Viser arkivet for stikkord miljø

Føre-var-prinsippet.

Avisa Firda flaggar nei-standpunktet sitt til fjorddeponi på nytt i leiaren i avisa i dag (7/2). Eit nei-standpunkt dei byggjer på føre-var-prinsippet. Kan vi bruke føre-var-prinsippet i denne saka? Kva er eigentleg føre-var-prinsippet?

I 2005 vart det gjort ein grundig gjennomgang av føre-var-prinsippet. Rapporten “The Precautionary Principle” vart utarbeida av UNESCOs World Commision on the Ethics of Scientific Knowlegde and Technology (COMEST). Nordmannen Matthias Kaiser leia arbeidet.

COMEST definerer føre-var-prinsippet på denne måten:

Når menneskelig aktivitet kan føre til moralsk uakseptabel skade som er vitenskapelig sannsynlig men usikker, skal tiltak gjøres for å unngå eller minske skaden. Moralsk uakseptabel skade vil si skade på mennesker eller miljø som

  • truer menneskers liv eller helse, eller
  • er alvorlig og i praksis uopprettelig, eller
  • er urettferdig mot nålevende og framtidige generasjoner, eller
  • utøves uten tilstrekkelig hensyn til rettighetene til de som rammes.

Eit søk på Internett gir oss raskt litt meir kunnskap om føre-var-prinsippet. Eg siterer:

Bedømmelsen av sannsynlighet bør tuftes på vitenskapelig analyse. Analyser bør foretas fortløpende, slik at valgte tiltak kan revideres.

Usikkerheten kan gjelde – men trenger ikke å avgrenses til – årsakssammenhenger eller omfanget av den mulige skaden. Tiltak bør stå i forhold til den mulige skaden, og til en vurdering av de moralske konsekvensene av handling og ikke-handling. (kjelde: Wikipedia)

Vidare kan vi lese at føre-var-prinsippet skal brukast når

  • det eksisterer stor vitenskapelig usikkerhet,
  • scenarier eller modeller basert på vitenskapelig resonnement viser at skadevirkninger er mulige,
  • de mulige skadevirkningene er uopprettelige eller alvorlige for nålevende og kommende generasjoner, eller på annen måte moralsk uakseptable
  • effektive mottiltak vil være betydelig vanskeligere eller mer kostnadskrevende på et seinere tidspunkt.

Med bakgrunn i dette meiner eg det er feil å bruke føre-var-prinsippet som grunnlag for å seie nei til fjorddeponi. Det eksisterer ikkje grunnlag for å seie at deponiet vil gje “moralsk uakseptabel skade”. Det er ikkje vitenskapleg sannsynleg at slik skade vil oppstå. Havforskningsinstituttet har innvendingar til det arbeidet DNV har gjort, men er det nok til å slå fast at det er vitenskapeleg sannsynleg at moralsk uakseptabel skade på fjorden vil oppstå? Er deira innvendingar nok til å slå fast at det eksisterer stor vitenskapeleg usikkerheit? Deponiet vil ikkje true menneskeleg liv og helse. Det vil ikkje føre til uopprettelege skadar på fjorden. Etter at deponeringa stoppar, vil livet i fjorden i deponiområdet gradvis ta seg opp att. Fisken kan finne seg nye gyteområde.

Dersom ein set skadepotensialet opp mot dei relativt store samfunnsnyttige verdiane, blir det feil å seie nei til deponiet.


Bakgrunn
Føre-var-prinsippet.
The Precautionary Principle
Føre-var-prinsippet.

Kapstad tek feil om miljøkonsekvensar.

Eg hadde bestemt meg for at eg hadde sagt mitt om fjorddeponiet. Men straumen av feilinformasjon ser ikkje ut til å ha nokon ende. Bjarte Kapstad skriv her i avisa 17/1-14 om “millionar av tonn med miljøskadelege massar i Førdefjorden”. Eg utfordrar Kapstad på å underbyggje denne påstanden. Kva miljøskadelege komponentar er det han tenkjer på? Kva slags miljøskader er det han ser for seg? Kan han vere meir konkret?

Eg meiner at Kapstad tek grundig feil. Det finst ikkje faktagrunnlag for påstandane hans. Når han skriv at sjødeponiet kjem til å skade andre næringar i regionen, er dette og ein påstand som eg trur han slit med å dokumentere. Det same gjeld konsekvensane for reiselivsnæringa. Det er reine spekulasjonar.

Eg trur eg vil vere litt for siktig med å bruke den britiske marinbiologen Callum Roberts som ekspert i denne samanhengen. Måten han uttalar seg på, tyder på at han ikkje har sett seg godt nok inn i saka. Han uttalar seg svært lite konkret og lite nyansert. Saman med den sterke ordbruken hans meiner eg at dette svekkar truverdet hans kraftig. Det er flinke vitskapsfolk med langt betre kunnskap om dette konkrete prosjektet som meiner noko heilt anna.

Kapstad byggjer påstandane sine og standpunktet sitt på sviktande grunnlag.

Faktum i denne saka er at vi langt på veg kan dokumentere at dei negative konsekvensane av fjorddeponiet ikkje vil bli spesielt store. Det kan leggjast konkrete rapportar på bordet som viser dette. Kvar er rapportane som underbyggjer motstandarane sine påstandar?

Kva kostar dette, Naustdal?

Nokre spørsmål til rådmannen i Naustdal, og til varaordførar Harald Kvame som ivrar etter å fylle Førdefjorden med avfall.

Rådmannen i Naustdal er ute å “fyrer opp under…” i media i dag(23.09.2014). Naustdal kan tene gode pengar i eigedomsskatt frå avfallsdeponiet i Førdefjorden…….. Men er dette reèlt? Kva er kostnadane? Kven må ta kostnadane? Og er det desse pengane åleine som skal avgjere saka? Er det greit at Naustdal kommune skor seg på unødvendige og enorme naturøydelggingar?

Er det størrelsen på eigedomsskatten til Naustdal kommune som skal bestemme framtida til fiskerinæringane i sogn og fjordane, eller i Noreg for den saks skuld? Tykkjer verkjeleg resten av fylket at dette er ok? Fleire av dei fremste folkevalde frå fylket står på talarstolen i stortinget og snakkar fram prosjektet på Engebø. Kva er det dei driv med? Dei kan då umogeleg ha forstått kva dette dreier seg om. Kva kostnader snakkar vi om her?

Kvifor har Naustdal kommune bestemt seg for at avfallsdeponi i Førdefjorden er det einaste rette? Kvifor skal Naustdal i det heile få bestemme dette, som angår alle? Regjeringa har fått ei sak på bordet, med berre eit forslag til løysing. I tillegg viser det seg at utgreiingane er bygd opp på feil bruk av forskingsresultat, samt at mykje ikkje er utgreia i det heile. Ordføraren i Naustdal har gått ut over sine mandat i forhandlingar med selskapet, noko han har fått refs av frå fylkesmannen. Representantar frå 4 parti klaga saka inn for lovlegkontroll etter handsaminga i Naustdal. Fiskeridirektoratet har levert innsigelse. Havforskingsinstituttet er rykande ueinige i fleire av utgreiingane. Fleire faginstansar tek til orde for at saka er for dårleg utgreiia, og fleire uavhengige fagkunnige påpeikar store feil og manglar i rapportane.

Saka er eit grelt eksempel på lokalpolitisk handtverk, prega av hastverk og dårleg økonomi. Skal dette vere premissleverandøren for framtidas gruveindustri i Noreg?

Naustdal kommune vil “skimme” naturen for eit mindre millionbeløp årleg, ved å risikere mellom anna heile fiskeindustrien i Sogn og fjordane. Kva verdiar set dei då på spel? Er fiskarane og oppdrettarane i fylket klare til å byte jobb? Har reiselivet kanskje ei framtid innan gruveturisme? Har dei nemde næringane eit motreknestykke, so set vi desse opp mot kvarandre. Utifrå dei tala eg har sett, so skapar dei eksisterande næringane langt større verdiar lokalt og nasjonalt enn det dette avfallsdeponiet nokon sinne vil gjere.

Naustdal kommune har heller ikkje teke høgde for dei miljømessige kostnadane. Og kva med dei infrastrukturelle kostnadane som vil påløpe. Kva vil dette koste fylket i veginvesteringar? Kva vil dette koste den norske stat i klimakvotekjøp for å dekke opp denne enorme auken i CO2 utslepp? Kva vil tapet for reiselivsnæringane beløpe seg til? Kva vert kostnaden av omdømetapet?

Har Naustdal i det heile rekna på noko av dette? Eller har dei berre rekna ut kva eigedomsskatt dei kan få inn, etter “tenk på eit tal” prinsippet?

Haltbrekken truverdig? Kvifor ikkje?

Det er ganske imponerande korleis enkelte klarar å omgå realitetar når det gjeld eigne interesser. Haltbrekken truverdig? Havforskingsinstituttet fer med løgn, Klif handlar mot betdre viten, motstandarane svartmålar, miljøvernministeren er kriminell…..det er likso ikkje grenser for kva nokre får seg til å kome med når nokon talar dei imot.

Innlegget til Odd Frantzen i firda 01.07.2014 er kanskje litt av forklaringa på kva som gjekk gale under Naustdal kommune si handsaming av saka i 2011. Eg trur eg vel å kalle det “Strutsesyndromet”.

Kva er det som gjer deg so skråsikker på at fjorden ikkje kjem til å ta skade Frantzen? Og kvifor trur du næringar i Florø og omegn har kome med eit opprop der dei tydeleg går imot deponi? Næringar som årleg sysselset langt fleire personar enn Nordic Mining nokon sinne vil gjere. Næringar som omset for 10-15 gongar meir enn Nordic Mining nokon sinne vil gjere. Næringar basert meir eller mindre utelukkande på lokal arbeidskraft, og lokal leverandørar. Er desse på jordet også? Meiner du at politikarane i Naustdal kommune veit betre enn alle andre, forskarar og kunnskapsinstitusjonar inkludert? Naustdal kommune mot resten er kanskje ein god idè for nokre, men eg gjer dei dårlege odds.

Eg finn heile innlegget flaut, og ikkje politisk representativt(håpar eg!). Som tidlegare politikar i Naustdal kommune burde du vel kjenne saka betre enn du gjer uttrykk for her? Du var vel og ein av dei som stemde for reguleringsplan og utsleppsløyve 11.05.2011? Sjølv om verken straumforhalda var tilstrekkeleg utgreia, ferskvasskjelde konsekvensutgreidd, industriell prosess kjend(dvs at ingen veit kva kjemikaliebehovet vil verte ved drift), konsekvensar for sjøaure kjend, med innsigelse frå fiskeridirektoratet og ei røys til med kjende og ukjende faktorar. Korleis kan du då hevde at alle politikarar som har stemt for er sikre på at fjorden ikkje vert truga? Kva er din agenda Frantzen?

Eg burde kanskje ikkje svare på innlegg med direkte personretta kommentarar, slik eg gjer her. Men eg trur det er på tide å ta eit lite oppgjer med dette “strutsesyndromet”. Det er kanskje på tide å rette direkte spørsmål til slike som Frantzen, som talar andre personar og fagmiljø rett imot, som kjem med karakteristikkar eg ikkje finn relevante for kunnskap i saka. Som ikkje talar fjorden si sak, slik eg ser det. Det viktigaste for meg er at saka vert avgjord på korrekt grunnlag. Då må vi få slutt på avfeiing av fakta, og “nedsnakking” av fagmiljø. Natur, klima og miljø kan snakke for seg sjølv, men vi lyt tore å høyre etter. Kven kan mest om desse fagfelta Frantzen?

Engebøprosjektet og den nye regjeringa - Kap.2

Ja, so var vi komne til neste steg i sagaen om ”rutilfolket”, eller mineralifiseringa av Noreg om du vil. Den nye regjeringa har vifta med tørkleet framfor fjordforkjemparane, og truar med storstilt fjordnedbygging. Eg burde sjølvsagt ikkje vere overraska, men litt må eg no sei at eg undrar meg over fantasiløysa som rår i regjeringslokala etter valet.

Les meir…

Høgt spel med klima og velferd

Jens Stoltenberg spelar eit høgt spel med både norsk økonomi og verdas klima.

Vi er viss på at Jens Stoltenberg pleier å lese tidsskriftet The Economist. Difor er vi også sikre på at han har lest artikkelen «Yesterday’s fuel» som er denne ukas hovudsak. Artikkelen handlar om olje, og den er illustrert med ein dinosaur ved en bensinpumpe. Artikkelen konkluderer med at den globale etterspurnaden etter dei sorte dråpane kan byrje å falle i løpet av eit par år. Vi trur at Stoltenberg satte kaffen i halsen da han las artikkelen. Han har jo satsa alt på at dette ikkje skulle skje. Norske politikare har gjort velferda avhengig av oljepenger og gambla på at vi kan halde fram å leve i lykkelig oljerus. 

Men nå er det ingen tvil om at det energipolitiske verdsbilete er i ferd med å endrast. I forrige uke skreiv tidligare Høgre-rådgiver og oljedirektør Terje Osmudsen i Stavanger Aftenblad om at “reisen ut av oljealderen må starte nå”. Om lag samstundes skreiv avisa Nationen om den tyske energirevolusjonen “Die Energiewende” som har bidratt til å skipe to millioner fornybare arbeidsplasser. Kor lenge skal Noreg halde fram å satse alt på oljeindustrien?

Ingen protestar frå Stortingspartia
Oljemeldinga som vart vedteke av Stortinget i 2011 gjekk gjennom utan protestar frå nokon av stortingspartia. Meldinga peiker i ein heilt anna retning enn både The Economist, og Angela Merkels energipolitikk. I praksis låser den Noreg til fortsatt oljeavhengighet i tiåra fram mot 2040, og slår fast at enorme ressursar skal brukast på å leite etter meir olje og gass. Dei årlege investeringane på norsk sokkel er allereie i ferd med å passere 200 milliarder kroner og de dyktigaste ingeniørstudentane har lenge utdanna seg til å jobbe i petroleumsnæringa. Samstundes forvitrar konkurranseevna i det landbaserte næringslivet. Den etablerte fastlandsindustrien, med Sødra Cell Tofte som nyeste eksempel, tapar kampen mot det skyhøge oljesmurde kostnadsnivået. Regjeringen spelar eit høgt spel med norsk økonomi.

Det er ikkje overraskande at stadig fleire ser nytta av ein kursendring. Forrige sommer fekk artikkelen “Global Warming’s Terrifying New Math” stor oppsikt. Tala syner at atmosfæra ikkje tåler meir enn 565 nye gigatonn CO2, før vi bryt med det internasjonalt anerkjende togradersmålet. Den same artikkelen syner at verdas olje- og energiselskaper har funne reservar som inneheld fem ganger meir CO2 enn klimaet tåler. Det betyr at omkring åtti prosent av dei kjende reserva av fossil energi må bli liggjande i bakken. Det betyr også at vi allereie har funne meir olje og gass enn vi kan ta opp. Då ser vi utfordringa som Jens Stoltenberg burde tatt stilling til for lenge sida: Kva er meininga med å leite etter enda meir olje og gass – når verda allereie har funnet alt for mykje? Vi utmanar særleg Høgre og Arbeiderpartiet til å svare oss på dette spørsmålet.

Ein ny energipolitikk
Dei Grøne vil iverksette ein norsk Energiewende. Vi vil føre ein politikk som planlegger for eit scenario der verda lykkes i å løyse klimakrisa. Kva er alternativet? I ein grøn framtid vil omstillinga til fornybare løysninger for transport, matproduksjon, energiproduksjon, og andre sektorer bli den viktigaste vekstnæringa av alle. Difor er vi opptekne av å finne næringar som tek vare på kompetansen frå petroleumsindustrien inn i ein bærekraftig økonomi. Slik kan Noreg halde fram å være verdsleiande på fleire områder, også etter at oljealderen er slutt.

Men då må vi starte omstillinga umedelbart. Ved å stanse åpning av nye felt, med sikte på full utfasing av oljeindustrien innan 20 år, vil vi skape stabile forventningar og redusere kostnadspresset i økonomien. Bare eit mangfold av nye ideer, teknologier og verksemder kan settje oss i stand til sette i verk ein rekke grep som bedrer foresetnadene for gründere, småbedrifter og entreprenører.

Noregs hodeløyse satsing på olje og gass kan sende både norsk økonomi og verdas klima i grøfta. I åtte har har den sittjande regjeringa gjort Noreg meir oljeavhengig. At høgresida, med Erna Solberg i spissen, går til valg på å fortsette langs det samme blindsporet understreker behovet for eit grønt gjennombrot i norsk politikk.

Tor Øyvind Westbye
1. kandidat for Miljøpartiet Dei Grøne i Sogn og Fjordane.

Å styre unna det varmare, våtare og villare

Verda og menneskeætta står ovanfor enorme problem som til tider kan sjå uløyselege ut. Kva gjer ein? Kva gjer ein når havnivået stig, når verda mest liknar eit grått hôl og når forbruket til oss egoistiske menneske aukar meir enn aldri før? Me kan ikkje lene oss tilbake og tru at reddande englar skal hjelpe oss ut av klisteret. Eit kvart menneske på denne jorda har sitt ansvar, og det må me skjøne.

Innan 2050 må verda redusere klimagassutsleppa med 50-85 prosent dersom me skal hindre konsentrasjonen av CO2 i atmosfæren å overstige 450 ppm. Kun slik kan me hindre ei verdsomspennande oppvarming på meir enn 2 grader °C. Dette vil krevje store teknologiske framsteg.

Noreg sine utslipp av klimagassar på om lag 12 tonn CO2-ekvivalentar per innbyggjar er mellom dei høgaste i verda. Norsk energibruk per innbyggjar ligg over gjennomsnittet i OECD-land. Det er òg eit faktum at 20 prosent av befolkninga brukar 80 prosent av jorda sine ressursar. Allereie her startar det urettferdige. I kva tunnel skal ein sjå framover?

Fornybart. Ordet er “fornybart”. Bruke energi slik at atmosfæren ikkje vert som fleire dundyner rundt jorda – jorda må få puste. Kvifor ikkje nytte meir fornybar energi? Er me redde for å tenkje nytt og ta i bruk nye metodar? Er det nye farleg for oss? Noreg har dei beste tilhøva for å verte eit leiande fornybart energi-land. Men likevel ligg me bakpå og nyttar oss av ein liten del av det me kan nytte oss av.

Vindenergi, ofte i form av vindmøller, kan hjelpe oss å produsere straum for befolkninga – ei evig energikjelde. Men det kostar å konstruere, og vindmøller skapar ofte ein ubalanse i det biologiske mangfaldet.

Bylgjeenergi er eit godt alternativ. Ved å utnytte dei store rørslene i havet, kan me produsere store mengder med elektrisk energi – sett vekk frå at bylgjeenergi er særs krevjande og dyrt. Høgdeskilnaden mellom flod og fjære kan ofte variere frå fem centimeter, ti meter og opp til heile femten meter. Desse høgdeskilnadene kan me utnytte for å produsere elektrisk energi.
Ein kan òg utnytte den frigjeringa av store mengder av energi når ferskvatnet frå elvane møter havet – denne utnyttinga kallast saltkraft. Sjølv om Noreg har nokre av dei beste tilhøva til å drive med saltkraft, er det framleis på prøvestadiet.

Sola er kjelda til alt liv, og sola er ein viktig faktor i naturprosessar på Tellus. Men ein kan òg ta i bruk sola direkte. Stader der det ofte er eit temperert klima og behaglege varmegrader, har ein byrja å nytte seg av solcellepanel. Solcellene har den eigenskapen at når dei vert trufne av sollys, så vert det frigjort elektron frå materialet. Då er det sjølvsagt at solcellepanel produserer mest straum når det er varmast. Framtida for solcellepanel i Noreg er då ikkje så lønnsam her, sidan Noreg ikkje har så sterkt sollys.

Drivstoffet som me nyttar her i verda kan, på sikt, ikkje halde fram med å vere fossilt brensel. Det er gode alternativ til det fossile. Eg meiner at ein burde gjere det endå meir populært og attraktivt med biodiesel og det å bruke hydrogen som brennstoff. Forsking og innovasjon på dette området kan hjelpe oss fleire store steg i klimautfordringane me står ovanfor. Eit tiltak som òg må realiserast, er og i større grad å leggje opp skatte- og avgiftssystemet slik at det kostar å forureine og er lønnsamt å opptre miljøvenleg. Avgiftsfordelane i dag ved kjøp og bruk av nullutsleppsbilar må førast vidare, og avgiftssystemet for køyretøy må i større grad stimulere til låge utslepp.

Det er mange alternativ – difor meiner me i Høgre at me må byrje å tenkje bêrekraftig – med nye idear og betre løysingar. Høgre ynskjer å styrkje forskinga på miljø og klima, særleg innanfor fornybare energikjelder, energiøkonomisering, karbonfangst og -lagring. Me meiner òg at Noreg skal ta eit særleg ansvar for utvikling av klimavennleg teknologi.

Egoisme er vår verste fiende, men me veit ikkje det endå. I dette tidspunkt nyt me egoismen. Har me tenkt på kva ilt den gjer oss og våre etterkommarar? Klimautfordringane me står ovanfor er som når me skal velje kva me skal studere – ein har eit hav av moglegheiter som gjer at du vil lukkast. Eller du vel å ikkje sjå havet med moglegheitene, og berre sitje der med skjegget i postkassa og ikkje utdanne deg. Me er utanforståande, global oppvarming og ein øydelagd drivhuseffekt er altfor abstrakt for oss menneske. Me veit ikkje kva det er godt nok til å kunne forandre vår levemåte – og me veit ikkje kva som kjem til å møte oss. “Framtida” – eg får frysningar nedover ryggen. For eit skummelt ord.
“It is too late to be a pessimist.”

Lise-May Sæle
Fylkesleiar i Sogn og Fjordane Unge Høgre

Har Førdefjorden ingen verdi?

Igjen kan vi lese eit innlegg i Firda(10.04.2013) frå nokon i Sogn og Fjordane som ikkje ser verdien av Førdefjorden. Ikkje berre er han i utakt med folket(ref:undersøking gjort av Nationen), men og med eiga regjering og Føre-var-prinsippet.

Mineralstrategien som regjeringa nyleg har lagt fram er eit godt reiskap for kartlegging av ressursar, og fornying av mineralnæringa. Her skal det mellom anna forskast på meir miljøvenleg teknologi for handtering og minimering av restavfall, og på teknologi for å redusere bruk av kjemikaliar. Regjeringa tek med denne strategien mål av seg til å gjere Noreg til eit av dei verdsleiande landa på miljøvenleg gruvedrift.

Her er i ligg problemet med prosjektet på Engebø. Dette prosjektet legg slett ikkje opp til å gjere dette på best mogeleg måte for miljø, natur, folk eller eksisterande næringar. Mineralstrategien opnar heller slett ikkje for sjødeponi i Førdefjorden slik enkelte hevdar. Referert frå mineralstrategien: ” Det er ikke mulig å angi på generelt grunnlag hvilken type deponering som er miljømessig mest forsvarlig. Hvilken deponeringsløsning man bør velge må vurderes konkret i hvert enkelt tilfelle….Valg av deponiløsning må avgjøres på bakgrunn av en grundig og faktabasert vurdering av påvirkning på naturmiljøet, kostnader og mulige konsekvenser for annen næringsvirksomhet og andre interesser.”.

Når MD so finn faktagrunnlaget i søknaden ufullstendig, og alle faglege høyringsinstansar peikar på manglar, kva gjer dei? Jau dei krev utgreidd manglane, for å kunne gjere ei grundig og faktabasert vurdering. Kva anna kunne dei gjere? Dei kunne sjølvsagt sagt nei. Hadde vi vore nøgd då?

Til slutt i lesarinnlegget står der å lese fyljande: ”Prosjektet toler ikkje vidare utsettingar og ørkenvandring utan at det blir gitt eit konkret svar”. Nei det skulle eg meine. Men toler Førdefjorden eit ja til oppstart av dette prosjektet? Toler vi eit ”Ørkenprosjekt” i Førdefjorden? Alle faglege råd går imot, men nokon veit altso betre?

Prosjektet på Engebø er ikkje godt nok utreda, slik er det berre. Og det vert ikkje betre enn kor mange fråsegner, lesarinnlegg eller årsmøtevedtak nokon måtte ha. No må vi slutte å kalle ein spade for noko anna enn ein spade. Vi får avvente til resultata av dei supplerande utgreiingane ligg føre, og skulle dei vise at konsekvensane vert negative for fjorden so forventar eg at regjeringa og MD seier nei til prosjektet. Ganske enkelt fordi:

Naturen og miljøet har ein verdi! Folket og næringane langs Førdefjorden har ein verdi! Og ikkje mist, Førdefjorden har ein verdi!

Hysteriske fylkespolitikarar

Eg trur det er på tide å stikke fingen i jorda å revurdere strategien for “deponi forkjemparane” i Sogn og Fjordane. Dei siste dagane har mediebiletet fullstendig runne over med for og mot, rundt i ring, fram og attende og rett utfor stupet.

Naustdalsordførar, fylkesordførar og fleire med, driv eit politisk spel ulikt noko anna eg har vore vitne til. At politiske parti og aktørar har ulike ståstader og synspunkt er ikkje noko nytt. Slik skal det og vere. Men, det som har kome fram i media siste dagane gjer meg lite stolt av å vere politikar. Det som gjer meg ille til sins derimot, er all feilinformasjonen, og usannheitene desse ambasadørane kjem med. Det virkar ikkje som dei har lese so mykje som eit notat vedlagt saka, men “har høyrt att”. Eg har tidlegare tilbydd meg som “fakta database” for stortingsbenken til Sogn og fjordane når det gjeld Førdefjordsaka, eller Engebøsaka om de vil. Ikkje at eg veit og kan alt, men eg har vore med sidan starten og veit kven som har sagt kva.

I nrk i beste sendetid i dag(20.03.2013) gjekk Bjørn Lødemel i fotefara til ordføraren i Naustdal, og “irettesette” både den eine og den andre statlege instansen. So vidt meg bekjendt har ikkje Naustdal kommune kontakta MD for å spør kva dei vil ha utgreia, heller ikkje har MD sagt nei til dette.

Ordføraren i Naustdal, med resten av SFAP hakk i hel til liks med Følling og SP, går KRAFTIG til angrep på Miljøvernministeren og MD. Eg er veldig usikker på kva dei trur dette vil tene til, men det fell uansett på si eiga urimelegheit. Lang sakshandsaming? Naustdal brukte 4-5år utan å klare å gjere eit endeleg vedtak. At MD, som skal forvalte heile landet og sjå alle slike prosjekt i ein større samanheng, brukar 1-2år på å gjennomgå alt av innspel, hente inn 3’parts vurderingar, forhandle seg i mellom og gje eit svar skulle vere “Skandaløst”?

Der finnast berre eit alternativ til det svaret MD har gjeve, og det er nei. Dette veit ordføraren i Naustdal, so han er gått heilt i lås. Men at stortingspolitikarar og fylkespolitikarar skal fylje etter denne galskapen, utan å ta seg bryet med å dobbeltsjekke informasjonen dei har vorte førelagt gjer meg ille til sins.

Det faglege i saka er for dårleg utgreia, og slik er det. Dette vil ikkje endre seg utan at ein hentar inn manglane MD har bede om. Det politiske spelet som no går for ope kamera endrar ikkje på dette faktaet. So kva er det Lødemel og “Deponikameratane” eigentleg vil?

Her er eit heitt tips:
Kva med å arrangere ein open debatt/konferanse(Førdehuset?) med dei involverte(NIVA, Havforskings Instituttet, Fiskeri Direktoratet, Miljøvern Departementet, klif, DN m.fl), der alle kan få legge fram sitt syn og svare på spørsmål? Det trur eg Sogn og Fjordane treng no før dette vert for gale.

Politikarar i månelandskap

Viggo Leikanger og Naustdal senterparti samanliknar det nedbygde jordbruksarealet ved Biltema med nedslamminga av Førdefjorden ved ei eventuell mineralutvinning på Engebø. Eg kan forstå at på eit fylkesårsmøte i Senterpartiet er nedbygging av dyrka mark ei større miljøøydelegging enn alt anna men eg hadde venta ei meir seriøs tilnærming til ei så stor miljøsak.

Alle viktige marine forskingsmiljø Havforskingsinstituttet, Svalbarduniversitet ei samla fiskerinæring har påpeika at berekningane av korleis avfallet vil spreie seg i fjorden er svært usikre. Spesielt straummålingar manglar.

Klima og forureiningsdirektoratet (Klif) har på denne bakgrunn bedd om undersøking av straumtilhøva i fjorden i eit år for å få vite meir om betre grunnlag til å vurdere deponiet. Dei har også bedd om meir informasjon om kjemikalibruk. Det overraskar meg dersom Senterpartiet ser bort frå så klare tilrådingar.

Det maritime miljøet i Førdefjorden for er lite undersøkt, men vi veit at gytefeltet for kysttorsk i Redalsvika ligg i randsona til det som tiltakshavar definerer som deponiområdet. Dette er kanskje det viktigaste kjende gytefeltet for kysttorsk i Sunnfjord. Og kysttorsken er ei raudlista art. Nedslamming av gytefeltet vil slå ut kysttorsken i eit stort område.

Førdefjorden er ein nasjonal laksefjord. Smolten som vandrar ut frå Nausta og Jølstra må passerer gjennom deponiet. Vil den gjere det?

Naustdal Senterparti vil ha eit miljøovervakingsprogram. Eit miljøovervakingsprogram kan f. eks vise at gytefeltet i Redalen er øydelagt eller at smolten ikkje vandrar ut frå Jølstra og Nausta som før.
I Kirkenes stoppa Klif produksjonen etter at gruveselskapet hadde sleppt ut ulovlege kjemikaliar. Lokale politikarar reiste til Oslo for å berge arbeidsplassane og fekk pressa gjennom midlertidleg løyve til desse utsleppa. I Kirkenes som er eit gammalt gruveområde handla det om 35 lokale arbeidsplassar og 300 pendlarar.

På Engebø kan det tilsvare 15 lokale arbeidsplassar og 150 pendlararar. Dersom Klif skulle stenge produksjonen på grunn av at gytefeltet for kysttorsk er øydelagt eller at smolten ikkje vandrar gjennom deponiområdet, kva gjer lokale politikararar og næringslivsfolk då. No høyrer dei ikkje på Klif som seier at vi treng undersøkingar av stramforhold og kjemikaliebruk.

Kjem rutilutvinninga først i gang let den seg ikkje stoppe uansett miljøkonsekvensar. Dessverre.

Arne Underlid
Vevring og Førdefjorden Miljøgruppe

Set ”ikkje fornybare” arbeidsplassar framfor alt

Ei samla miljørørsle varslar enorme konsekvensar om Nordic Mining skulle få løyve til prosjektet sitt på Engebø. Dei fleste faglege råd går imot, og nye og eksisterande næringsinteresser står mot kvarandre.

Men nokre lokale politikarar raslar no med sablane i media og krev snarleg avgjerd. Eg forstår det slik at ein gjerne vil ha æra for desse ”ikkje fornybare arbeidsplassane” for ein kvar pris, men kva er det som hastar? Og kven er desse arbeidsplassane for? Er det slik at vi skal byte ut eksisterande arbeidsplassar for å få dette til? Ser ein på dei store linjene so er det ikkje nye risikoarbeidsplassar Noreg treng, men arbeidskraft. Vi må arbeide for å trygge dei arbeidsplassane vi har, og legge til rette for at eksisterande bedrifter kan få utvikle seg og vekse bærekraftig. Nye arbeidsplassar må og skapast, sjølvsagt. Men her og må vi tenke og handle bærekraftig. SV ynskjer ei satsing på fornybare ressursar og grøne arbeidsplassar. Tida er ikkje moden for å starte eit mineraleventyr utan sidestykke eller omsut for samfunn og miljø.

Noregs befolkning har valt eit storting til m.a. å forvalte naturressursane vi har til rådvelde. Dette skal dei gjere til beste for folk, natur, dyreliv og miljø. Kan vi leve med at nokre få kortsiktige arbeidsplassar og Nordic Mining si botnlinje er viktigare enn langsiktige skadeverknader av prosjektet? Eg har ikkje noko forståing for det valdsame politiske engasjementet for Nordic Mining. Selskapet har teke ein risiko, og den får dei stå inne for. For Noreg er det heilskapen som må ligge på vektskåla, ikkje kortsiktig økonomisk vinning og populisme.

Dersom Ap og Sp “skjer igjennom” i regjering, handlar dette om noko heilt anna enn miljø og arbeidsplassar. Sintef sin rapport på inntektspotensiale, bestilt av Sunnfjord Næringsutvikling tek ikkje stilling til nokon av dei store spørsmåla knytt til dette prosjektet, heller ikkje til nokon av kostnadssidene ved ei eventuell utbygging. Eg har vanskar med å sjå kva denne rapporten eigentleg er tenkt brukt til.

Nordic Mining sine planar for mineralutvinning på Engebø er framleis ikkje noko bærekraftig prosjekt, og vert ikkje betre av at lokale politikarar prøvar å koke saka ned til eit spørsmål om arbeidsplassar og inntekt. Dersom Noreg skal satse vidare på mineralnæring, so må dette gjerast med eit ressursøkonomisk generasjonsperspektiv. Minerala skal ikkje berre kome “oss” til gode, men og framtidige generasjonar. Vi kan ikkje fortsetje med kortsiktig gevinst på eingongsressursar. Arbeidsplassar og økonomisk vinning må vere sekundært, miljø og ressursforvalting primært. Kva hjelp det med arbeid i dag, om du ikkje finn mat i morgon?

Signert
Ole Erik Thingnes
Miljøpolitisk talsmann
Sogn og Fjordane SV

Vi treng ei ny landbrukspolitikk

Sidan den raud-grøne regjeringa overtok i 2005 har det blitt 5000 færre bønder i Noreg. Det bør være klårt for dei fleste at Senterpartiet i regjering verken har hatt ambisjoner eller evne til å stanse denne utveklinga. Senterpartiet er blitt Austlandsbondens parti (og knapt nok det), på tross av alle fagre løfter til småbrukarane på Vestlandet.

Miljøpartiet Dei Grøne ser på nedlegginga av bruk på Vestlandet som ei katastrofe. Landsdelen gror att, og mykje av grunnlaget for turismen står i fare for å forsvinne om fjordlanskapet gror att meir. Vi i Miljøpartiet er opptekne av at grunnlaget for sjølvforsyning ikkje må forvitre. Vekstøkonomien i verda er ikkje bærekraftig, ei heller oljenæringa. Tida vil komme før ein anar det då vi her i Noreg vil få bruk for all den jordbruksproduksjonen vi kan mønstre.

Primærnæringane er nettopp det: den primære næringa. Jordbruket er grunnlaget for liv her i landet, det verker det som om folk har gløymt. Det er ikke slik at vi i Noreg kan kjøpe oss ut av alle problemer. Klimaendringane som kjem kombinert med befolkningsauke vil mellom anna få konsekvenser for verdas matproduksjon. Vi ser at land som Russland stansar eksporten av korn i år med dårleg haust, som i 2008 da det vart opprør over matvareprisane i mange av verdas land. Neste gong hausten vert dårlig, tydar alt på at vi vil oppleva det same igjen. Då har vi gått på limpinnen så det suser om vi ikkje kan fø eiga befolkning på maten vi sjølv produserar.

Miljøpartiet Dei Grøne ser med bekymring på særleg nedbygginga av jordbruksjord. Tilgrodd mark er det mogleg om enn kostbart å rydde til dyrkbar mark att, men nedbygd jord får en ikkje att. Miljøpartiet Dei Grøne ynskjer ei langt strengare fredning av dyrka mark, og serleg den beste jordbruksjorda under marin grense. Den er det ikkje mykje av her i fylket, og det er den som er hardast utsett for attbyggjingspress. Miljøpartiet Dei Grøne vil kreve at utbyggjarane må erstatta nedbygd mark med det doble arealet av same kvalitet ein annan stad.

Miljøpartiet Dei Grøne vil gjere det lønsamt å drive i jordbruket, gjennom ei total omlegging av støtteregimet. Systemet vi jobber for er målretta mot å auke løna for eit årsverk i jordbruket opp til industriarbeidarnivå. Det er den mest offensive jorbrukspolitikken noko parti går inn for. Vi ser at jorbruket er naudsynt for å gi livsgrunnlag til bygdene og grendene utøver landet, og vil gjera det som trengs for å sikre bonden ei anstendig løn for arbeidet.

Tor Øyvind Westbye
Stortingskandidat for Miljøpartiet Dei Grøne i Sogn og Fjordane.

Men heldigvis har vi oljen?

I torsdagens utgave av Dagbladet fikk vi vite at SSB venter rekordinnvesteringer i olje- og gassektoren i 2013. På fredag fulgte kommentator Stein Aabø opp med en artikkel der jubelen over den fabelaktige norske økonomien står i taket. Vi burde selvsagt være glade for at Norge ikke er i Spanias sko men Aabøs ukritiske hyllest av den norske oljeøkonomi er allikevel en skivebom. For hvilke konsekvenser har det egentlig når norsk velferd i store trekk er basert på en boom i oljeindustrien og økt privat forbruk?

Olje, olje og enda mere olje
Etter en uke med halleluja-stemning under oljemessen i Stavanger og Ola Borten Moes uansvarlige utspill om oljeboring helt opp til nordpolen skulle man tro at det var på tide med en liten pause i oljeeuforien Så feil kan man ta. Vi har knapt rukket å fordøye forargelsen over forrige ukes ukritiske mediedekning av oljemessen før SSB legger frem tallene om framtiden til norsk økonomi. I 2013 vil investeringene i olje- og gassektoren være på rekordhøye 204 milliarder kroner. I stedet for å undres over at miljønasjonen Norge ser ut til å ha blitt oljenasjonen Norge velger Stein Aabø nærmest å omtale oljenæringen som en forutsetning for et velfungerende samfunn. Det er et faresignal.

Velferd nå og i fremtiden
Vi er glade for at Norge ikke har 50 % ungdomsledighet og for at den norsk stat ikke trues av å drukne i sin egen gjeld. Vi erkjenner også at aktiviteten i oljesektoren har bidratt til at Norge idag er i en bedre finansiell situasjon enn de fleste andre land i verden. Det vi reagerer på er mangelen på refleksjon over faremomentene ved at norsk økonomi blir stadig mer avhengig av en fossil ressurs. At det er farlig å basere økonomien sin på en enkelt næring har mange land illustrert gang på gang. Dersom oljeindustrien fortsetter å vokse i dagens tempo vil Norges økonomi bli ekstremt utsatt for svingninger i verdens oljemarked. De færreste synes å ville innse er at oljen vil ta slutt. Både klimapolitikk og sunn fornuft tilsier at en fossil ressurs har en utløpsdato. Derfor kan dagens oljepolitikk komme til å koste Norge, og verden, dyrt.

Alternativ til å dumpe gruveavfall i Førdefjorden

Miljøminister Erik Solheim har bede Klima og forureiningsdirektoratet (Klif) om å utgreie alternativ til sjødeponi for gruveavfall frå eventuell rutilutvinning i Engebøfjellet. Det er bra, både miljøorganisasjonar og ulike politiske miljø har kravd det lenge. Klif har sendt ballen vidare og Nordic Mining har komme opp med 3 skisser til landdeponi. Men landdeponi er ikkje einaste alternativ til gruveavfall i sjø.
Eit av alternativa til både å dumpe fleire hundre millionar tonn gruveavfall og kjemikaliar i Førdefjorden, og å lage gigantiske landdeponi, er å ikkje tillate gruvedrift som skaper slike mengder avfall. Ikkje utvinne mineralet no, men la det ligge i fjellet, i generasjonsbanken så å seie, til ein har ein teknologi som er slik at natur og samfunn ikkje vert øydelagt.
Nordic Mining, med kommuneleiinga i Naustdal på slep, har hevda at å dumpe gruveavfallet i Førdefjorden var einaste realistiske måte å kvitte seg med avfallet på. Alle andre alternativ var uaktuelle i dette prosjektet. Det er difor merkeleg at Klif har bede Nordic Mining (NM) om å utgreie landdeponi, eit alternativ som selskapet ikkje vil ha. Dette vert bukken til havresekken. Det er grunn til å tru at andre fagmiljø kunne ha komme opp med andre analysar og alternativ Likevel er det ein del viktige ting i Nordic Mining sin rapport. Dokumentet slår fast at landdeponi er mogeleg også i dette prosjektet. Fjorddeponi er såleis ikkje einaste alternativet.
Dei tre ulike landdeponialternativa er ikkje mykje å rope hurra for. Men alternativ 1 med ei 100 meter høg, og 750 meter brei demning tvers over Redalen illustrerer svært godt kor enormt mykje 140 millionar m3 gruvavfall utgjer.
Dei fleste gruveland har i dag forbod mot dumping av avfall i sjø. I Europa er det berre Norge og Tyrkia som har aktive sjødeponi. Og Tyrkia deponerer på over 3000 meters djup. Utan om Europa deponerer Filipinane og Papua Ny Guinea i sjø, men dette er kontroversiell praksis i verda i dag.
Londonkonvensjonen mot forureining av havet har forbod mot dumping av avfall til havs, med nokre få unntak. Ein kan sleppe ut stabilt gruveavfall (utan kjemikaliar), men må først vurdere andre alternativ. Dessverre gjeld Londonkonvensjonen berre ope hav, ikkje dumping frå land. Hadde Nordic Mining søkt om å frakte avfallet ut i Nordsjøen og dumpe det der, hadde det vore ulovleg. Det er eit internasjonalt arbeid i gong for å gjere Londonkonvensjonen gjeldande også i fjordar. Dermed ser det ut til å vere eit spørsmål om tid før deigruveselskapa som vil operere i Norge må finne heilt andre måtar å handtere gruveavfallet på, enn å dumpe det i fjorden.
EU sitt vassdirektiv set strenge krav til utslepp i vatn og sjø. Det er forbode å redusere vasskvaliteten under eit visst nivå. Klif held på med ei vurdering av om dei norske gruvedeponia er i strid med EU sitt vassdirektiv. Etter eksplosjonen i Sløvåg så er tilliten min til Klif relativt avgrensa. Difor er det godt å vite at det er EØS-domstolen og ikkje Klif som til sist kjem til å avgjerde dette spørsmålet. I denne saka er det fornuftig. Dersom norske gruveselskap har ei billegare og dårlegare avfallshandtering enn konkurrentane, er det konkurransevridande og skapar eit press på dei for å bruke billegare og dårlegare miljøløysingar.
Nordic Mining har planer om å bruke 5 – 10 % av restmassen. Det er bra. Men det er for lite. Dei vil likevel få 10 tonn avfall i minuttet som dei må bli kvitt. Londonkonvensjonen seier at tilbakefylling i gruva skal reelt vurderast før ein diskuterer deponi. EUs mineralavfallsdirektiv har ei liste ”Best available technology”: ”Ein effektiv metode for å redusere fotavtrykket frå gruveavfall og gråberg er å fylle delar eller alt attende i gruva (tilbakefylling). ” Dette blir peika på som ein spesielt viktig metode å bruke i dagbrot.
Tilbakefylling er ikkje i vurdert i Nordic Mining sin rapport. Rapporten er ikkje i samsvar med beste tilgjengelege teknologi, og er av den grunn av liten interesse. Like lite som fjordeponi, skisserer den eit berekraftig alternativ for handtering av gruveavfall. Internasjonalt er slik handtering gjennom bruk av massen og skånsam tilbakefylling tema. India har vedteke ei ambisiøs målsetting om å redusere gruveavfallet til null. Noko å strekke seg etter for ”miljølandet Norge”?

Arne Underlid
leiar i Vevring og Førdefjorden Miljøgruppe

Landbruk og utvikling i Naustdal

Naustdal er ein tradisjonell landbrukskommune, men har som mange andre vestlandskommunar dei siste åra hatt ein kraftig nedgang, spesielt i tal mjølkeprodusentar. Tal landbrukseigedomar i drift i Naustdal har og hatt ei negativ utvikling. Dette har føljer for tilboda til dei som framleis driv. Kulturlandskap forfell som ein konsekvens av nedgang i beitedrift, samstundes som dyrkamark gror att og får konsekvensar for bu og driveplikt. Landbruket har dei siste åra opplevd stadig nye regelendringar og krav til kvalitet, produksjon og utstyr. Stønadssystem og tilskotsordningar til nyinvesteringar og ombyggingar har ikkje vore tilstrekkeleg til at småbruka på vestlandet har klart dei store omstillingane. Busetting og utvikling i distrikta har historisk sett hatt nær tilknyting til primærnæringane landbruk og sjøbruk. Skal Naustdal auke busettinga i bygdene, treng vi ei satsing som aukar dei økonomiske rammene, men ikkje minst interessa for å drive desse bruka.

Attåtnæring til landbruk er eit nyttig verkty for å sikre eit økonomisk grunnlag for drift av småbruk i distrikta. Nokre viktige områder som Naustdal har gode føresetnader for å dra nytte av er reiseliv og opplevingsbaserte næringar. Vi har t.d Nausta som nasjonalt laksevassdrag, Førdefjorden som nasjonal laksefjord, landskapsverneområdet Naustdal-Gjengedal og mindre verne områder over heile kommunen. I tillegg har Naustdal ein fantastisk langstrakt geografi som strekk seg frå fjell til hav. Naustdal har store nasjonale og internasjonale natur og miljøkvalitetar, noko vi kan bygge merkevare på.

Fleire mindre konstellasjonar av grunneigarar, og enkelt personar sit med gode idear og tankar om kva dei vil drive med. Nokon driv med ulike formar for attåtnæring i dag, enkeltvis eller i samarbeid med andre. Mange små einingar kvar for seg kan gjerast til eit robust nettverk av ulike og varierte tilbod som kan dra nytte av kvarandre. Naustdal kommune har starta opp eit primærnæringsprosjekt, som mellom anna har til formål å hjelpe fram desse tankane og ideane til drivverdige prosjekt. Prosjektet i regi av kommunen bør vere starten på eit løft for landbruket i Naustdal, men då må kommunestyret fylje det opp og legge til rette for auka omstilling og nyskaping. Kommunebudsjettet er ikkje rusta til åleine å greie dette løftet, men ein aktiv politikk for å legge til rette, og å hente inn ekstern stønads- og prosjektmidlar er ein minst like viktig utløysande faktor.

Naustdal SV vil og jobbe for ei auka satsing på økologisk landbruk i Naustdal kommune. Det er pr. i dag 4-6 økologiske bruk i kommunen. Denne næringa burde kunne vekse kraftig i Naustdal, noko som er eit mål for SV. Økologisk landbruk er ein meir skånsam måte å drive landbruk på for dyr, natur og miljø, og burde soleis vere eit utmerka satsingsområde for ein kommune med store verna areal og nasjonale naturverdiar. Naustdal SV vil jobbe for å auke talet økologiske landbruk innan 4 års perioden. I dette ligg der og ei auka satsing på kunnskapsdeling og marknadsføring av temaet i kommunen, og mot eksterne aktørar.

Målet med desse tiltaka er å gjere det attraktivt for tilflytting, omsetting av eigedom, ny drift på fråflytta og nedlagde bruk, samstundes som ein vil legge eit grunnlag for nyinvesteringar i bruk som vert drive marginalt i dag. Bygdene i Naustdal har store utviklings mogelegheiter om nokon tek ansvar og dreg lasset. Det brenn vi etter å gjere. Etter 8 år med representasjon i komité for landbruk teknikk og miljø(KLTM), søkjer vi i Naustdal SV å styrke vår posisjon for å kunne realisere mange av tankane vi har gjort oss, og prosjekta vi veit ligg i skuffer og skåp rundt om i kommunen. Naustdal har store natur- og miljøkvalitetar som storsamfunnet har sett pris på i form av vern og avgrensing av tekniske inngrep. Dette må Naustdal nytte til sin fordel, og skape aktivitet og utvikling rundt desse verdiane. Naustdal SV vil aktivt jobbe opp mot sentrale styringsmakter for å auke stønadsordningane og rammebetingelsane for ”Vestlandsbruket”.

Set oss i stand til å løfte landbruket i Naustdal, gjere det framtidsretta og bærekraftig, samt å skape utvikling rundt naturkvalitetane i kommunen. Stem Naustdal SV 12.september.

Ole Erik Thingnes
Ordførarkandidat for Naustdal SV

Kraftlinja og fleirtalet i Naustdal

Som tilhøyrar under førre kommunestyremøte var det interessant å sjå at det var ein vararepresentant som vippa fleirtalet til å utsette kraftlinjesaka. Ved neste avrøysting er nok ‘det faste mannskapet’ på plass att, og det styrande fleirtal, med ordføraren i spissen, får viljen sin.

Før møtet var heva kunne vi høyre at ordføraren ville søkje om utsett høyringsfrist, slik at kommunestyret fekk innsyn i kva grunneigarar og andre meinar om saka.

På tross av denne lovnaden har ordføraren kalla inn til ekstraordinært kommunestyremøte allereie 1. juni, nokre dagar FØR høyringsfristen går ut, og kjem nok til å trumfe gjennom denne saka, med knappast mogleg fleirtal.

Etter kva eg kan forstå har dermed ikkje ordføraren i Naustdal helde lovnaden som vart gitt i, og til den folkevalde forsamlinga i Naustdal.

Nytt i den politiske prosessen er at fleirtalet i Høgre og Arbeiderpartiet nyttar avisa sine debattsider til å ”stemme” over 420kv kraftlinja i kommunen. I stemmegrunngjevinga skriv dei at dei i møter i den politiske komiteen har etterspurt kva som er nytt sidan komiteen handsama saka sist og kom fram til at Naustdal primært skulle krevje kabling.

Om det ikkje er noko nytt, kvifor ønskjer ikkje fleritalet å krevje kabling, som Naustdal primært skulle krevje?

Det er også på sin plass å minne om kommunestyret sitt vedtak i sak 033/09 som mellom anna seier at:

“Naustdal kommunestyre vil komme tilbake til krav om kompensasjon til lokalsamfunnet m.fl. og til kommunen for alle skader, ulemper og andre tap som 420 kV line på tvers av kommunen uansett val av trase vil føre til. Kommunestyret ynskjer spesielt å peike på tap av mogelegheiter for utvikling av tettstaden/bygda, tap av omdømme og generell svekking av dei naturverdiane som er beskrivne både i samband med vern av vassdraget og i grunngjevinga for oppretting av landskapsvernområde Naustdal-Gjengedal.”

Ved å vedta ein uttale der kommunen ønskjer alternativ 1.18, i staden for å krevje kabling eller seie eit klart og tydelig nei til begge alternativa, undergrev fleirtalet med dette kommunen sitt eige krav om kompensasjon som er varsla gjennom ovannemnde vedtak i kommunestyret.

Igjen er iveren til Høgre og Arbeiderpartiet i Naustdal så stor etter å framstå som næringsvennlige og med gjennomføringskraft at dei hoppar bukk over ryddige og inkluderande politiske prosessar, og gløymer kommunen, innbyggjarane og miljøet sine interesser.

Når ein ser fleirtalet sitt knefall både i Engebøsaka og no i kraftlinjesaka, samt at Fylkesmannen nektar å godkjenne budsjett og økonomiplan, der han påpeikar mellom anna at alle oppsparte midlar er brukt opp, er det vanskelig for meg å forstå noko anna enn at det rådande fleirtalet i kommunestyret er både det dyraste og det mest miljøfientlige fleirtalet i kommunen si historie.

Naustdal si månelanding

Kjære kommunestyrerepresentantar i Naustdal. Onsdag 11. mai skal de ta stilling til den økonomisk aller sett største saka de nokon gong vil gjere (privat, profesjonelt og politisk). Eg snakkar sjølvsagt om rutilutvinninga på Engebø. De kan seie ja til å nærast gje vekk milliardbeløp no, mot å få småpengar og miljøutfordringar att, i ei sak som først i det aller siste har blitt skikkeleg dekt frå begge sider. Eller de kan seie klårt ifrå om at de treng meir tid til å forhandle fram ein avtale som er god og gjennomsiktleg også for medinnbyggjarane dykkar som de representerer. Det siste er heilt klart mest lojalt i høve veljarane.

I ei så stor sak, “Naustdal si månelanding,” er det viktig å planlegge nøye og å ta alle førehandsreglar. Det første månelandingsfartyet de får tilbod om er garantert ikkje det beste eller tryggaste. Og planen de legg kan ikkje vere gjenomarbeidd nok.

Les meir…

Lunde, Engebø og Frammover.

John Helge Lunde går i Firda 6. mai til angrep på Førdepolitikarane som går imot gruvedrift i Engebøfjellet og dumping av masse i Førdefjorden. Full støtte til politikarane, men eg er noko undrande til argumentasjonen frå Lunde.

Han viser til arbeidet i Førde Framover som har hatt mykje fokus på identitet og trivsel med miljø som ein viktig moment. Men at det ikkje går på å verne alt rundt oss, medrekna ein fjord som vi knapt ser! Lunde er oppteken av trivsel i Førde, har han tenkt kva auka trivsel gruveprosjektet vil skape for dei fleste som bur i Vevring? Trur han at gruvedrifta slik den no er planlagt vil auke identiteten til bygda? Og uvissa kring deponiet i fjorden er stort – har han tenkt at det kan gjere noko for trivselen? Om Lunde knapt ser fjorden – som han uttaler det – , så kan han då ikkje vere likegyldig til miljøet i fjorden. Ein må då kunne sjå og ta omsyn lenger enn nasa rekk!

Vidare bagatelliserer han utfylling av stein(støv)massar i fjorden, fordi stein og grus elles fylles naturleg ned i fjorden. Har han kanskje same syn på nytt kloakkrenseanlegg i Førde? Er det ikkje så nøye, sidan fisken drit i fjorden må vel fjorden tåle litt ekstra skit frå land?

Han viser fleire gonger til sitt arbeid i Førde frammover, det han presenterer her er etter mi vurdering ikkje mykje ”framovertenking”. Viss ein skal satse på gruvedrift i regionen så må ein satse langsiktig og berekraftig, i samspel med miljøet. Og ikkje slik som dette prosjektet, som er prega av kortsiktig tenking med kjapp gevinst og store naturøydingar. Kva skal neste generasjon satse på når fjellet er tømt og fjorden er tilslamma? Gjennvinning?

Det har vore ein del debatt i det siste om kommunane burde få bedre betalt, og det er eit reelt spørsmål. Men er det råd å måle alt i pengar, er det råd å setje ein prislapp på fjord og fjell? Og fjorden skal faktisk utbyggar bruke utan ei krone i vederlag! Denne har vore ein avgjerande livsnerve for alt liv langs fjorden, er det råd å sei ja til eit slikt prosjekt. I tillegg til det ein veit av inngrep, så rår det stor uvisse om konsekvensane. Verken administrasjon eller politikarar treng prøve å gøyme seg bak at det er grundig utgreidd. Ein kan ikkje måle kunnskap i papirmengde, men i fakta.

I handsaminga i Teknisk utval i Askvoll vart det sagt (Firda 30.04) ”Det er ingen som no kan svare på korleis eit deponi vil påverke.” Likavel går utvalet samrøystes inn for prosjektet. Vidare vert det sagt i møtet at ”Vi føreset at krava vert følgde.” I nyhendebrev frå Klif www.klif.no 02.05.11. står det ”Nær seks av ti virksomheter bryter forurensingsregelverket.” Saka var heller ikkje før møtet vore handsama i partigruppene, sjølv om utvalet er samde om dette er kanskje den største saka for området på fleire generasjonar! Er det dette Håkon Myrvang har i tankane når han uttalar at saka er grundig handsama?

Førde bystyre sitt nei til fjorddeponi er å sjå frammover! Kva med også eit nei frå kommunestyra i Askvoll og Naustdal? Eit nei til dette prosjektet er eit ja til å tenke frammover.

Lunde seier ”Vi må stikke fingeren i jorda og ikkje hove i sanden.” Eit meir passande uttrykk i sådan stund kunne vel neppe Lunde ha funne, Eg må berre berre sei meg samd, om enn litt bearbeidd; Bedre med fingeren i jorda, enn hove sand og slam!

KULTUR- OG NÆRINGSFOND I NAUSTDAL?

Det var med stor interesse eg fann den nylig framforhandla sideavtalen med Nordic Mining godt gjømd i postlistene til Naustdal kommune på deira internettsider, og ikkje som ein del av ”Engebøprosjektet” slik eg hadde forventa.

For å kunne seie noko om og forstå denne sideavtalen er det mi meining at det er viktig å sette seg inn i sjølve avtalen, og ikkje nødvendigvis stole på kva andre trur og meinar om innhald og betydning.

Frå fleire hald ser det ut til at ein sit med eit inntrykk av at sideavtalen omhandlar eit ”nærings- og kulturfond” og at Nordic Mining ASA (NM) legg heile 30 millionar inn i eit slikt fond.

Undringa var derfor stor når eg las denne sideavtalen. Forventningane i utgangspunktet var langt frå skyhøge, men det var nesten som eg ikkje trudde det eg las.

Kvar er dette fondet? Uansett kor mykje ein leitar i den to sider lange avtalen så er ikkje ordet ”fond” nemnt ein einaste gong. Eg har ein følelse av at vi vert haldne for narr!

Så kva seier sideavtalen eigentleg?

Avtalen seier at det skal opprettast eit aksjeselskap kontrollert av Nordic Mining. Dette selskapet har som formål å ”auke kommersiell utnytting av mineralressursen i Engebø”, og vert omtala som eit ”industri- og mineralinkubatorselskap”.

I årsrapporten til Nordic Mining for 2010 beskriver NM sjølv sin visjon som: ”Vi skal være et ressursselskap med integrerte operasjoner i leting, utvinning og foredling av høyverdige mineraler og metaller”.

Selskapet som vert oppretta skal altså gjennomføre forsknings og utviklingsaktivitetar (FoU) som underbygger NM sin visjon. Det bør derfor vere heilt klart at dette er aktivitetar som NM vil gjennomføre uavhengig av denne sideavtalen, då det er i deira eigeninteresse og forankra i deira eigen visjon.

NM viser med denne avtalen at dei er ekstremt dyktige til å berike sine aksjonærar. I tillegg til at dei sjølv seier at selskapet sine aksjonærar vil bli berika med meir enn 350 millionar dollar frå Engebø, har dei klart å få subsidiar frå skattebetalarane. Ved å skilje ut delar av selskapet sine FoU-aktivitetar knytt til Engebøprosjeket i eit eige selskap som ’folk flest’ ser ut til å tru er eit nærings- og kulturfond, klarer dei å løyse ut 15 millionar kroner frå Sogn og Fjordane Fylkeskommune, samt at det er ei målsetning om å løyse ut ytterlegare 15 millionar frå staten.

NM har også klart å nytte seg av eit eldgamalt triks for å blåse opp verdiane i avtalen, ved å snakke om framtidige utbetalingar som ikkje er indeksregulerte. Eg trur folk flest er klar over at 1 krone i framtida ikkje er like mykje verdt som 1 krone i dag.

No er det slik at ein ved å nytte heilt ordinær finansmatematikk kan seie noko om kor mykje framtidige pengesummar er verdt i dagens pengeverdi. Forutsetter ein at rutilproduksjonen er etablert om 5 år og det er 5% årleg lønsvekst er Nordic Mining si samla innskotsplikt begrensa til 1,8 millionar kr pr år i ti år. Ikkje totalt 30 millionar slik ein ved første augekast kan få inntrykk av. Dess lenger det tar før ordinær produksjon er etablert, og jo høgare lønnsveksten i samfunnet er – jo lågare vert verdien av denne innskotsplikta.

NM vil faktisk stå for mindre enn halvparten av innskotsplikta i selskapet dei sjølv skal kontrollere. Resten skal kome frå stat og fylkeskommune. Offentlege pengar vert altså brukt i arbeidet for å fullbyrde NM sin eigen visjon og tene ytterlegare pengar for aksjonærane. Dette kan vanskelig forståast som noko anna enn ei offentleg subsidiering av eit børsnotert selskap.

Kva får så Naustdal kommune i følgje denne avtalen?

Ein får i alle fall ingen garanti om korkje antall arbeidsplassar eller størrelse på eigedomskatt. Det er både underlig og bekymringsfullt.

Avtalen slår fast at gruva si ”dagleg leiing med operative funksjonar vert lagt til kommunen.” Sjølvsagt er det greitt å slå dette fast i ein avtale, men er det truleg at dette ikkje skulle bli lagt til kommunen uansett? Eg vil i alle fall tru at den daglege styringa av gruvedrifta, produksjonsanlegget og vedlikehald av maskiner og utstyr er svært vanskelig å få gjort på ein god måte frå Aker Brygge.

Naustdal kommune får også ein styrerepresentant i inkubatorselskapet, samt at selskapet seier det skal bidra til kunst og kultur i Naustdal og Askvoll .

Rekna i dagens pengeverdi er NM sitt årlege innskot i selskapet 1,8 millionar, og avtalen seier at hovuddelen av midlane skal gå til sine eigne næringsaktivitetar. Når løn, arbeidsgjevaravgift, husleige, konsulenttjenester, reisekostnader, telefon, porto og papir til kopimaskina er betalt, kor mykje er då att til kunst- og kulturaktivitetar i dei to kommunane?

Dersom gruvedrifta vert ein realitet er det flott at NM har som intensjon å utvikle prosjektet, og som innbyggjar i kommunen har eg ikkje noko imot at statlege midlar vert brukt her. Men å forstå denne avtalen som at den omhandlar eit ”kultur- og næringsfond” vitnar om at ein enten ikkje har lest avtalen eller forstått innhaldet. Mest truleg begge deler.

Det vert ikkje oppretta korkje kultur- eller næringsfond i Naustdal. Naustdal Kommune får ingen kompensasjon og ingen midlar til fri bruk. Dei som i samband med denne avtalen åtvarar mot korrupsjon stiller seg sjølv i eit underlig lys.

Naustdal Kommune har liten grunn til å vere ein part i avtalen slik den ligg føre. Avtalen omhandlar i all hovudsak forhold i NM si eigeninteresse og der størsteparten av pengane kjem frå stat og fylke.

Samstundes med at NM etter eigne utsegner reknar med å gå med hundretals av millionar i overskot pr år, skal altså stat og fylkeskommune overføre fleire tiltals millionar til eit selskap som er kontrollert av NM og som arbeider for at NM skal tene endå meir pengar. Flott for NM.

NM viser med denne avtalen at dei ikkje tar sitt samfunnsansvar på alvor, men nyttar skattebetalarane sine pengar til å berike eigne aksjonærar på bekostning av miljø, samfunn og Naustdal sitt omdøme.

Så lenge sideavtalen ikkje inneheld ein betydelig kompensasjon for miljø-, omdøme- og samfunnsrisiko må avtalen avvisast. Eg har enno til gode å høyre eit einaste gyldig argument om kvifor Naustdal ikkje skal ha ein slik kompensasjon. Ein kompensasjon vil korkje spenne beina under prosjektet eller frårøve aksjonærane det som kan omtalast som ein framifrå avkastning.

Eg vil oppfordre den interesserte lesar til å gå inn på postlistene for den 18. april på Naustdal Kommune sine internettsider og sjølv lese avtalen.

Øystein Djupvik

Kven vil vel ha ei monstermast i hagen?

I det siste har det vore både oppslag og lesarbrev om kvar monstermastene ikkje bør kome, og vi er heilt samde med alle. Ingen av desse plassane bør linja kome! Den treng ikkje kome på nokon av stadane om styrande mynde er villege til å løfte blikket og sjå på andre alternativ.
Men har det vore utført reelle utgreiingar om alternative løysingar?

Naturvernforbundet har vore klar på at denne linja vil vi ikkje ha, for vår del handlar det ikkje om at berre den er ute av synet, så er det ok. Monstermastprosjektet frå Fardal til Ørskog er det største naturinngrep som er planlagt her i fylket. Likevel er styrande energimynde ikkje villeg til å sjå på andre måtar å løyse dette på.

Ap-Støyva og Lo-Langeland hadde i eitt innlegg for ei tid tilbake to argument for linja. Utbygging av Vindkraft og småkraft. Samstundes argumenterte dei for elektrifisering av sokkelen. Desse vindmøllene langs kysten treng då vel ikkje ei nord-sør linje for føre straum til plattformene vest i havet!

Og då sit ein altså igjen med at Monsterlinja skal byggast med hovudformål å løyse ut småkraft, og det må ein kunne påstå virkar nokså meiningslaust. Fylket produserer i dag dobbelt så mykje straum som vi brukar, så då får det våge seg om enkelte elvar får lov å renne fritt ei stund til.

Ein argumenterer for monsterlinja at den skal forsyne Midtnorge med straum, men finst det ikkje andre måtar? Kva om tilsvarande sum som det linja kostar vert nytta til enøk-.tiltak, og anna energiproduksjon i området. Dette er tiltak som kan setjast i verk straks, i motsetning til linja som vil ta mange år. Og skal det byggast vindmøller så bør ein i det minste kunne bygge vindmøllene der behovet er! Det bles vel litt vind nord om fylkesgrensa òg.

Ein registrerer såleis svært lite nytenking. Og når Støyva og Langeland snakkar om miljø, så handlar det mest om bygg ut, bygg ut, bygg ut! Og kanskje ikkje så rart at det er Støyva som argumenterer for linja – som styrer ein kommune som ikkje vert råka av toskeskapen. Han hadde vel ropt over seg han òg om linja hadde kryssa grensa inn til riket hans, slik ein anna ordførar gjorde, som er sterk tilhengar av linja.

Støyva og Langeland skriv vidare at skal ein lukkast med vindmøllesatsinga er ein avhengig av statlege løyvingar, og det er ikkje vanskeleg å forstå. Vindkraft er vel noko av det minst økonomiske energiproduksjonen som finst. Ein burde heller nytte desse midlane til stimulering av tiltak som svarar seg, og som ikkje utløyser behov for monsterlinje på tvers av heile fylket. Ei linje som forringar fjordfylket sin vakre natur og innbyggarar sin bukvalitet.
Dei som vil ha denne linja, vil ikkje dei heller ha ein monsterstolpe i hagen sin? Eg kan ikkje hugse å ha høyrt noko om det!

Vi treng ein ny energipolitikk som spelar på lag med naturen! Ein politikk som tek meir omsyn til naturen og fjordfylket sine innbyggarar. Ein politikk som gjev ei noko anna energiretning! Naturvernforbundet bidreg gjerne her, og vi er slett ikkje åleine om det! Men kva politiske fora skal ein setje sin lit til, er vi meir usikre på! Kan ein til dømes vente noko av eit fylkesutval, der fleirtalet sit med så mange hattar at det slær gnistar når viktige vedtak skal takast? Vi kan då håpe, det er vel snart val òg!

Vannkraftplan for Sogn og Fjordane – et uferdig produkt?

”Regional plan for vannkraft” er for tiden til behandling i Sogn og Fjordane fylkeskommune. Høringsfristen er formelt ute, og planen er nå til administrativ behandling. En første politisk drøfting vil trolig skje i fylkesutvalget i desember mens endelig politisk behandling vil trolig skje rett over nyttår. Etter å ha gått gjennom planen vil jeg gjerne peke på tre grunnlegende svakheter ved planen: (1) Planen klarer ikke å gripe fatt i den viktigste miljøutfordringen knyttet til småkraftutbygging; nemlig sumeffekten. (2) Planen har ikke tatt hensyn til mulige virkninger av klimaendringer. (3) Planen omtaler ikke (og godtgjør derfor ikke) mulige effekter av økt utbygging ifht reduksjon av klimagassutslipp.
Planen gir ingen vurdering av sumeffektene. Her er virkelig ordtaket ”mange bekker små…” relevant. En viktig del av miljøproblematikken rundt småkraftutbygging vil være å få belyst nettopp sumeffekten. I de fleste tilfeller vil de enkeltvise effektene være svært små, mens det er sumeffekten av mange utbygginger som er den viktige problematikken. Det å utvikle en metodikk og så utnytte denne til å gjøre systematiske vurderinger framstår som den viktigste miljøutfordringen knyttet til småkraftutbygging. I dag fins det ingen slik metodikk og det gjøres ingen slike systematiske vurderinger. Nasjonale myndigheter (NVE) har erkjent dette problemet, og på sett og vis skjøvet utfordringen ”nedover” i systemet. I planen er tematikken om sumeffekter drøftet, men det er ikke gitt noen anvisning om hvordan dette skal vurderes. Også her skyves ansvaret for å vurdere sumeffekter ”nedover” ved at det overlates dette til kommunene, men da har man redusert sumeffekter til en lokal problematikk. Dermed mister man den vesentligste siden ved sumeffekten; nemlig de sumeffektene som kan oppstå ut over det lokale nivået (eks langs Sognefjorden, eller for fylket sett under ett).
Sumeffekter er et flerdimensjonalt begrep. Det gjelder i første omgang summen av de fenomener som studeres (altså summen av vannkraftutbygginger) over et relativt stort geografisk område (og da oftest større enn en kommune). Videre gjelder dette summen av de fenomener som studeres og andre beslektede inngrep; i dette tilfellet summen av inngrep som i dag gjøres i mer eller mindre urørt natur: nemlig vannkraftutbygginger, vindkraftverk på land, de nye store hytteutbyggingsprosjektene og de nye kraftledningene (”monstermaster” og liknende). Dette er en sumeffekt som virkelig er langt unna å bli vurdert systematisk.
Klimatilpasning er nylig satt på den nasjonale dagsordenen gjennom ”Flæteutvalget” og deres NOU om klimatilpasning. Temaet er også aktualisert gjennom Fylkesdelplan for klima og miljø. Innen vannkraftutbygging er klimaendringer også et viktig tema. Spørsmålet her er hvordan klimaendringer kan tenkes å påvirke vilkårene for vannkraftproduksjon. Småkraft er i stor grad er styrt av smelting av snø (og i noen grad breer) og nedbør om sommeren og høst. Dette er faktorer som kan endre seg relativt mye. Og her er det svært viktig å være klar over at for Vestlandet er det er stor variasjon mellom like sannsynlige framskrivinger av nedbør. Forventa nedbørsendring om vinteren i 2050sammenlignet med perioden 1961-1990 varierer for eksempel mellom – 5,8 % og + 14,7 . Om sommeren varierer anslagene mellom – 8,2 % og + 9,9 %. Grunnen til den store variasjonen er usikkerhet om hvordan det dominerende lavtrykksmønsteret kan komme til å bli. Dette er en grunnleggende usikkerhet som raffinering av klimamodeller sannsynligvis aldri vil kunne klare å fjerne; det er en usikkerhet vi må leve med og planlegge i forhold til. For temperaturframskrivinger er variasjonen mindre. Her varierer anslagene mellom + 0,7 grader og + 2,5 grader om vinteren og + 1,2 grader og + 2,5 grader om sommeren.
Disse endringene vil påvirke flere forhold som er viktig for vannkraftproduksjon, først og fremst usikkerheten omkring framtidig produksjonspotensial. Umiddelbart framstår tallene over som et økt potensial for vannkraftproduksjon, men dette bildet må justeres ut fra lokale forhold og ut fra type vassdrag. Bresmeltingen vil øke såpass mye at enkelte mindre breer eller brearmer kan forsvinne, som igjen vil endre den direkte avsmeltingen og lokale nedbørsforhold (mindre lokal nedbør knyttet til nedkjøling fra isbreer). Vassdrag som produserer hovedsakelig om sommeren vil kunne få mindre vanntilførsel, mens det motsatte kan skje for vassrag med mye produksjon om høsten og vinteren. Disse forholdene er altså ikke vurdert i planen. Slik sett kan man også hevde at vannkraftplanen ikke er i tråd med Fylkesdelplan klima og energi, som har som ett av sine mål at fylkeskommunen nettopp skal innarbeide hensyn til klimaendringer i all sin planlegging.
Et mer overordnet problem, som riktignok ikke omtales eksplisitt i plandokumentet, er spørsmålet om den klimapolitiske legitimiteten til fornybar energiutbygging. Det blir ofte vist til at fornybar energi vil kunne føre til reduserte klimagassutslipp ved at den erstatter fossil energi. Det er imidlertid i dag ingen virkemidler som sikrer dette. Tvert om kan det hevdes at økt tilførsel av energi til samfunnet vil gjøre utfordringen å omstille til et karbonfritt samfunn enda vanskeligere. Det er berettiget grunn til å hevde at det ikke er nok tilgjengelig energi innenfor akseptable miljøhensyn som både kan erstatte dagens fossil energibruk innen de tidsfrister som klimaforskerne gir oss og samtidig tillate oss en fortsatt vekst i energibruken. Denne erkjennelsen ligger til grunn for at EUs klimapolitikk også har et mål om redusert energiforbruk (- 20
), ikke bare reduserte klimagassutslipp og økt produksjon av fornybar energi. En slik erkjennelse er så langt ikke del av norsk klimapolitikk. Inntil virkemidler etableres som garanterer at hver ny kwh fornybar energi tilført samfunnet faktisk erstatter eksisterende fossil energibruk, risikerer vi derfor at ny tilført mengde fornybar energi bare kommer i tillegg til – ikke istedenfor – dagens fossil energibruk. Dermed blir den klimapolitiske legitimiteten for utbygging av ny fornybar energi i Norge svekket.

Synsing om fjorddeponi

Eg skal vere eining i at det har vore for mykje synsing rundt Nordic Mining sine gruveplanar i Engebøfjellet. Så eg får starte med fakta: Nordic Mining planlegg å dumpe 6 millionar tonn gruveavfall i året. Dette betyr i underkant av ti tonn gruveavfall pr minutt, 365 dagar i året i 40 år. Enkelte har synsa rundt dette og samanlikna med naturleg erosjon og massetransport frå elvar. Men det er omlag åtte gonger så mykje masse som Noregs største elv Glomma fører med seg. Om eg skal tillate meg å synse finn eg det usannsynleg at økosystemet i Førdefjorden kan tilpasse seg dette på ein berekraftig måte.
Det har aldri tidlegare vore vunne ut rutil av fast fjell. Utredingsprossessen er ikkje klarlagt. Ingen veit på det noverande tidspunktet akkurat korleis dette skal gjerast. Dersom Nordic Mining får konsesjon har dei skissert eit års prøveproduksjon for å finne ut om prosjektet er teknisk og økonomisk gjennomførbart. Difor veit vi heller ikkje oppmalingsgrad, dvs kor fint gruveavfallet vil vere. Bruken av kjemekaliar er også usikker.
Nordic Mining har søkt om utslepp av over 2000 tonn ulike kjemikaliar pr år. Verknaden av desse på livet i fjorden og på renommeet til fjorden er ikkje dokumentert. Derimot seier Mattilsynet i si høyringsuttale at matlova og dyrevelferdslova ikkje er teke omsyn til i vurderingane om fjorddeponi. Utifrå materialet som føreligg har dei vanskeleg å ha ei oppfatning av kva aktiviteten betyr for fiskehelse og mattryggleik. Dei påpeikar likevel: ”Dersom det på grunn av gruveaktiviteten og/eller deponeringen sås tvil om tryggheten til matvarer med opprinnelse frå Førdefjorden, eller til helse/velferd for fisk som oppdrettes i området, vil det måtte settes begrensninger til oppdrett og matproduksjon i dette området”.
Alle må sjølvsagt ha rett til å uttale seg om konsekvensane av eit fjorddeponi. Det undrar meg likevel at geologar brukar yrkestittelen sin til å slå fast at fjorddeponi er ufarleg. Eg er einig med dei i at før eller seinare legg alt seg på botn. Derimot kan eg ikkje sjå at geologar har spesiell kompetanse på fjordøkologi, straumtilhøva i Førdefjorden og mattryggleik. Desse momenta er til dels ikkje vurderte i konsekvensutgreinga eller vurderingane er ofte svært usikre.
Fjordeponiet er hovudgrunnen til at Vevring og Førdefjorden miljøgruppe seier nei til Engebøprosjektet. Vi kan ikkje tillate at eit gruveselskap skal spele lotto med livet i Førdefjorden. Konsekvensane er høgst usikre og til dels uakseptable, rutilen må ligge i ro til vi kan vinne han ut på ein berekraftig måte. Og når geologar uttalar seg om verknadane på livet i fjorden er dei utanfor sitt fagområde. Skal vi kalle det synsing?

Arne Underlid
Leiar i Vevring og Førdefjorden miljøgruppe

IKKJE ØYDELEGG FRAMTIDA VÅR MED MONSTERMASTER

Vedtaket om å bygge Monsterlina gjennom Sima-Simnanger er eit åtak på rettane til vår generasjon. Dersom Monstermastane vert bygd ut, er naturen vi skal leve med og av i framtida som vert råka. Nok ein gang har Arbeiderpartiet og Senterpartiet sett vekk frå omsynet til miljøet og rettane til oss som er unge i dag.

Statsminister Jens Stoltenberg talar pent om ansvar. Men kva for ansvarskjensle er det i å øydelegge nokre av landet og kanskje verdas mest majestetiske naturområde for å spare nokre kroner? Kva ansvarskjensle er det som har styrt Stoltenberg når han ikkje ein gang vil lytte til alle vi som veit det finst alternativ til nett denne utbygginga, alternativ som kunne trygga energitilgangen utan å øydelegge naturområder?

Vedtaket om å bygge ut Monsterlinene rører dei to mest råtne delane av norsk politikk; Mangelen på respekt for synspunkta og opplevingane til vanlege folk, og samrøret mellom kraftkapitalen og folkevalde. Når Stoltenberg ler av motstandarar og seier at ” alle vil ha straum, men ingen vil ha straummaster,” viser han kor lite han forstår av kvardagen utanfor Oslo sentrum, og kor lite villig han er til å lytte til dei som vert påverka av politikken statsministeren fører. Vi er mange som har synt at det finst alternativ som både kunne sikra Bergensområdet trygg tilgang til straum og samstundes verna naturområda. Men det vil ikkje Stoltenberg og Riis-Johansen lytte til. Og når vi veit at ein av dei viktigaste grunnane til at Monstermastene ”må” byggjast, er at oljeindustrien har behov for meir energi, så burde det vere rett og rimeleg at dei betalte for transportalternativ som verna naturen i Hardanger. Men samrøret mellom oljeselskapa og toppolitikarane er som vanleg sterkare enn det sunn fornuft kan bryte ned.

Vi som er unge i dag kjempar ein kamp om retten til å bestemme over eigen framtid. Den er endå ikkje tapt. Sosialistisk Ungdom kjem til å støtte folkeaksjonane og ungdomsråda i kampen, vi har lenkene klare.

Olav Magnus Linge
Leiar i Sosialistisk Ungdom

Aleksander Eilertsen
Fylkesleiar i Hordaland Sosialistisk Ungdom

Albert A. Øydvind
Fylkesleiar i Sogn og Fjordane Sosialistisk Ungdom