si miljøsatsing. Offentleggjeringa av vedtaket var godt tima av SVs politiske rådgjevarar til same helga som SVs landsmøte og Naturvernforbudet i Sogn og Fjordanes årsmøte. Sett slik flaks, eller kanskje ikkje.

Miljøpartiet Dei Grøne i Sogn og Fjordane stør sjølvsagt SV i denne saka. Mottoet for valkampen vår i Sogn og Fjordane er nettopp «Reine Fjorder!» MDG vil aldri godta sjødeponi i Vevring og vil være garantist for at kommersielle interesser ikkje skal få presse igjennom sine planar i strid med faglege råd og miljøomsyn. Hovuddelen av kritikken må rettast mot Arbeiderpartiet og Høgre som i denne saka er inkonsekvente og dansar etter næringslivets pipe.

Samstundes er det viktig at SV viser at dei kan føre ein heilskapleg miljøpolitikk utover symbolsakane. Det står att med lite truverde i klimasaka etter å ha gjeve sin støtte til rekordhøge investeringar på over 300 mrd. i olje- og gass-sektoren i statsbudsjettet. Kvifor sitt Audun Lysebakken som partileiar i Helse- og Omsorgskomiteen viss miljø- og klimasaka er den viktigaste for SV? Og kvifor skal det være slik at miljø- og klimasaka skal dominerast av anten SV-sosialistar eller Venstre-liberalister?

Noreg treng eit blokkuavhengig miljøparti som ikkje binder seg til ein storebror slik SV og Venstre gjer. Eit parti som alltid vil ha miljø- og klimasaka høgst på agendaen både i valkamp og budsjettforhandlingar. Eit parti som byggjer politikken på forsking og empiri meir enn ideologi. Det partiet er Miljøpartiet Dei Grøne.

Litt skal vi tåle – men kor mykje tåler fjorden?

Det har vore ein jamn straum i det siste – av personar som har argumentert for gruvedrift i Vevring. Først var det Bodil Kidøy Lunde i Førde høgre som sa at dette må vi satse på – berre det ikkje går ut over miljøet ”Men det skal sjølvsagt gå utover miljøet. Vi må stole på fagfolka…” ”Skjer det noko uventa, kan anlegget stoppast og tiltak setjast inn, seier Kidøy, som meiner det ikkje vil vere noko fare for miljøet” (Firda 02.02.) Ho vil høyre på fagfolka frå NIVA som er engasjert av Nordic Mining, men kvifor ikkje fagfolka frå Havforskingsinstituttet og Fiskeridirektoratet som åtvarar sterkt mot prosjektet? Og korleis vil Kidøy Lunde sleppe 20 tonn slam pr minutt i fjorden utan at det skal gå utover miljøet?

14.02.(Firda) frontar Aps fylkesleiar Støyva gruvedrifta ”..og seier m.a. at Norge skal vere eit føregangsland i miljøpolitikken” Dei fleste land har forbod mot sjødeponi. Og om vi skal vere eit føregangsland i miljøpolitikken – då skyt vi ikkje ned eit fjell og slepp kring 95 % av det i fjorden – då plasserar vi oss i den andre enden av skalaen i lag Papua Nu Guinea og eit par land til som har sjødeponi. PNG vurderer faktisk no å slutte med sjødeponi. Så vi stiller oss bakerst og ikkje fremst i miljøarbeidet på dette feltet. 99,6% av alle gruver i verda slepp ikkje gruveslam sjøen i følgje FNs maritime organisasjon (IMO) i rapport frå november 2012

Så kjem Lødemel på bana (Firda nett 25.02)som beklagar at Nordic Mining må leve i uvisse så lenge – og at det er heilt uhaldbart. Har har vore i Vevring i snakka med folket der om den uvissa dei lever i? Han vil gje prosjektet 10 års prøvetid – Er det det Lødemel meiner er forutsigbarhet næringspolitikk? Og kor ille skal det sjå ut om Høgre vil stoppe dette. Skal vi ha 10 år til med ny uvisse? Og kva sit ein då att med når lyset er slått av og mykje av fjorden er øydelagd. Lødemel sa i september at han måtte ha meir fakta om gruvesaka før han kunne ta stilling – no har han bestemt seg – kva ny informasjon har han fått – kva er det han veit som KLIF ikkje veit, som ber om nye utgreiingar. KLIF er inga miljørørsle – i følge tidlegare oppslag så har alle som har søkt KLIF om utsleppsløyve siste 6 åra fått ja – om lag 360 søknader – no ber KLIF om meir kunnskap!

Så kjem Nordic Mining sjefen Ivar Fossum på bana, og dei 170 arbeidsplassane med omkringliggande verknader som det før var snakka om, er no stege til 1000! Ikkje rart at han aukar i bodrunda – selskapet måtte nyleg få tilført ny kapital. Om eg ikkje ikkje hugsar feil – så mangla ein 900 industriarbeidarar i Trivselsfylket – så såleis skulle vel vi tåle 1000 til.

Dernest ivrar Wiggo Leikanker frå Naustdal på årsmøtet i Sogn og Fjordane SP for månelandskap i Førdefjorden(Firda nett 02.03.) Han meiner at når Førde hatt fått månelandskap – så bør Naustdal også få det. Han meiner kyrne på Brulandsvellene produserte fleire tonn mjølk – enn tonn produksjon av fisk der deponiet skal kome. Spørsmålet er om ein berre skal sjå på der deponiet er tenkt plassert – eller der småstøvet og giftstoffa faktisk kan spreie seg. Han viser vidare til at for sjøen sin del – så er det i hovedsak snakk om rekreasjonsområdet. Fiskerinæringa i Førdefjorden er skepiske til gruveprosjektet – ei næring som i 2010 hadde ei omsetning på 284,5 millionar – så då talar vi vel om meir enn rekreasjon. Spredningsfaren for dei minste partiklane er ein svært usikker på – ei dagros på rømmen er råd å fange innatt – småpartiklar i fri flyt i fjorden kan det bli verre å få kontroll på.

Så melder Liv Signe seg på i bodrunda og meiner at vi må tåle inngrep(nrk.sf. 05.03) – det sa partifellene hennar også då vi protesterte mot monstermastene. Vi såg korleis det gjekk.

Dei fleste viser til overvakingsprogram, at utsleppa vert overvaka – og såleis ikkje noko å uroe seg over. Overvakinga er ikkje noko verktøy for å ivareta miljøet i fjorden.
Spørsmålet vert kva konsekvens ein tek av den informasjonen som denne overvakinga gjev. Og når ein ikkje vil ta åtvaringane på alvor på førehand – om den kunnskapen ein har – og all uvissa som er knytt til prosjektet – så spørst det kva ein vil og kan gjere med informasjonen ein får når produksjonen er i gang og investeringane er gjort.

Vi har nok av eksempel i dag på miljøutfordringar som krev endringar av oss – vi har såleis rikeleg å rydde opp i – om vi ikkje skal starte opp endå eit utsleppsprosjekt. Jaudå Liv Signe – litt skal vi tåle – men kor mykje fjorden tåler, er det meir uvisse om.

Vi treng ny industri og arbeidsplassar som spelar meir på lag med naturen enn dette prosjektet gjer. Engebøfjellet inneheld verdiar – men er verdiane så store som det vert påstått – så finst det nok bedre metode i framtida enn dette. Verdiane ligg i Engebøfjellet – ikkje i aksjepostane til Nordic Mining.

Set ”ikkje fornybare” arbeidsplassar framfor alt

Ei samla miljørørsle varslar enorme konsekvensar om Nordic Mining skulle få løyve til prosjektet sitt på Engebø. Dei fleste faglege råd går imot, og nye og eksisterande næringsinteresser står mot kvarandre.

Men nokre lokale politikarar raslar no med sablane i media og krev snarleg avgjerd. Eg forstår det slik at ein gjerne vil ha æra for desse ”ikkje fornybare arbeidsplassane” for ein kvar pris, men kva er det som hastar? Og kven er desse arbeidsplassane for? Er det slik at vi skal byte ut eksisterande arbeidsplassar for å få dette til? Ser ein på dei store linjene so er det ikkje nye risikoarbeidsplassar Noreg treng, men arbeidskraft. Vi må arbeide for å trygge dei arbeidsplassane vi har, og legge til rette for at eksisterande bedrifter kan få utvikle seg og vekse bærekraftig. Nye arbeidsplassar må og skapast, sjølvsagt. Men her og må vi tenke og handle bærekraftig. SV ynskjer ei satsing på fornybare ressursar og grøne arbeidsplassar. Tida er ikkje moden for å starte eit mineraleventyr utan sidestykke eller omsut for samfunn og miljø.

Noregs befolkning har valt eit storting til m.a. å forvalte naturressursane vi har til rådvelde. Dette skal dei gjere til beste for folk, natur, dyreliv og miljø. Kan vi leve med at nokre få kortsiktige arbeidsplassar og Nordic Mining si botnlinje er viktigare enn langsiktige skadeverknader av prosjektet? Eg har ikkje noko forståing for det valdsame politiske engasjementet for Nordic Mining. Selskapet har teke ein risiko, og den får dei stå inne for. For Noreg er det heilskapen som må ligge på vektskåla, ikkje kortsiktig økonomisk vinning og populisme.

Dersom Ap og Sp “skjer igjennom” i regjering, handlar dette om noko heilt anna enn miljø og arbeidsplassar. Sintef sin rapport på inntektspotensiale, bestilt av Sunnfjord Næringsutvikling tek ikkje stilling til nokon av dei store spørsmåla knytt til dette prosjektet, heller ikkje til nokon av kostnadssidene ved ei eventuell utbygging. Eg har vanskar med å sjå kva denne rapporten eigentleg er tenkt brukt til.

Nordic Mining sine planar for mineralutvinning på Engebø er framleis ikkje noko bærekraftig prosjekt, og vert ikkje betre av at lokale politikarar prøvar å koke saka ned til eit spørsmål om arbeidsplassar og inntekt. Dersom Noreg skal satse vidare på mineralnæring, so må dette gjerast med eit ressursøkonomisk generasjonsperspektiv. Minerala skal ikkje berre kome “oss” til gode, men og framtidige generasjonar. Vi kan ikkje fortsetje med kortsiktig gevinst på eingongsressursar. Arbeidsplassar og økonomisk vinning må vere sekundært, miljø og ressursforvalting primært. Kva hjelp det med arbeid i dag, om du ikkje finn mat i morgon?

Signert
Ole Erik Thingnes
Miljøpolitisk talsmann
Sogn og Fjordane SV

Utfordring til AP politikkar Håkon Myrvang angåande Førdefjorddeponiet!

Korleis kan du Myrvang påstå at industriprosessen til Nordic Mining er «Bærekraftig industriprosess» når den ikkje finnast dokumentert eller bevist bærekraftig miljømessig? Kva meinar du med at industriprosessen er bærekraftig? Fattar du forskjellen på begrepet «vekst og utvikling» og begrepet «bærekraftig vekst og utvikling»?

Fatter du at begrepet «vekst og utvikling» blir i dag missbrukt av store korporasjoner verden over og no også i Norge. For det første er det svært viktig å forstå at begrepet «vekst og utvikling» ikkje er det same som begrepet «bærekraftig vekst og utvikling». Korleis nokre politikkarane klarer å gå fem på her er for meg uforståeleg og kan vel ikkje tolkast anna enn at eindel politikarar ikkje kan noko særleg om naturen vi levare av eller? Manglar vore folkevalgte eit heilheitsbilde og naturtilknytning? Fattar du Myrvang kva eg prøver å seie her?

Det hjelper ikkje å samanlikne Førdefjordeddeponiet med deponi i Canadiske fjordar når desse gruvedriftene der manglar både konsekvensutredning og biologisk fakta om artsmangfoldet og livet i fjorden før utslepp! Dei veit med andre ord ikkje kva dei mista. Deponidjupna på 50 meter er heller ikkje samanliknbart med djupvannsdeponi og artsrikdommen der som vil forsvinne for alltid. Dessutan hadde den eine gruvedrifta i Canada tilnærma lik null utslepp av flokkulerings kjemikalier! Førdefjorddeponiet derimot handler om utslepp kvar dag av av tonnevis med flotasjonskjemikalier der minst 200 liter av desse ikkje brytast ned biologisk. Samt tusen vis av liter med flokkuleringskjemikalier som er delvis svært giftig og vannløyseleg. Canadas gruvedeponi kan ikkje samanliknast med djupvannsdeponi i ein norsk fjord!

Vil du Håkon ete fisk frå eit deponiområdet i ein fjord? Kor er bærekrafta i ein industriprosess som skal gjere minst 4km2 til ørken henne? Ein kan ikkje bruke begrepet «bærekraftig» om ein industriprosess som skal pøse 15.000 tonn gruveavfall samt 7000 liter kjemikalier i ein fjord kvar dag i minst 50 år? Det er å føre folket bak lyset! Kall det for det det er nemleg å forgifte delar av Førdefjorden for å drive rovdrift på land og utvinne eit metall kalla Titaniumdioksyd for penganes skyld. Det er kun snakk om «bærekraftig vekst og utvikling» av pengar men ikkje bærekraftig bruk av miljøet eller? Så vær grei Myrvang å spill med ærlege kort?

Så Myrvang tar du utfordringa mi…….og forklarer oss «vanleg dødlege» kva «bærekraftig industriprosess» eigentleg betyr………………………..?

Om vekst og utvikling i Naustdal

Det er flott at ordføraren i Naustdal endeleg har byrja nytte sosialt aksepterte medier til å hevde sine meiningar i Engebøsaka. Denne, som mange andre saker til handsaming i Naustdal inneverande periode har ikkje vore plagsamt mykje debattert og utgreia polistisk. Dette tilskriv eg ordførar Haakon Myrvang det heile og fulle ansvaret for.

Når det er sagt, skal eg ta meg den friheita å vurdere innlegget til Myrvang opp mot mi eiga realitetsforståing som kommunestyrerepresentant for SV i Naustdal. Ordføraren konkluderar i dette innlegget, som han har gjort sidan 2007, med at dei samfunnsmessige positive ringverknadane overstig dei negative. Utifrå kva grunnlag trekk du desse sluttningane ordførar? Kan du sei meg kva reèlle tiltak du viser til med desse påstandane? Deretter seier du at “vi som politikarar må leggje til grunn kva som er til det beste for heile kommunen”. Ja, er det det vi har gjort meiner du? Har vi handla heilt korrekt på vegne av alle innbyggarane i kommunen? Var vedtaket vi fatta 11.05 lovleg i det heile? Kva eg legg i det, kjem vi attende til……i løp av veka.

So kjem eit hjertesukk: Du seier at eit nei frå MD til sjødeponi, vil sei eit nei til Engebøprosjektet, og vil igjen sei ein ny og alvorleg situasjon for Nordic Mining. Har du ikkje forstått det før no? Kor mange gongar har ikkje SV brukt dette som grunn for at Naustdal burde krevje andre løysingar?!!! Kva om MD seier nei, har ikkje Naustdal tenkt på det før no?

Som Sv sa i planutvalsmøte før mekling med Fiskeridirektoratet i nettopp denne saka, og som vi gjentok til Nrk i eit intervju rett etter møtet: Naustdal har ingen plan B. Dette var basert på at Naustdal legg alt inn på at MD skal godkjenne planane, noko eg nektar å tru at dei kjem til å gjere.

Det viktigaste vi gjer for framtida, er å leggje tilrette for gode arbeidsplassar, gode velferdstilbod, gode bu- og oppvekstvilkår for innbyggarane i kommunen, samtidig som vi tek ivare natur og miljø for komande generasjonar. Men ikkje slik som dette Haakon. Ikkje utan å setje krav til noko som helst, ikkje ved å gje vekk arven på vegne av alle som kjem etter oss, ikkje utan å tore krevje det beste for Naustdal. Eg ville frykta for den partipolitiske framtida for Ap i Naustdal om eg var deg, nettopp med tanke på kva de har oppnådd i denne saka her. Der står eit kommuneval for døra, og det som går føre seg i kommunestyret er ikkje spesielt godt “valstoff” for alle partia, for å seie det slik.

Alle vi andre i kommunen har vorte tvinga til å ta stilling til kva vi vil med bygdene og kommunen i framtida, med eller utan Engebø. Har vi vorte ført bak lyset? Eksisterar der ikkje eit alternativ utan Engebø, eller utan sjødeponi?

Mitt spørsmål til deg Haakon vert som fyljer: Kva er plan B i Naustdal?

Mvh
Ole Erik Thingnes
Naustdal SV