Viser arkivet for stikkord rutil

Et prosjekt med miljøfordeler

Nye muligheter for Sogn og Fjordane

Den siste tiden har svakere prognoser for oljeindustrien og behovet for nye arbeidsplasser fått mye oppmerksomhet. Det må tenkes nytt og vi må finne nye ben å stå på. Dette representerer spennende muligheter for Sogn og Fjordane som har betydelige naturressurser. Langsiktige prognoser viser at vi vil få et betydelig kraftoverskudd i årene fremover. Dessverre gir hverken kraftproduksjon eller krafteksport høy aktivitet, sysselsetting eller særlig lønnsomhet slik det nå ser ut. Fornybar energi bør også brukes til å etablere nye konkurransedyktige bedrifter i fylket. Nordic Mining ønsker å vise vei med å bygge bærekraftig og langsiktig mineralindustri som en del av den omstillingsprosessen som Norge nå har startet på.

Forekomst i verdensklasse, naturgitte fordeler

Det er sjelden det oppdages nye mineralforekomster i verdensklasse. En av verdens rikeste og reneste titanforekomster ligger i Engebøfjellet. Dette setter Sogn og Fjordane i en særposisjon. Forekomsten ligger nært det europeiske markedet, og i et område med rikelig tilgang på vannkraft. Dette er naturgitte forutsetninger som gir oss muligheten til å etablere en ny mineralvirksomhet som kan forsyne Europa med kortreiste mineraler og råstoff. En ny hjørnestensbedrift i et området som har behov for langsiktige arbeidsplasser og samfunnsutvikling. Analyser viser til at det er de store bedriftene som bygger lokalsamfunn over tid, og som står for majoriteten av innovasjonen i næringslivet. Utvinning av rutil fra Engebø vil gi grunnlag for 500 nye arbeidsplasser på land i en 50 års periode.
Produksjon av høyverdig titanråstoff fra Engebø gir i tillegg andre industrimuligheter. Det er grunn til å tro at forbedret produksjonsteknologi for fremstilling av titanmetall vil gi større anvendelse av dette unike metallet i tiden som kommer. I et slikt perpektiv vil det være fristende å se på muligheten for metallurgisk viderforedling i Sogn og Fjordane, selvfølgelig med hjelp av lokal fornybar vannkraft.

Engebø og det grønne skiftet

I artikkelen, «Fornybare energikilder dobler strømproduksjonen» på forskning.no, kunne vi nylig lese at mineraler og metaller er avgjørende for å løse klimautfordringene og for å skape en grønnere hverdag. Det skal store mengder mineraler til for å legge om til fornybar energi, men forskningen viser at de langsiktige miljø- og helseeffektene overstiger de kortsiktige påvirkningene av økt mineralutvinning. Nordic Minings langsiktige satsning på mineraler er tuftet på en slik utvikling; ved å produsere høyren kvarts fra Kvinnherad til bruk i solceller, utvinne litium i Finland for bruk i elektriske biler, og sist men ikke minst ved å produsere rutil fra Engebø. Rutilen kan brukes til å lage miljøvennlig pigment som renser luften for forurensning, når den benyttes på bygninger i belastede byer. Titanmetall produsert fra rutil vil også bidra til et grønnere samfunn ved anvendelse i alt fra produksjon av vindmøller og solcellepaneler til mer miljøvennlige passasjerfly. Ved realisering av Engebøprosjektet ønsker Nordic Mining å bidra til å bygge bærekraftig og langsiktig mineralindustri som en del av det grønne skiftet. Norge må delta aktivt i omstillingen og ikke overlate alt til andre nasjoner.

Miljømessige fordeler

Mineralutvinning handler mye om massetransport. For de aller fleste gruveprosjekter innebærer det lang transport av malm og ferdigprodukt, fra gruve til oppredningsverk, og fra verk til utskipning og kunde. For Engebøforekomsten er det kun få hundre meter mellom uttak av malm, foredling og utskipning. De korte avstandene gir store besparelser med hensyn til energiforbruk og klimautslipp. Det naturlige eksportmarkedet for rutilkonsentratet vil være Europa, et marked som i dag importerer mesteparten av sine titanråstoffer fra andre kontinenter. Også her representerer prosjektet en miljømessig fordel med betydelig reduksjon av klimagassutslipp gjennom redusert transportavstand fra produksjon til marked.
Forekomstens beskaffenhet gjør det mulig å drive forekomsten uten store fotavtrykk. Mesteparten av malmen kan tas ut ved underjordsdrift og dagbruddsdriften kan begrenses slik at aktiviteten gir minimal synlighet i omgivelsene. Samtidig muliggjør topografien knusing av malmen inne i fjellet, med de miljømessige fordeler det fører med seg. Utvinning av titanmineraler krever ofte bruk av store landområder. Det arealmessige fotavtrykket til Engebøprosjektet er imidlertid meget lavt i forhold til tilsvarende prosjekter andre steder i verden. For eksempel er planlagt arealbruk på Engbebøprosjektet ca. 2 km2 på land og 4 km2 i fjorden, mens arealbeslag for tilsvarende rutilproduksjon i Afrika er over 100 km2.

Hva har vi lært om deponering?

Kunnskap og erfaring er viktig ved etablering av nye prosjekter. Norge har lang erfaring med mineralutvinning og ulike løsninger for deponering av restmineraler. Vi har fremdeles utfordringer fra tidligere deponeringer av gruveavgang på land, med utlekking av metaller og sur avrenning til vassdrag flere steder i landet. Landdeponier representerer ofte langvarige miljøproblemer og en vedvarende risiko for dambrudd. Selv om det er eksempler på sjødeponier som kunne vært planlagt bedre, er det få eksempler hvor sjødeponering har skapt varige miljøproblemer. De miljømessige erfaringene med sjødeponier i Norge har i hovedsak vært positive. Erfaringene fra operative sjødeponier i Norge viser at konsekvensene i stor grad er begrenset til effekter for bunndyr i deponiområdet og av midlertidig karakter. Det er ikke dokumentasjon for at sjødeponier skader fiskebestander og villaks, eller fortrenger fiskeri og havbruk – selv ikke der deponeringen foregår på langt grunnere vann. I tillegg viser erfaringene at bunndyrsamfunn raskt retableres etter at deponeringen opphører. Dette er dokumentert både på Dyngadjupet der Titania deponerte på 80-tallet, og i Bøkfjorden under driftsstopp for Sydvaranger. Vi kan ikke se at det er eksempler på at sjødeponier lager miljøkatastrofer slik det blir hevdet fra flere hold. Det er derimot mange eksempler på at landdeponier kan gi store og langvarige miljøkonsekvenser.

Bruk av restmineraler

I alle gruveprosjekter må det arbeides kontinuerlig for tilstrekkelig inntjening gjennom hele gruvas levetid. Det vil derfor være et grunnleggende ønske om å benytte, og selge så mye som mulig av de mineralressursene som utvinnes. Restmineralene fra Engebø har fordelaktige miljømessige egenskaper, og det er gode utsikter for å kunne selge en betydelig andel av disse til ulike anvendelser som masseutfylling, dikeforsterking, flomsikring og tildekning. Massene vil således kunne erstatte uttak av nye masser til disse formålene, samt redusere omfanget av deponiet. Nordic Mining vil ha et stort ressursmessig og kommersielt incentiv til å sikre anvendelse av restmineralene.

Ønsker Vestlandet å utvikle ny industri?

Planprosessen for utvinning av rutil i Engebøfjellet startet i 2007. Til sammen består konsekvensutredningen, inkludert tilleggsutredninger, av ca. 60 rapporter. Planprosessen for Engebøprosjektet har vært utforutsigbar, langdryg og meget kostbar. To regjeringer har fremholdt betydningen av å stimulere til vekst i norsk mineralindustri. Norge har til og med fått sin egen mineralstrategi. For Engebøprosjektet handler det ikke lenger om faglige diskusjoner eller manglende kunnskapsgrunnlag. Nå er det politisk vilje, retning og beslutningsevne som settes på prøve.

Miljøkriminalitet med fjorddeponi!

Gruveselskapet Nordic Mining (NM) har søkt om å utvinne ca 3% rutil frå Engbøfjellet og utslepp av kjemikalieblanda gruveavfallet til fjorddeponi. I løpet av 50 år vil Førdefjorden vere 150m mindre djup og Engebøfjellet “ligge” på fjordens bunn.

Gruveprosjektet er eit testprosjekt for utvinning av fargepigmentet Titaniumdioksyd. Verken oppmaling eller utnyttingsgrad av malmen er kjent på førehand og ei heller kjemikaliebruken, sidan produksjonsprosessen ikkje tidlegare er utprøvd i stor skala. Jo finare oppmaling av malmen jo meir kjemikaliebruk og jo meir forureining. Ca 90% av Titaniumdioksyd blir brukt som “matsminke” og har ingen helsemessig eller ernæringsmessig verdi, men har vist seg å vere skadeleg i nanopartikkelform. Om titan er livsviktig kvifor bruke det som unyttig “matsminke”?

Utifrå konsekvensutredninga (KU) vil kvar dag ca.15000 tonn gruveavfall iblanda minst 7000 l kjemikalier ende i Førdefjorden. Estimert netto ferskvannsforbruk er 800 000 liter per time. Kanskje 2600 tonn av dagleg gruveavfall er finfraksjon med enorm spredningspotensiale utafor deponiområdet.

På årleg basis utgjere utsleppa tonnevis med bioakkumulerandes tungmetall og 3000 tonn nanopartiklar som er skadeleg for organismar. Flotasjonskjemikalia utgjere ca 2632 tonn per år der 20% er ikkje biologisk nedbrytbare. KU oppererar med LC50 grenseverdiar for bla flotasjonskjemikalia (50% av forsøksdyr dør ved denne konsentrasjonen). I tillegg utslepp av 10-90 tonn Magnafloc 155 med giftig Akrylamid. Kjemikalia, finfraksjon, nanopartiklar og tungmettals påverknad på fjordøkosystemet over tid er ikkje utreda av KU.

Havforskningsinstituttet (HI) og Niva er ueinige om andel finfraksjon og spredningspotensiale av finfraksjonen og synkehastigheit av partiklar. Dei er ueinige om kjemikalia og finfraksjonens påverknad på gytefelt, fiskeyngel, laks, kysttorsk, koraller, raudlistearter som blålange, pigghå, elvemusling og ål. DNV har funne at strømforholda er 2-3 gongar sterkare enn KU seier og dermed større spredningspotensiale.

Overvåkingsprogram “overvåker” ikkje langtidseffektar av gruveslam i ein fjord. Det overvåka kun nokre store alger og fisk. Men dei minste organismane som er avhengig av å filtrere reint vatn for å leve dør først av forureining. Når fiskematen dør kva skal då fisken leve av? Gruveslam?

Førdefjorden er ein rein og artsrik nasjonal laksefjord med 3 lakseelvar og verna med orda “formålet med nasjonale laksevassdrag og laksefjorder er å gi et utval av dei viktigaste laksebestandene i Norge en særlig beskyttelse mot skadelige inngrep og aktiviteter i vassdragene og mot oppdrettsvirksomhet, forurensning og munningsinngrep i de nærliggende fjord og kystområdene”. Andre miljølover som skal beskytte fjordar er bla forurensningslova, havressurslova, naturmangfaldslova, vannforskrifta og allmannaretten. I følge ballastforskriften er det ulovleg å sleppe ballastvatn i fjordar fordi mikrober frå andre farvann kan forstyrre det naturlege fjordmiljøet. Føre var prinsippet skal anvendes ved mangelfull kunnskap. NM’s planlagde deponi i Førdefjorden oppfyller kravet 100% for kunnskapsmangelen står i «kø».

All erfaring med gruvedrift med fjorddeponi viser at når gruveselskap først får “startsignal” så kan dei gjere som dei vil, for Klima- og Forureiningsdirektoratet (Klif) kan “endre villkåra i en tillatelse (utsleppstillatelse) dersom de fordeler forurensaren får er vesentleg større enn de skader eller ulemper det vil føre til for miljøet". Sagt på godt norsk betyr dette at “økonomisk vekst og utvikling" er viktigare for Klif enn forureining?

Minst like mange arbeidsplassar som NM skapar via å forureine Førdefjorden kan forsvinne i bla oppdrettsnæringa, turistnæringa, sjømatnæringa og laksefiske. Fiskarlaget, fiskeoppdrettarane, småbrukarlaget, miljøorganisasjonar, Fiskeridirektoratet, Miljødirektoratet, HI med fleire frarådar fjorddeponi. Det er mogeleg å drive gruvedrift utan fjorddeponi. HI er landets fremste vitenskaplege fagfolk på hav og fjord og burde lyttast til!

Framtidas utfordring er rein og nok mat, reint vatn og rein natur som vi kan oppnå via bærekraftige lokalsamfunn som tar vare på naturen utan å utnytte den via rovdrift som fjorddeponi. Vi kan ikkje leve av “økonomisk vekst og utvikling”. Gruvedrift med fjorddeponi som avfallsplass strider mot miljølovene og er miljøkriminalitet! Eg håpar vore folkevalgte følger Norges lover og seier “NEI” til fjorddeponi i Førdefjorden som er til det beste for framtidas generasjonar!

Det norske veritas GL om fjordeponering av gruveavfall

NIVA motseier seg sjølve

Hevdar partikkelskadar var «svært begrenset», endå 30% av fisken døydde

Min kronikk «Feil bruk av forsking» vart 14. august publisert i Bergens Tidende. Der hevda eg at rappportar om fjorddeponering av gruveavfall inneheld feil og undervurderer skadeverknader frå sevepartiklar på livet i sjøen. NIVA v/Trine Dale med fleire svarar i BT 10. september under tittelen «Tvilsom kritikk av forskningsrapporter» og i Firda 16. september under tittelen «Tvilsam rapportkritikk», men utan å tilbakevise kritikken min.

Min kritikk i kronikken pluss enkelte tilleggspunkt går kort ut på at (1) ein vitskapleg artikkel (Au et al. 2004) med vesentlege manglar er i ein rapport referert ukritisk, sjølvmotseiande og med undervurdering av skadeverknader på fisk, at (2) ein artikkel nummer to (Smit et al. 2008) er tolka feil, og at (3) NIVA er involvert i minst tre rapportar, som alle undervurderer skadeverknader. Resten av dette innlegget er ei grunngjeving for dette.

Feil på eit sentralt punkt i ein NIVA-rapport
Au et al. 2004 er refererte i NIVA-rapporten Risiko for skaderpå fisk og blåskjell ved gruveaktivitet på Engebøneset. En litteraturstudie om effekter av metaller og suspenderte partiklar – NIVA LNR 5689-2008. Eg har kritisert måten denne artikkelen er brukt på i rapporten, medan NIVA hevdar det er feil å kritisere denne vesle delen. Det er eg usamd i, for artikkelen omhandlar relevante konsentrasjonar for svevepartiklar i sjø og NIVA argumenterer her for ein grenseverdi på 50 mg/l.

Resultat frå artikkelen er i rapporten omtala i tabell 3 (døying over 20% m.m.) og i teksten med to setningar, derav denne: «Hos green grouper ble det observert gjelleskader allerede ved 50 mg/L men disse var svært begrenset».

Eg ville heller ha referert artikkelen slik i teksten: «I et forsøk hvor green grouper ble eksponert i seks uker for 30-35 mg/l døde 30% av fiskene (tabell 3). Bare overlevende fisk ble undersøkt, noe som er en stor svakhet ved forsøket, og disse fikk påvist gjelleskader. 30-35 mg/l var den laveste av flere konsentrasjoner som ble testet i forsøket».

Som lesarane no kan sjå, så fortel ikkje NIVA-rapporten at berre overlevande fisk vart undersøkte, noko som er kritikkverdig. Det er som å konkludere om faren ved ein influensaepidemi ved å undersøke berre dei overlevande. Omtalen «svært begrenset» er tolking, sjølv om NIVA i Firda hevdar det motsette, og den er feil. Samanlikning av dei to tekstane syner at alt av feil, feilvurdering og manglande opplysingar dreg i ein og same retning, nemleg mot undervurdering av skadeverknader. Og når omtalen «svært begrenset» vert sett i samanheng med 30% døying framstår rapporten som sjølvmotseiande. Eg har ikkje hevda at rapporten konkluderer.

Generell grenseverdi i ny NIVA-rapport
Konklusjonen kjem i ein seinare NIVA-rapport, Kommentarer til Havforskningsinstituttets høringsuttalelse til søknad om utslippstillatelse for utvinning av rutil i Engebøfjellet. – Transport og spredning av gruveavgang i Førdefjorden – NIVA, LNR 5875-2009. Sitat: «Marine organismer har ganske høy toleranse for partikler og nyere forskning angir 50 mg/l som et nivå der skader kan begynne å inntreffe. Finstoff som iblant blir transportert utenfor Svanøyterskelen vil være i konsentrasjon på høyst noen få mg/l».

Rapporten manglar grunngjeving og referansar for påstandane i første setninga. Kort sagt, den første rapporten argumenterer for ein grenseverdi på 50 mg/l for fisk, men utan konklusjon, og den andre konkluderer med ein generell verdi for marine organismar, men utan grunngjeving og referansar. Dette er uryddig, og ein så høg grenseverdi som 50 mg/l er uttrykk for ei undervurdering av skadeverknader.

Generell grenseverdi i rapport frå Miljødirektoratet
NIVA meiner at ein ikkje har brukt ein slik generell grenseverdi, men om det framleis skulle vere tvil, så finst det ein rapport til, nemleg Bergverk og avgangsdepondering. Status, miljøutfordringer og kunnskapsbehov – Miljødirektoratet, TA 2715-2010. Sitat: ”laveste konsentrasjon for negativ påvirkning synes å være ca. 50 mg/l”. Dette er feil bruk av ein vitskapleg artikkel (Smit et al. 2008), der resultata tyder på ein verdi under 5 mg/l. NIVA forklarar i Firda at sitatet står i eit kapittel om forskingsbehov. Endrar det på innhaldet?

Redaktør for rapporten var Jens Skei, ein deponiforkjempar ved NIVA. Så dette er kanskje ei gullgruve for habilitetsgranskarar. NIVA skriv i Firda at rapporten er førd i pennen av forfattarar også ved Havforskingsinstituttet og Naturvernforbundet, men opplyser ikkje det dei burde vite, at det var usemje om innhaldet.

Sitatet frå rapport nummer to syner ei viss risikovurdering, men med for høg grenseverdi. Det er nemnt få mg/l i sjøen ved Svanøyterskelen, som er fleire kilometer frå Engebø. Få mg/l er i det same konsentrasjonsområdet (under 5 mg/l) som artikkelen frå Smit et al. 2004 kan peike mot.

Partikkeltypar
Referansane som er brukte for å grunngje ein grenseverdi på 50 mg/l omhandlar stort sett naturlege partiklar, medan det i Engebøprosjektet dreiar seg om industriskapte partiklar. NIVA omtalar desse i Firda som «uforurenset partikkelutslipp fra gruvevirksomhet». Meiner NIVA at kjemikaliar nytta i prosessen ikkje festar seg til partiklar som vert slepte ut?

Dr. philos. og universitetslektor Agnar Kvellestad
NMBU – Fakultet for veterinærmedisin og biovitskap (Veterinærhøgskolen)

SV si rolle i ei ny raudgrøn regjering

Etter å ha lese reportasjen om “gruve-utolmod” hjå Sp i Sogn og Fjordane og i Naustdal Sp, er eg ikkje i tvil om kva som er ei av dei viktigaste rollene SV vil ha i ei ny raudgrøn regjering. SV er rett og slett den sosialistiske og rettferdige miljøvaktbikkja. Verken Ap eller Sp står for eit miljøsyn som er eigna til å stå aleine, det kjem ikkje minst til uttrykk i den nemde reportasjen. Men saman med SV ser alt mykje betre ut.

Høgre og Frp i fylket har og flagga eit skremjande syn i denne saka, at nye pendlar-arbeidsplassar(les: utanlandske) og Nordic Mining sin aksjekurs er viktigare enn omsynet til eigne innbyggarar, Førdefjorden og framtida til eksisterande næringar.

Dette viser i alle høve at SV ikkje er gått ut på dato. Miljøvernminister Bård Vegard Solhjell er ein av dei tøffaste og mest uredde politikarane eg veit om. At han klarte å få med seg resten av regjeringa på det som vart det foreløpige svaret til gruveselskapet vert ståande som ein miljømilepæl i denne saka. Etter 4års sakshandsaming var det endeleg nokon som tok seg tid til å lese sakspapira, og som høyrde på dei kritiske røystene. 95% er ikkje berre andelen av fjellet som skal dumpast som slam og støv i Førdefjorden, det er også prosenten av negative innspel i den kommunale prosessen. Miljøvernministeren og SV gjorde det som resten av kobbelet ikkje hadde ryggrad til, å spyrje seg om det kanskje kunne vere noko i det når alle faglege råd gjekk imot til dømes sjødeponi.

For meg som kjenner saka betre enn eg eigentleg skulle ynskje, som har vore med gjennom heile prosessen og prosessane som har vore tidlegare, er det rimeleg surrealistisk å lese og høyre kva enkelte politikarar får seg til å kome med. Førdefjorden er ikkje noko “eksperimentell leikeplass” for storkapital og avfallsdumping. Mineralindustrien har ikkje nokon unik rett til å kunne forsøple matfatet vårt, og ruinere eksisterande næringar til lands og til vanns. Eg forventar at lokale politikarar i Naustdal og Sogn og Fjordane forøvrig evnar å sjå andre enn sine eigne behov, og evnar å sjå det store bilete. Rutilen på Engebø reiser ingen stader, i alle fall ikkje i havet om SV har noko dei skulle sagt. Teknologisk og kunnskapsbasert næringsutvikling og miljøvern er ikkje motsettingar, men 2 sider av same sak. Det eine overlev ikkje utan det andre.

Sjølvsagt skal vi take vare på miljøet seier dei alle som ein. Korleis då? Korleis vil de ta vare på miljøet når de ikkje ein gong har tolmod til å vente på utgreiingar som i det minste kan gje eit lite innblikk i forutsettingane for tiltaket? Eg trur nesten eg no er so pass frampå at eg forlangar eit konkret svar.

Lat mineralet ligge til det er forsvarleg å hente det ut. Naustdal kommune treng å bruke energien sin på tiltak som faktisk gavnar innbyggarane og kommuneøkonomien, det er og har vore mitt viktigaste argument. Naustdal er på god veg til å verte ein av sunnfjords bustadpærler, draumen midt mellom Førde og Florø. Det einaste som manglar er ein fornuftig og edrueleg, men ekspansiv og framtidsretta næringspoltikk. Hovudet framoverlent, men begge føtene godt planta på landjorda.

SV ynskjer å fortsetje i regjering, med Sp og Ap, nettopp fordi vi betyr ein forskjel. Ap, Sp og SV utgjer eit fullstendig og komplett politisk bilete, med god politikk på mange områder. At SV ikkje får betalt for alle sigrane i regjering er noko som fyljer med eit slikt samarbeid, men det betyr ikkje at vi har mista funskjonen vår. SV er miljøalibiet til den raudgrøne regjeringa. Og vi trengast i aller høgaste grad framleis. Dersom du meiner miljø og rettferd er viktig, treng du ikkje vere i tvil om kva parti du skal stemme 09.09.13.

SV i regjering er naudsynt for å få Noreg gjennom miljønålauget. Godt val.

Politikarar i månelandskap

Viggo Leikanger og Naustdal senterparti samanliknar det nedbygde jordbruksarealet ved Biltema med nedslamminga av Førdefjorden ved ei eventuell mineralutvinning på Engebø. Eg kan forstå at på eit fylkesårsmøte i Senterpartiet er nedbygging av dyrka mark ei større miljøøydelegging enn alt anna men eg hadde venta ei meir seriøs tilnærming til ei så stor miljøsak.

Alle viktige marine forskingsmiljø Havforskingsinstituttet, Svalbarduniversitet ei samla fiskerinæring har påpeika at berekningane av korleis avfallet vil spreie seg i fjorden er svært usikre. Spesielt straummålingar manglar.

Klima og forureiningsdirektoratet (Klif) har på denne bakgrunn bedd om undersøking av straumtilhøva i fjorden i eit år for å få vite meir om betre grunnlag til å vurdere deponiet. Dei har også bedd om meir informasjon om kjemikalibruk. Det overraskar meg dersom Senterpartiet ser bort frå så klare tilrådingar.

Det maritime miljøet i Førdefjorden for er lite undersøkt, men vi veit at gytefeltet for kysttorsk i Redalsvika ligg i randsona til det som tiltakshavar definerer som deponiområdet. Dette er kanskje det viktigaste kjende gytefeltet for kysttorsk i Sunnfjord. Og kysttorsken er ei raudlista art. Nedslamming av gytefeltet vil slå ut kysttorsken i eit stort område.

Førdefjorden er ein nasjonal laksefjord. Smolten som vandrar ut frå Nausta og Jølstra må passerer gjennom deponiet. Vil den gjere det?

Naustdal Senterparti vil ha eit miljøovervakingsprogram. Eit miljøovervakingsprogram kan f. eks vise at gytefeltet i Redalen er øydelagt eller at smolten ikkje vandrar ut frå Jølstra og Nausta som før.
I Kirkenes stoppa Klif produksjonen etter at gruveselskapet hadde sleppt ut ulovlege kjemikaliar. Lokale politikarar reiste til Oslo for å berge arbeidsplassane og fekk pressa gjennom midlertidleg løyve til desse utsleppa. I Kirkenes som er eit gammalt gruveområde handla det om 35 lokale arbeidsplassar og 300 pendlarar.

På Engebø kan det tilsvare 15 lokale arbeidsplassar og 150 pendlararar. Dersom Klif skulle stenge produksjonen på grunn av at gytefeltet for kysttorsk er øydelagt eller at smolten ikkje vandrar gjennom deponiområdet, kva gjer lokale politikararar og næringslivsfolk då. No høyrer dei ikkje på Klif som seier at vi treng undersøkingar av stramforhold og kjemikaliebruk.

Kjem rutilutvinninga først i gang let den seg ikkje stoppe uansett miljøkonsekvensar. Dessverre.

Arne Underlid
Vevring og Førdefjorden Miljøgruppe

Fjordane vore kan bli gjort om til avfallsplassar for gruveselskapa

Dersom gruveselskapa får det som dei vil så kan svært mange av vore fjordar bli avfallsplassar for gruveavfall i lang tid framover. Gruveselskapa står no i kø for å få lov til å drive ut mineraler og metaller rundt om i heile Norge. Det er minst 50 ulike leiteselskaper i aksjon i dag som leitar etter driveverdige mineralforekomstar. Leiteselskapa selger også gjerne funnrettane til utanlanske selskaper. Kina er blandt gigantane her som bla har opparbeida seg monopol på eindel mineralartar. Resultatet av dette ressursjaget kan bli at vi folket har ingenting vi skulle sagt over vore eigne lokalressursar men må sjå på at den eine fjorden etter den andre sakte men sikkert kvelast av giftig kjemikalieslam. Dei fleste gruveselskap søker om utslepp til fjorddeponi fordi det er billegast tiltross for at det einaste «bærekraftige» argumentet dei har er at det vil rulle inn pengar i takt med utrulling av «drit». Gruveselskapa driver no med eit enormt press på vore styresmakter for å få tillatelse til fjorddeponi. Prisane på rutil og andre mineral har minst fordobbla seg i løpet av kort tid. Dersom Førdefjorddeponiet blir godtkjent kan det utløyse eit ras av same type gruvedrift landet over.

Gruveselskapet Nordick Mining (NM) har søkt om å utvinne minst 250 milliona tonn rutil på Engebø i løpet av ca.50 års gruvedrift og dumpe 98% av Engebøfjellet i fjorden. Det er fleire rutilforekomstar rundt Førdefjorden så både mengde og gruvedriftperiode kan bli utvida. Kvar dag vil ca.15.000 tonn gruveavfall samt minst 7000 liter kjemikaliecoctail ende i fjorden med potensiell spredningsfare langt utover deponiområdet. I tillegg vil industriprosessen forbruke ca.800 000 liter ferskvatn per time frå uavklart kilde.

Sannheita om miljøkonsekvensane for gruvedrift med fjorddeponi er at kunnskapsmangelen er enorm. Det finnast ingen bærekraftige beviser for at fjorddeponi er miljømessig forsvarleg. Dette er dokumenter i ein statusrapport frå 2010 hos Klima- og Forureiningsdirektotatet(Klif) utarbeida av Norsk Institutt For Vannforskning (NIVA) angåande kunnskapsnivået på gruvedrift i Norge. Rapporten bekreftar både forskningsbehov og kunnskapsmangel på gruvedrift sin miljøpåverknad både når det gjelder landdeponi, ferskvannsdeponi og ikkje minst når det gjelder fjorddeponi! I følge rapporten har miljøstudiene stort sett gått på vannkvalitet, effekter på makroalger og på bunnlevande dyr. Effektane på plankton og fisk er sjeldan inkludert i overvåkingssamanheng og inngår heller ikkje i tilstandsovervåkingsparameter utvikla av Klif. Det er stor kunnskapsmangel når det gjelder både direkte biologiske effektar og biologiske langtidsverknader frå kjemikalier, tungmetaller, akrylamide, oksygenmangel, nedbrytningshastigheitar av biologiske bestanddelar i slam samt partiklar i vannmassane. Kunnskap om utlekkingsgrad av giftstoffer og gassdannelse som hydrogensulfid og metan frå bunndeponiet er begrensa og ukontrollerbart. Effektane alt dette gir på gyteplassar, smoltifisering, fiskeyngel, plankton og artsrikdom under og etter gruvedrift er ikkje mogeleg å forutsjå. Kunnskap om vannforureinings biologiske effektar er generelt svært mangelfull. Overvåkingsprogram i gruvedriftsamanheng er fattig på biologiske analysemetodar. Overvåking av organismers forplantningsdyktigheit, arvestoffskader, svekka immunforsvar, vevskader, fosterskader og artsmangfoldets forfall finnast knapt? Absolutt ingen overvåkingsprogram vil kunne avdekke slikt før skaden har skjedd. Så overvåkingsprogrammet bekyttar ikkje miljøet det berre overvåkar miljøet med sine heller begrensa analysemetodar. Vi veit at vi har ein artsrik fjord men ikkje kor artsrik den eigentleg er for også her er det kunnskapsmangel.

Vi veit og at industriprosessen til NM ikkje er endeleg utreda. Forandringar av både deponimengde og kjemikaliebruk skjer normalt undervegs med gruvedrift. All erfaring med gruvedrift er at det einaste som er sikkert er at det er fritt fram for gruveselskapet berre dei først får utsleppstillatelse. Dette er ein av grunnen til at Førdefjorddeponiet vil bli eit testprosjekt om det blir ein realitet. For det hjelper lite å teste nokre dyreplankton for tungmetallpåverknad eller ein kjemikaliecoctail ein «antar» skal brukast i nokre få dagar når eksponeringstida på alt liv i fjorden er minst 50 år. I Bøkfjorden som er ein laksefjord har NIVA ansvaret for overvåkingsprogrammet over fjorddeponiet der og fjorden sliter med katastrofal forureining. Men blir gruvedrifta stoppa for det? Nope! Forøvrig er det NIVA som også har stått for konsekvensutredninga til NM som Klif skal behandle. Tette bånd?

Vi har eit svært strengt miljølovverk angåande avfallsdumping generelt. Men av ein eller anna grunn når det gjelder gruvedrift so får desse unntak frå mest alle lovene som vi andre må følge. Og jo større volum med avfall ein har å dumpe jo lettare er det å få lov. Skulle gruvedrifta få eit «uforutsett problem» undervegs (som dei normalt gjere) der kun svært giftige kjemikalier kan «redde dei» so vil også dette bli tillatt fordi «fordelen med miljøforureining er større enn ulempene dette gir for industriprosessen» ifølge Klif sine gruvedriftvennlege tolkningar av regelverket. Kanskje er desse blitt kjemisk logotomert av Magnafloc eller Lilaflot? Det verkar iallefall som om Klif manglar evne til å sjå heilheitleg på samfunnets samspel med naturen vi lever av. Har dei heilt gløymt «føre var prinsippet» ved kunnskapsmangel?

Dersom det er slik at ein må utvinne desse metalla for å utvikle miljøteknologi så burde einkvar skjønne at det ikkje kan kallast «miljøteknologi» so lenge heile produksjonsprosessen i sum medfører enorm forureining. Då bør ein vente til vi har idear til betre teknologiutvikling som er miljøvennleg heile produksjonsvegen. Det er absurd å forureine matfatet vårt for å få ein «miljøvennleg teknologi». Og dersom rutil (titaniumdioksyd) er so «livsviktig» kva har det seg då at 90% av bruken går til unødvendige matsminke? Fordi forbruket er kun pengestyrt og skapar rovdriftskarusellar der fornuften blir blåst vekk!

Løysinga på gruvedriftpresset Norge no opplever er å forby fjorddeponi. Det er utruleg viktig at Miljøverndepartementet forstår alvoret i kva eit «ja» til Førdefjorddeponi vil innebære for Norges framtidige generasjonar. Det bør ikkje bli slik at alvoret først blir forstått den dagen ein har saga av den siste greina ein sitter på og først då skjønner at ein ikkje kan ete verken pengar eller metall. Fjorddeponi er ikkje anna enn offentleg godkjent miljøkriminalitet på sitt verste! Vi har i dag valget mellom å følge «mammon» eller naturen. Fenomenet handler vel om det å leve i ubalanse eller i balanse med naturen? Menneska har eit naturleg hjerte men ein egenrådig hjerne som ofte gløymer å følge sitt hjerte. I dag sliter menneska fordi vi lar pengane styre over oss og ikkje omvendt slik det burde vere. Samfunnet er tilrettelagt for å følge «mammon» og ikkje naturen i og rundt oss. Kanskje påtide å stoppe opp, snu og sjå seg tilbake og lære av historien……….?

Utfordring til AP politikkar Håkon Myrvang angåande Førdefjorddeponiet!

Korleis kan du Myrvang påstå at industriprosessen til Nordic Mining er «Bærekraftig industriprosess» når den ikkje finnast dokumentert eller bevist bærekraftig miljømessig? Kva meinar du med at industriprosessen er bærekraftig? Fattar du forskjellen på begrepet «vekst og utvikling» og begrepet «bærekraftig vekst og utvikling»?

Fatter du at begrepet «vekst og utvikling» blir i dag missbrukt av store korporasjoner verden over og no også i Norge. For det første er det svært viktig å forstå at begrepet «vekst og utvikling» ikkje er det same som begrepet «bærekraftig vekst og utvikling». Korleis nokre politikkarane klarer å gå fem på her er for meg uforståeleg og kan vel ikkje tolkast anna enn at eindel politikarar ikkje kan noko særleg om naturen vi levare av eller? Manglar vore folkevalgte eit heilheitsbilde og naturtilknytning? Fattar du Myrvang kva eg prøver å seie her?

Det hjelper ikkje å samanlikne Førdefjordeddeponiet med deponi i Canadiske fjordar når desse gruvedriftene der manglar både konsekvensutredning og biologisk fakta om artsmangfoldet og livet i fjorden før utslepp! Dei veit med andre ord ikkje kva dei mista. Deponidjupna på 50 meter er heller ikkje samanliknbart med djupvannsdeponi og artsrikdommen der som vil forsvinne for alltid. Dessutan hadde den eine gruvedrifta i Canada tilnærma lik null utslepp av flokkulerings kjemikalier! Førdefjorddeponiet derimot handler om utslepp kvar dag av av tonnevis med flotasjonskjemikalier der minst 200 liter av desse ikkje brytast ned biologisk. Samt tusen vis av liter med flokkuleringskjemikalier som er delvis svært giftig og vannløyseleg. Canadas gruvedeponi kan ikkje samanliknast med djupvannsdeponi i ein norsk fjord!

Vil du Håkon ete fisk frå eit deponiområdet i ein fjord? Kor er bærekrafta i ein industriprosess som skal gjere minst 4km2 til ørken henne? Ein kan ikkje bruke begrepet «bærekraftig» om ein industriprosess som skal pøse 15.000 tonn gruveavfall samt 7000 liter kjemikalier i ein fjord kvar dag i minst 50 år? Det er å føre folket bak lyset! Kall det for det det er nemleg å forgifte delar av Førdefjorden for å drive rovdrift på land og utvinne eit metall kalla Titaniumdioksyd for penganes skyld. Det er kun snakk om «bærekraftig vekst og utvikling» av pengar men ikkje bærekraftig bruk av miljøet eller? Så vær grei Myrvang å spill med ærlege kort?

Så Myrvang tar du utfordringa mi…….og forklarer oss «vanleg dødlege» kva «bærekraftig industriprosess» eigentleg betyr………………………..?

Sannheita om Førdefjorddeponiet?

Sannheita er at dei lærde stridast om kva som kan bli sannheita om Engebøprosjektet blir ein realitet. Havforskningsinstituttet(HI) sine høyringsuttaleleser og Nordic Mining(NM) sin Konsekvensutredning(KU) viser stor ueinigheit om den potensielle framtidige “Sannheita”. Men ingen av dei har fasitten på korleis fjorden vil reagere på minst 240 milliona tonn gruveavfall samt tonnevis med kjemikalier i 50 år.

Men ein ting er dei lærde einige om og det er at Industriprosessen til NM ikkje er opptimalt utreda. Sivilingeniør Arne Sivert Nielsen som jobba for DuPont-konsernet for 20 år sidan (då dei hadde rutilrettigheitane) seier at oppredningsprosessen er mangelfull og auka finmåling av malmen kan føre til meir og anneleis kjemikaliebruk. HI og NGU (Norges Geologiske Undersøkelse) seier det same. NM seier “prosessen skal opptimaliserast undervegs” saman med pigmentprodusenten Cristal Global. Og KU påpeikar at “Prosessen er endå under utvikling”. Sidan industriprosessen ikkje er ferdigstilt finnast her ingen garanti for kjemikaliebruken/mengden NM søker utslepp om er den som vil bli brukt i praksis. Nielsen poengterar og at hovedgrunnen til at dei gav opp Engebøfeltet var av miljømessige hennsyn.

Kvar dag vil ca.15.000 tonn gruveavfall og minst 7000 liter kjemikaliecoctail ende i fjorden med potensiell spredningsfare langt utover deponiområdet. NM trur det er kun deponiområdet som blir “ørken” utan liv i 50 år (3km2). HI derimot trur det påvirka bunnarealet og vannmassane blir minst fem dobbla i forhold til KUs antagelser. Samanklumpingsmiddelet Magnafloc 155 skal brukast til å resirkulere 80% av ferskvannsbruken til industriprosessen (3-4000 tonn pr.time). Kor vatnet skal kome frå nevner ikkje KU. NM reklamerar i tillegg at Magnafloc skal sikre sedimentering av finpartiklane. I Bøkfjorden har gruveselskapet Sydvaranger Gruve(SVG) slept ut ulovleg tonnevis av Magnafloc 1707 pga problemer med “uforutsette store mengder små partikler”. Magnafloc 155 fungerte ikkje bra nok på små partiklar. Etter at Klif (Klima-og Forureiningstilsynet) oppdaga ulovlegheitene fekk likevel SVG forsette å sleppe ut kjemikaliet som er svært giftig for vannlevende organismer og med lang nedbrytningstid. Dette fordi Klif kan “endre villkåra i ein tillatelse dersom dei fordelar forureininga får er vesentleg større enn dei skader eller ulemper dei vil føre til for miljøet”. Forstå det den som kan?

Dei minste organismane til fiskens næringskjede er avhengig av å filtrere reint vatn med alger for å leve og dei beveger seg gjerne i heile vassøyla i løpet av eit døgn. Desse lever ikkje av tungmetaller, kjemikalier eller slam men dør av det. Dersom desse dør vil heile næringskjeden bli påverka. Også bunnorganismane er viktige både som fiskeføde og i biologiske nedbrytningsprosessar. Raudlistearta djupvannsfisk vil forsvinne frå deponiområdet pga djupvannsmangel. Førdefjorden er ein av landets mest artsrike fjordar fordi den er REIN! HI frarådar fjorddeponi på det sterkaste sidan effekten på heile økosystemet kan blir langt meir omfattende enn beskreve i KU og representerer ikkje ein bærekraftig bruk av fjorden.

Kva skal vi med eit miljølovverk om det ikkje blir brukt? Fjorddeponiet strider mot Forureiningslova, Havressurslova, Vannforskriften og Naturmangfoldlova. Vannforskriften tillater å senke miljøstandaren i overflatevatn (alt vatn botsett frå grunnvatn) kun frå “svært god” til “god” tilstand. Fjorddeponiet vil senke miljøstandaren frå “svært god” til “ikkje eksisterande”. Sidan Førdefjorden i tillegg er ein nasjonal laksefjord har den også ein “Særleg beskyttelse mot skadelige inngrep”og den gjelder også i munningsområdet til laksefjorden. Fjorddeponi verkar fullstendig uforsvarleg. I Bøkfjorden brukast svært giftige kjemikalier. I Jøssingfjorden spredde finmassen seg langt utover deponiområdet og overflatevatnet blei grumsete. Og slamdeponiet i Oslofjorden lekker giftstoffer.

Bærekraftig bruk av naturen handler om ein balansegang der ein bevarar samtidig som ein brukar. Ein vil aldri få bærekraftig bruk ved å openbare ord som “vekst og utvikling” og “bærekraftig industriprosess” når ein samtidig skal skjule miljøkriminalitet på fjordbotn. Sjølv om NM eiger rutilrettigheitane i Engebøfjellet so eiger dei på ingen måte rettigheita til å påføre den vakre fjorden vår ei miljøkattastrofe. Ifølge Norsk Instiutt for Vannforskning vil “gruvedrift alltid påvirke miljøet negativt” og derfor “blir det et verdivalg”. Verdivalget består mellom gruvedrift og unaturleg forureining eller rein artsrik laksefjord med naturleg bærekraftig vekst og utvikling. Eit valg alle rundt Førdefjorden har all rett til å vere med å bestemme over. Vårt naturlege hjerte veit det rette valget……

Redd Førdefjorden!

I Vevring har selskapet Nordic Mining ASA (NMA) søkt om å få utvinne 250 milliona tonn gruvemalm med mineralet rutile som finnast i Engebøfjellet. Mest heile Engebøfjellet skal dumpast i Førdefjorden i form av gruveslam for at NMA skal stå igjen med ca.3% rutile frå fjellet. Noko av slammassen skal dumpast på land og vil begrave Engjabødalen (Gråbergsdeponiet). Det er enorme slammassar det er snakk om. 240 milliona tonn gruveslam (15.000 tonn kvar dag i 50 år) vil gruveprosjektet etterlate seg i fjorden. Ikkje minst vil gruvedrifta etterlate seg enorme mengder delvis giftige kjemikalier (2.642 tonn pr.år) som kjem til å ende opp i Grytaelva, Førdefjorden og i grunnvatnet rundt Engebø.

Askvoll og Naustdal kommune har tilrådd gruvedriftprosjektet samt fylkesmannen i Lærdal. Saka ligg no hos Utviklings- og Miljøverndepartementet.

Rutile er eit mineral som består hovedsakleg av Titanium dioxide (TiO2). Titaniumdioxide er eit kvitt fargestoff som blir brukt i bla tannkrem, iskrem, kosmetikk, hudprodukter, matfarge (E-171) og tabelettar.
Stort sett den einaste funksjon til titaniumdioxide i desse produkta at det skal sjå fint ut (unødvendig bruk med andre ord). TiO2 kan brukast i Solceller (“lavkostsolceller”). Men kor “lavkost” kan desse solcellene vere når ein fjord skal forgiftast og astronomiske mengder strøm og drivstoff skal gå med i prosessen? Høyres ganske “høgkost” ut i mine øyre.
Den billigaste og mest miljøvennlege måten å “finne” Titan på er å resirkulere alle militærfly på flykyrkjegårdar rundt omkring og slutte å krige!

I solkremar blir TiO2 brukt som ein fysisk blokkar av UV-lys. Mange solkremar brukar og TiO2 nanopartiklar som er so små at dei kan bli absorbert av huda. TiO2 kan vere giftig sidan det danner frie radikaler i reaksjon med sollys som kan skade celler, DNA, vev og svekke kroppens immunforsvar. TiO2-støv har blitt klassifisert av Internasjonal Agency for Research on Cancer (IARC) som gruppe 2B carcinogen. Det vil seie: “Mogeleg kreftframkallandes for mennesker”.

Det undra meg korleis to seriøse institutter som Havforskningsinstituttet (HI) og Norsk Institutt for Vannforskning (NIVA) kan kome opp med to so totalt ulike tilrådningar for gruvedrifta på Engebø. Kan det vere fordi den eine tenker på pengar og den andre tenker på miljøet? NIVA (som NMA har kjøpt sin dokumentasjon frå) synast visst alt er fint og betryggandes medan HI synast det heile er svært urovekkandes.

Havforskningsinstituttet (HI) i Bergen har kome med ein svært grundig og sterkt kritisk Høyringsuttalelse vedrørande NMA sin søknad om utsleppstillatelse i Førdefjorden. Konklusjonen deiras er klinkandes klar: “Det omsøkte utslippet av gruveavgang til fjordeponi i Førdefjorden ikkje representerer en bærekraftig bruk av fjorden og vi fraråder klart at det gis tillatelse til utslipp”. HI har prøvd so realistisk som mogeleg å dokumentere korleis utsleppet vil “oppføre seg”, både i vannmassane og på bunnen og utifrå det vurdert effekten på økosystemet og dei levande ressursane. HI viser og til “at det er vesentlige mangler i dokumentasjonen av gruveavfallets skjebne i fjorden og således tolkningen av økologiske effekter”. Vidare seier HI at “Gjennom våre egne beregninger og vurderinger har vi sannsynliggjort at effekten av de planlagte inngrepene på en rekke fiskearter og økosystemet som helhet blir mer omfattende enn beskrevet i konsekvensutredningen”.

Kvart år vil 4 milliona tonn gruveavgang bli slept ut i fjorden dei første 10-15 åra (dagbruddrift). Deretter opp til 6 milliona tonn pr.år (underjorddrift). Av denne massen utgjere Finfraksjonsdelen (0,02-0,04 mm) ca.15% og tilsvarar ca.600 000 tonn pr år og deretter øke til 900 000 tonn per.år. Store delar av finfraksjonmassen vil danne svevestøv i fjorden og lett spre seg i alle retningar med strømmen. 60% av utsleppet er av grovare art og vil danne eit djupvannsdeponi som vil dekke 300 km2 på 300m djupne. Den naturlege djupna på 300m vil om 15 år vere redusert til 200m og ca.150m ved avslutta drift. For kvart år som bunndeponiet stiger vil finpartikkelskya spre seg meir i fjorden.

NMA manglar dokumentasjon som viser at Magnafloc fungerar som dei påstår.
NMA har søkt om å bruke årleg 10 tonn av flokkuleringsmiddelet Magnafloc 155. NMA påstår at finfraksjondelen av gruveavfallet blir sedimentert vha Magnafloc og skal forhindre at finfraksjondelen sprer seg i fjorden utover frå deponiområdet. Deiras vurdering av effekten på heile økosystemet bygger på påstanden om at Magnafloc fungerar.
Men dei manglar dokumentasjon på at Magnafloc vil binde seg til finfraksjondelen av gruveslammet og sikre sedimentering i betydeleg grad. I laboratorieforsøka til NIVA brukte dei stilleståande vatn og ein mykje høgare konsentrasjon av Magnafloc enn det som er planlagt brukt i praksis. Forsøket gav kun ein 20% reduksjon i turbiditet (ifølge HI). Desse lab.forsøka har ingen naturvitenskapeleg holdepunkt til å kunne “bevise” kva som vil skje i ein fjord med strøm, saltholdigheit, oppdrift, synkehastigheit, temperaturvariasjon og ein heilt anna konsentrasjon av magnafloc? Dette er ein alvorleg dokumentasjonsmangel sidan Magnafloc blir sett på som den viktigaste faktoren som NMA legger til grunn for at økosystemet i Førdefjorden skal bevarast!

Magnafloc er forøvrig klassifisert som “giftig” og “kan forårsake kreft” sidan det innehelde det kreftframkallandes stoffet Akrylamide i små mengder. Det er stor usikkerheit for kor giftig akrylamide er for fisk sidan dette er lite forska på. Hos mennesker kan det gi kreft, skade forplantningsevna og skade nervesystemet.

I Bøkfjorden ved Kirkenes pågår eit liknandes gruveprosjekt der Magnafloc 155 har blitt brukt. Der har finpartikkelmassen sprett seg utover fjorden. Sydvaranger gruveselskap har og søkt om å få øke kvote mengden gruveavgang der frå 4 til 9 millionar tonn pr.år samt brukt ulovlege kjemikalier.

Utanom Magnafloc er det 6 andre kjemikalier som skal brukast i utvinninga av rutil og vil ende opp i fjorden. Alle desse kjemikaliene utgjere tilsaman 2.642 tonn årleg forbruk! I NIVAs dokumentasjon angåande Flotasjonskjemikaliene brukar dei LC50-verdiar som ein grenseverdi der ein får inntrykk av at så lenge utsleppa helde seg under denne verdien vil det vere problemfritt? LC50 betyr “Lethal Concentration” og vil seie at 50% av forsøksdyra dør ved denne verdien. Kun for flokkuleringsmiddelet Magnafloc brukar dei PNEC-verdiar (Predicted Non Effekt Consentration). LC50-verdiane er gjerne einplass mellom 10 til 10.000 gongar høgare enn PNEC-verdiane. Sannsynlegvis vil alle flotasjonskjemikaliene overstige PNEC-verdiane. LC50-verdiane skal kkje brukast som grenseverdiar når ein søker om å få utsleppsløyve i ein fjord? Dette verkar å vere villedande dokumentasjon frå NIVAs side? Den ideelle normverdi er i følge EUs nye regelverk basert på dei nedre PNEC-verdiane (mykje lavare verdi enn LC50-verdiane).

Alle stoffer er i prinsippet “giftige” om dosen er høg nok. Samtidig er her uavklarte interaksjonar mellom alle desse kjemikalia og effekten på økosystemet i fjorden. Det blir hypotetisk antatt at mykje av flotasjonskjemikaliene vil bli immobilisert på fjordbunnen dersom flokkuleringa er god (som dei ikkje har bevis for). Når det gjelder oksygenforbruk til nedbrytning av dei biologiske bestanddelane i slammassen påpeikar NIVA at vannutskiftningen er god og dermed god oksygentilførsel. Men når det gjelder spredning av finfraksjondelen forutsetter dei “dårleg” vannutskiftning (lite strøm). All kjemikaliebruk vil auke med 50% ved underjorddrift.

Industriprosessen krever bruk av store mengder ferskvatn og det er ikkje avklart kvar NMA vil hente dette. Men det er klart at drikkevatnet i Grytaelva kan bli påverka av giftig sigevatn med bla tungmetallar og sprengstoffrestar frå det landbaserte Gråbergsdeponiet. Også grunnvatnet og fjorden vil få tilsig på sikt. Tungmetaller frå industriprosessen er giftige og bioakkumulerandes.

Engebøfeltet eit testprosjekt?
I Bergens Tidene 18.okt.2010 stod følganede:
“For 20 år sidan jobba sivilingeniør Arne Sivert Nielsen for Dupont-konsernet som skulle starte gigantisk gruveprosjekt på Engebø i Naustdal. No åtvarar han mot at Nordic Mining får løyve til å gjere det same.
“Det teknologiske prosessen som trengst for å utvinne titanhaldig rutil frå Engebø-malmen har så vidt eg veit aldri blitt prøvd i industriell målestokk. Dei ulike stega av prosessen er utprøvd kvar for seg, men ikkje saman og ikkje i stor målestokk. Nordic Mining inngjekk nyleg ein samarbeidsavtale med pigmentprodusenten Cristal Global. På nettsida si skriv dei at føremålet med samarbeidet er å utvikle og optimalisere produksjonsprosessen for Engebø-rutilen. Dei veit med andre ord ikkje korleis prosessen kjem til å bli, men har søkt om utsleppsløyve likevel. “
- Niva har gjort ein del modellreknestykke på korleis dei store mengdene finmasse vil oppføre seg i fjorden. Kvifor er ikkje dette godt nok?
“Eg har ingen kommentarar til Nivas forsøk i seg sjølv. Men føresetnadene, altså utgangspunktet, for Niva sitt arbeid er så usikkert at det er liten sjanse for at resultata blir korrekte. For det spelar lita rolle om ein reknar rett, dersom ein brukar feil tal frå starten av reknestykket.”
(sitat slutt!).

Mange lag og organisasjonar er imot gruvedrifta og har ikkje blitt høyrt som Naturvernforbundet, Natur og Ungdom, Sjømatnæringa, Fiskarlaget, laksefiskarane, Småbrukarlaget, Turlaget, Turistnæringa og lokalbefolkningen forøvrig. Motstandarane verkar å vere i massivt fleirtal. Havforskningsinstituttet med havforskar Jan Helge Fosså i spissen har gått sterkt ut og advart mot gruvedrifta. Dessverre verke det som om heller ikkje HI har blitt høyrt tiltross for at dei er ekspertar på hav og fjordar? Havforskningsinstituttet og fleire andre ekspertar har generelt gått sterkt imot å bruke fjordane som avfallsplass for gruveslam. I verden forøvrig er det begynt å bli forbudt å dumpe gruveslam i fjordar pga giftstoffa i slammet. Men ikkje i “miljøvennlege” Norge?

Gruveprosjekt vil ha alvorlege ringverknader på alle som bur rundt Førdefjorden. Vi burde forlange ei folkeavstemming eller ny gjennomgang av saka der all dokumentasjon blir lagt på bordet og alle kommunane får bestemmelsesrett. NMA sin dokumentasjon verkar mangelful og basert på urealistiske forhold så her er all grunn til å rope “ulv”. Engebø prosessen har vore udemokratisk og forhasta. Naturen består av mange faktorar og det er kun HI som har naturvitenskapeleg dokumentasjon på Engebøprosjektet etter mitt syn. Det er er stor forskjell på “dokumentasjon” og “naturvitenskapeleg dokumentasjon”.

Til dokke folkevalgte politikkarar som har stemt for gruvedrifta i dokkas villfarelse, ønsker eg seie ein ting; Det er ingen skam å snu men derimot ein velsignelse for heile Førdefjorden og alle oss som bur ikring den som har valgt dokke i tillitt. Vær so snill å ikkje missbruk vår tillitt men vis at dokke er den verdig ved å tørre å snu i tide? La dokke ikkje lure av lovnader om “gull og grøne skogar” for dette gruveprosjektet vil ikkje gi oss anna enn “svovel og forpesta fjordar”! Så vend om og redd samtidig Dalsfjorden i vendinga.

Kva betyr 170 arbeidsplassar og ein slump med pengar mot ein forgifta fjord og ei heil bygd mest “sprengt” vekk mot sin vilje? Ungdommen frå Vevring signaliserar at dei ikkje vil flytte heim om gruva kjem. Fråflyttinga rundt Førdefjorden vil sannsynlegvis akslerere i takt med kvelninga av fjorden. Arbeidsplassar vil komme naturleg og miljøvennleg av seg sjølv dersom Vevring får lov å vere den vakre kunstbygda den ER i dag!

Hugs at Førdefjorden er ein nasjonal laksefjord og ein av landets reinaste og artsrikaste fjordar! Gruvedrifta på Engebø vil sannsynlegvis føre til at Førdefjorden blir ein av landets mest forureina og artsfattige fjordar! Dette kan bli ei økologisk miljøkatastrofe av dimensjonar! For å nevne litt av skadane dette vil gi fjorden ifølge Havforskningsinstituttet vil minst 40% av rekefeltet forsvinne til deponi, deponiet vil øydelegge habitata for fleire djupvannsfisk, oppvekstområda til kysttorsk, laks, sjøaure og mange rødlisteartar kan bli øydelagt sidan gruveslammet sannsynlegvis vil spre seg over eit stort område og påverke negativt heile fjordens økosystem. Også ålen i Grytaelva vil bli trua.

Våkn opp folkens dette er alvor! Dette gigantiske gruveprosjektet er fullstendig galskap der vi folket og naturen vi lever av blir taparane. Ingen burde få lov til å forgifte maten vår for eit mineral som ikkje kan etast! Ingen bruksområder av Titan kan forsvarast ved å øydelegge ein fjord. Dette handlar enkelt om å bruke sitt sunne bondevett og lytte til sitt hjerte og føle kva som er rett…..

Vennleg helsing
Bente Hjelmeland Eikefjord (Førdianar og Førdefjordpatriot)

Naustdal si månelanding

Kjære kommunestyrerepresentantar i Naustdal. Onsdag 11. mai skal de ta stilling til den økonomisk aller sett største saka de nokon gong vil gjere (privat, profesjonelt og politisk). Eg snakkar sjølvsagt om rutilutvinninga på Engebø. De kan seie ja til å nærast gje vekk milliardbeløp no, mot å få småpengar og miljøutfordringar att, i ei sak som først i det aller siste har blitt skikkeleg dekt frå begge sider. Eller de kan seie klårt ifrå om at de treng meir tid til å forhandle fram ein avtale som er god og gjennomsiktleg også for medinnbyggjarane dykkar som de representerer. Det siste er heilt klart mest lojalt i høve veljarane.

I ei så stor sak, “Naustdal si månelanding,” er det viktig å planlegge nøye og å ta alle førehandsreglar. Det første månelandingsfartyet de får tilbod om er garantert ikkje det beste eller tryggaste. Og planen de legg kan ikkje vere gjenomarbeidd nok.

Les meir…

Engebø-prosjektet – stykkevis og delt godkjenning?

Naustdal kommunestyre skal snart ta stilling til reguleringsplanen for dette gruveprosjektet. I den samanheng har Naustdal SV bl.a. kravd at ”bruk og tilførsle av ferskvatn og elkraft” skal inn i planen (referert i Firda 12. april). Nordic Mining v/Mona Schanche svarar 20. april at dette er ”gjenstand for egne lovregulerte godkjenningsprosesser med tilhørende spesifikke krav”, og har formelt sett rett i det.
Men sidan ein veit at dette er spørsmål som kjem i neste omgang i tilfelle ein godkjenner reguleringsplanen burde dette takast med i den heilhskaplege vurderinga som no skal gjerast. Det er sjølvsagt for seint å få dette inn i reguleringsplanen som kommunestyret skal handsame om få dagar. Men lovverket er ikkje noko hinder for at NM i det minste kan gje tilleggsopplysingar. For det ville overraske om ikkje NM har gjort omtrentlege overslag over trongen for ferskvatn og dessutan føreteke ei iallfall innleiande kartlegging av aktuelle ferskvasskjelder i nærområdet. Eg går ut frå at fleire spør seg kvar vatnet skal hentast frå. Kan det vere Redalen? Eller andre stader? Og kan henting av ferskvatn medføre oppdemming og andre naturinngrep?
Dersom kommunestyret no godkjenner det eksisterande framlegget til reguleringsplan vert det ei stykkevis og delt handsaming av saka, og særleg dersom ein godkjenner utan å ha kjennskap også til planane for tilførsle av ferskvatn og kraft. Eit så stort og kontroversielt prosjekt bør få ei endå meir heilskapleg handsaming enn det som no er planen.
Agnar Kvellestad, utflytta sunnfjording

11. september 2001 - 11. mai 2011

Vi takkar siviløkonom Øystein Djupvik, Naustdal for hans debattinnlegg 4. mai 2011. Her skriv han om sideavtala som ikkje inneheld stor kompensasjon for miljø-, omdøme-, og samfunnsrisiko. Avtala bør avvisast, seier Djupvik. Dette er vi einig i. Det første tilbodet er ikkje det beste, har han også sagt. Administrasjonane i kommunane har gjort ein grundig jobb. Men kva med den politiske prosessen? spør Longvarstøl 28. april. “Kritiske refleksjonar frå sentrale politikarar har vore fråverande, på grensa til det pinlege. Politikarar har også plikt til å vere advokatar for miljøet, ikkje berre for næringslivet”, seier Longvarstøl. Fjordvegen Førde- Stavang er ein av Noregs vakraste. Fjordane her vest ligg på Unescos verdsarv- liste og har vore fleire gonger kåra til verdast fremste reisemål. Så her må ein gå varsamt fram og vere føre- var på kva ein tillet av satsingar.

Bodnariu og Håland, Redal ved Magny Rose Håland

KULTUR- OG NÆRINGSFOND I NAUSTDAL?

Det var med stor interesse eg fann den nylig framforhandla sideavtalen med Nordic Mining godt gjømd i postlistene til Naustdal kommune på deira internettsider, og ikkje som ein del av ”Engebøprosjektet” slik eg hadde forventa.

For å kunne seie noko om og forstå denne sideavtalen er det mi meining at det er viktig å sette seg inn i sjølve avtalen, og ikkje nødvendigvis stole på kva andre trur og meinar om innhald og betydning.

Frå fleire hald ser det ut til at ein sit med eit inntrykk av at sideavtalen omhandlar eit ”nærings- og kulturfond” og at Nordic Mining ASA (NM) legg heile 30 millionar inn i eit slikt fond.

Undringa var derfor stor når eg las denne sideavtalen. Forventningane i utgangspunktet var langt frå skyhøge, men det var nesten som eg ikkje trudde det eg las.

Kvar er dette fondet? Uansett kor mykje ein leitar i den to sider lange avtalen så er ikkje ordet ”fond” nemnt ein einaste gong. Eg har ein følelse av at vi vert haldne for narr!

Så kva seier sideavtalen eigentleg?

Avtalen seier at det skal opprettast eit aksjeselskap kontrollert av Nordic Mining. Dette selskapet har som formål å ”auke kommersiell utnytting av mineralressursen i Engebø”, og vert omtala som eit ”industri- og mineralinkubatorselskap”.

I årsrapporten til Nordic Mining for 2010 beskriver NM sjølv sin visjon som: ”Vi skal være et ressursselskap med integrerte operasjoner i leting, utvinning og foredling av høyverdige mineraler og metaller”.

Selskapet som vert oppretta skal altså gjennomføre forsknings og utviklingsaktivitetar (FoU) som underbygger NM sin visjon. Det bør derfor vere heilt klart at dette er aktivitetar som NM vil gjennomføre uavhengig av denne sideavtalen, då det er i deira eigeninteresse og forankra i deira eigen visjon.

NM viser med denne avtalen at dei er ekstremt dyktige til å berike sine aksjonærar. I tillegg til at dei sjølv seier at selskapet sine aksjonærar vil bli berika med meir enn 350 millionar dollar frå Engebø, har dei klart å få subsidiar frå skattebetalarane. Ved å skilje ut delar av selskapet sine FoU-aktivitetar knytt til Engebøprosjeket i eit eige selskap som ’folk flest’ ser ut til å tru er eit nærings- og kulturfond, klarer dei å løyse ut 15 millionar kroner frå Sogn og Fjordane Fylkeskommune, samt at det er ei målsetning om å løyse ut ytterlegare 15 millionar frå staten.

NM har også klart å nytte seg av eit eldgamalt triks for å blåse opp verdiane i avtalen, ved å snakke om framtidige utbetalingar som ikkje er indeksregulerte. Eg trur folk flest er klar over at 1 krone i framtida ikkje er like mykje verdt som 1 krone i dag.

No er det slik at ein ved å nytte heilt ordinær finansmatematikk kan seie noko om kor mykje framtidige pengesummar er verdt i dagens pengeverdi. Forutsetter ein at rutilproduksjonen er etablert om 5 år og det er 5% årleg lønsvekst er Nordic Mining si samla innskotsplikt begrensa til 1,8 millionar kr pr år i ti år. Ikkje totalt 30 millionar slik ein ved første augekast kan få inntrykk av. Dess lenger det tar før ordinær produksjon er etablert, og jo høgare lønnsveksten i samfunnet er – jo lågare vert verdien av denne innskotsplikta.

NM vil faktisk stå for mindre enn halvparten av innskotsplikta i selskapet dei sjølv skal kontrollere. Resten skal kome frå stat og fylkeskommune. Offentlege pengar vert altså brukt i arbeidet for å fullbyrde NM sin eigen visjon og tene ytterlegare pengar for aksjonærane. Dette kan vanskelig forståast som noko anna enn ei offentleg subsidiering av eit børsnotert selskap.

Kva får så Naustdal kommune i følgje denne avtalen?

Ein får i alle fall ingen garanti om korkje antall arbeidsplassar eller størrelse på eigedomskatt. Det er både underlig og bekymringsfullt.

Avtalen slår fast at gruva si ”dagleg leiing med operative funksjonar vert lagt til kommunen.” Sjølvsagt er det greitt å slå dette fast i ein avtale, men er det truleg at dette ikkje skulle bli lagt til kommunen uansett? Eg vil i alle fall tru at den daglege styringa av gruvedrifta, produksjonsanlegget og vedlikehald av maskiner og utstyr er svært vanskelig å få gjort på ein god måte frå Aker Brygge.

Naustdal kommune får også ein styrerepresentant i inkubatorselskapet, samt at selskapet seier det skal bidra til kunst og kultur i Naustdal og Askvoll .

Rekna i dagens pengeverdi er NM sitt årlege innskot i selskapet 1,8 millionar, og avtalen seier at hovuddelen av midlane skal gå til sine eigne næringsaktivitetar. Når løn, arbeidsgjevaravgift, husleige, konsulenttjenester, reisekostnader, telefon, porto og papir til kopimaskina er betalt, kor mykje er då att til kunst- og kulturaktivitetar i dei to kommunane?

Dersom gruvedrifta vert ein realitet er det flott at NM har som intensjon å utvikle prosjektet, og som innbyggjar i kommunen har eg ikkje noko imot at statlege midlar vert brukt her. Men å forstå denne avtalen som at den omhandlar eit ”kultur- og næringsfond” vitnar om at ein enten ikkje har lest avtalen eller forstått innhaldet. Mest truleg begge deler.

Det vert ikkje oppretta korkje kultur- eller næringsfond i Naustdal. Naustdal Kommune får ingen kompensasjon og ingen midlar til fri bruk. Dei som i samband med denne avtalen åtvarar mot korrupsjon stiller seg sjølv i eit underlig lys.

Naustdal Kommune har liten grunn til å vere ein part i avtalen slik den ligg føre. Avtalen omhandlar i all hovudsak forhold i NM si eigeninteresse og der størsteparten av pengane kjem frå stat og fylke.

Samstundes med at NM etter eigne utsegner reknar med å gå med hundretals av millionar i overskot pr år, skal altså stat og fylkeskommune overføre fleire tiltals millionar til eit selskap som er kontrollert av NM og som arbeider for at NM skal tene endå meir pengar. Flott for NM.

NM viser med denne avtalen at dei ikkje tar sitt samfunnsansvar på alvor, men nyttar skattebetalarane sine pengar til å berike eigne aksjonærar på bekostning av miljø, samfunn og Naustdal sitt omdøme.

Så lenge sideavtalen ikkje inneheld ein betydelig kompensasjon for miljø-, omdøme- og samfunnsrisiko må avtalen avvisast. Eg har enno til gode å høyre eit einaste gyldig argument om kvifor Naustdal ikkje skal ha ein slik kompensasjon. Ein kompensasjon vil korkje spenne beina under prosjektet eller frårøve aksjonærane det som kan omtalast som ein framifrå avkastning.

Eg vil oppfordre den interesserte lesar til å gå inn på postlistene for den 18. april på Naustdal Kommune sine internettsider og sjølv lese avtalen.

Øystein Djupvik

Ja til gruvedrift.

På eit møte tidlegare i vår skildra eg Naustdal som ein bensinstasjon mellom Førde og Florø. Det var sjølvsagt sett på spissen og humoristisk meint, men dessverre ser det ut som om mange av politikarane i Naustdal er nøgde med dagens situasjon, der vi ‘kun er ein bensinstasjon’.

I Naustdal har vi mange gangar hatt høve til å utvikle oss som lokalsamfunn og utvikle næringslivet, men det vert stoppa kvar gang, enten grunna manglane evne og vilje til å satse eller så vert vi verna i hjel. Ein kan blant anna nemne fleirbruksprosjektet i Nausta, som vart slått i hjel av Ap, SV, KrF, Høgre og Venstre i Stortinget. Politikarane er nøgde med at verdiskapinga ligg i Førde, og meinar at vi i Naustdal heller skal halde på med andre ting. Framstegspartiet er ikkje einige i dette.

Vi meinar at rutilutvinning på Engebø vert den første byggesteinen i framtidas Naustdal. Prosjektet fører med seg omlag 170 arbeidsplassar knytt direkte til gruvedrifta. Ordføraren ser for seg omlag 400 arbeidsplassar totalt. Mange av desse arbeidarane vil komme utanifrå og slå seg ned i Naustdal, og dette vert eit kjempeløft for kommunen. Medan nokre politikarar tydelegvis ser på folketalsauke som noko negativt, ser Framstegspartiet det som noko positivt.

Nordic Mining vil gå inn med 40 millionar til å utbetre vegen utover fjorden. Dette er pengar som vil gå til viktige forbetringar av ein av dei dårlegaste vegane i Naustdal. Nordic Mining vil og gå inn med 30 millionar til nærings- og kulturfond. I tillegg til desse investeringane har og Nordic Mining teke kostnaden av konsekvensutgreiinga. Nokre av politikarane er ikkje nøgde, og meinar Nordic Mining går inn med for lite pengar. Det verkar som om dei konsekvent vel å sjå vekk ifrå dei pengane kommunen får inn gjennom skatt, og verdiane som kjem med folketalsauke. Både Nordic Mining og tilflyttarar kjem til å legge igjen pengar i næringslivet i Sunnfjord. Engebøprosjektet vil og påverke andre prosjekt i kommunen positivt, mellom anna fjordlandsbyen på Sæla.

Heldigvis har det komme fram mange spennande prosjekt i Naustdal den siste tida. Prosjekt som fjordlandsbyen på Sæla og idrettsbarnehagen er tiltak som vil styrke Naustdal. Framstegspartiet meinar Engebøprosjektet er eit endå viktigare prosjekt. Det vil yte eit viktig bidrag i utviklinga av Naustdal. Med så store moglegheiter som prosjektet skapar, så har vi ikkje råd til å seie nei.

Marius Reiakvam, 1. kandidat Naustdal FrP

Nordic Mining svarar Naustdal SV

Det er prisverdig at Nordic Mining ser seg nødde til å svare Naustdal SV, etter ein reportasje i Firda 12.04.2011. Dette viser i beste fall at dei finn krava vi har sett fram relevante.
Problemet er berre at det er Nordic Mining som tek på seg det politiske ansvaret ved å svare.
Bakgrunnen for reportasjen er at Naustdal SV har formulert nokre krav til den politiske handsaminga av saka, krava var ikkje meint som ei direkte oppfordring til svar frå utbyggar, i media.
Vi har gjennom ein lang prosess(Nordic Mining meldte si interesse i 2006) aktivt bidrege til å skape debatt om prosjektet, og desse krava har vekse fram hjå oss under denne prosessen.
Krava har materialisert seg utifrå enrome mender dokument, folkemøter, planprogram, konsekvensutgreiing/reguleringsplan, og lange diskusjonar innad i partiet samt i dei nemde folkemøter.

Det som heilt klart er eit problem med handsaminga av den potensielt største saka i nyare tid(iallefall i vår kommune), er at kommunestyret i Naustdal framleis ikkje har debattert saka.
Dei folkevalde har ikkje ein gong vore på Engebø og synfere området som er omsøkt regulert til “stor industri”. Kvifor er det slik?
Med so store konsekvensar og so store utfordringar som denne saka har vist seg å by på, er det vel å forvente at dei folkevalde har gjort seg grundig føre før ein går til vetak?
Men å gå til vedtak 11.05.2011 etter nær 4 års sakshandsaming, utan å ha diskutert saka i kommunestyresalen ein einaste gong, kan vel få dei fleste til å lure på kva det er vi har drive med.

Eg har stor forståing for at debattane som har rast i media, der debattantane vert sett opp mot kvarandre og meiningane kraftig “polarisert”, vert litt for mykje for “mannen i gata”.
Men slik vert det når dei folkevalde ikkje får diskutere sakene i kommunestyret, då vert media einaste talerøret.

Alle gongane Naustdal SV har prøvd å få saka på bordet til dei folkevalde, har ordførar Haakon Myrvang avist dette med at “…vi skal handtere dette når administrasjonen har kome med si tilråding”.
Ordførar Haakon Myrvang har klart det kunststykket å føre denne saka fram til handsaming utan politisk debatt og utan synfaring. Er dette ein “inkluderande prosess” ordførar?

Nrk gjorde i ein reportasje eit poeng utav at Naustdal Ap og Naustdal Høgre har fleirtal i kommunestyret om dei stemmer samla. Er det dette ordføraren har kalkulert utifrå?
Treng han ikkje legge til rette for debatt fordi han kjenner avstemmingsresultatet?
Eg har større tiltru til dei folkevalde i Naustdal enn dette. Eg trur at i ei sak med so store og langvarige rammer som her(50-100år?), so treng vi vissheit om at det vi vedtek er det rette.
Dei folkevalde treng å stille kvarandre spørsmål, diskutere ope og kanskje endåtil kome fram til betre løysingar. Det har vi ingen mogelegheit til under handsaminga av rådmannen si tilråding 11.05.2011.

Dei folkevalde i Naustdal har krav på ein betre prosess enn dette her. Vi skal handtere den sannsynleg største saka vi nokon gong kjem til å ta del i 11.05. Har ordføraren tenkt at dette skal vere møtet der vi gjer endeleg vedtak?
Har vi stilt dei rette krava til utbyggar, har vi fått på bordet gode nok avtalar, er vi trygge på konsekvensane, og har vi fått svar på det vi treng vite for å gjere våre val?
Det vert ein dårleg dag for Naustdal, og ikkje minst velgjarane som ga oss vårt mandat for 4 år sidan, om ordføraren får det vedtaket han seier i media at han vil ha.

Mandag 18.04.2011 kom rådmannen si tilråding, samt framforhandla avtalar med Nordic Mining på bordet. Er vi nøgd? Ein forhandlings situasjon, er eit spørsmål om makt. Har Naustdal stilt polistisk makt bak krava?

Naustdal SV fastheld sine krav.

For Naustdal SV
Ole Erik Thingnes

KRAV OG REALISME I ENGEBØSAKA

Redaktør,

Eg viser til innlegget til Dag-Rune Mallasvik frå Naustdal Høgre i Firda den 18. april, der han forsøker å skape eit inntrykk av manglande realisme og lovheimlar for mitt utspel om kompensasjon frå Nordic Mining (NM).

Dessverre er det slik at debattinnlegget til Mallasvik vitnar om manglande forståelse for vesentlige punkt som er grunnleggande for mitt hovudpoeng. At han ikkje er aleine om det gjer det dessverre ikkje betre. Størsteparten av det sittande kommunestyret ser ut til å ha levd i ei vedtatt sanning over tid, og har ukritisk kjøpt alle salsargumenta til NM.

NM har nemlig klart det kunststykket å innbille kommunepolitikarane at plan- og bygningslova sine rammer for utbyggingsavtalar gjer at ein ikkje kan krevje økonomisk kompensasjon gjennom sideavtalar. NM har til og med klart å få dette inn som ein del av saksutgreiinga til den nylig framforhandla sideavtalen.

Sideavtalar har som føremål å få på plass ordningar som ligg utanfor det ein kan krevje i ein utbyggingsavtale, men som politikarane må ha på plass for å vere villige til å gje NM løyve til oppstart.

Det er avtalefridom i kongeriket. Derfor står partane fritt til å avtale innhaldet i ein slik sideavtale. Og kva ein får gjennomslag for i slike avtalar er i hovudsak basert på forhandlingsmakta til partane.
Kva meinast med forhandlingsmakt? La meg forklare.

På den eine sida sit NM. Dei har satsa mykje tid og ressursar for å drive fram prosjektet. Dei har fleire avtalar på plass i forhold til leveranse av rutil og granat, dei har fleire tilbod om finansiering av prosjektet, eit prosjekt som etter eige utsagn vil berike sine eigne aksjonærane med meir enn 350 millionar dollar utover normal avkastning. Enkelte uavhengige analytikarar anslår til og med meirverdien i prosjektet til å vere over 1000 millionar dollar i det dei kallar eit forsiktig anslag! For å få fatt i denne meirverdien er NM heilt avhengig av å få tilgang til rutilen på Engebø.

På den andre sida er Naustdal Kommune. Det er ingen andre enn eit fleirtal i kommunestyret i Naustdal som kan opne for gruvedrift på Engebø. Kommunestyret har med andre ord makta i denne saka.

For NM representerer Engebøfjellet ein gigantisk pengebinge, og Naustdal Kommunestyre er portvaktaren til desse gigantverdiane.

Når politikarane i Naustdal, over fleire år, har vore tydelige på at dei vil sleppe NM til – utan å stille krav, har ein samstundes spela vekk si eiga forhandlingsmakt. NM veit at dei berre treng vise litt godvilje – nærare bestemt 3 millionar i året til næring og kultur, fordelt på to kommunar – så går prosjektet gjennom.

Det er ikkje nok. Så lenge prosjektet representerer ein risiko knytt til miljø, omdøme og samfunn, skal kommunen ha kompensasjon for dette. Ein fekk det til i forbindelse med LRA-deponiet i Gulen. Kvifor ikkje i Naustdal?

Mallasvik forsøker også i innlegget sitt å stille spørsmål kring realismen i mine krav. Kven skal avgjerde kva som er realistiske krav, og på kva grunnlag? Eg baserer meg på det NM seier til sine aksjonærar kring økonomien i Engebøprosjektet, grunnleggande finansmatematikk og økonomisk logikk. Kva fundament, faktaopplysningar og logiske resonnement lenar Høgre seg på?

Eg er redd mantraet til Høgre om ”realisme” baserer seg på usikkerheit. Det verkar som om ein har manglande kunnskap og forståelse for det økonomiske potensialet i prosjektet. Høgre sitt mantra om realistiske krav er såleis blitt til eit mantra om å ikkje stille krav.

Det er ikkje første gangen Naustdal Høgre snakkar om realisme, og det er ikkje første gongen dei drar fram at dei har tru på at NM skal vidareforedle rutilen til titan gjennom å etablere eit smelteverk med over 200 tilsette.

NM har i ei offisiell melding til Oslo Børs den 1. oktober i fjor, sagt at dei har inngått ein intensjonsavtale med det Saudi-Arabiske selskapet Cristal om ein langsiktig salsavtale for rutilen frå Engebø. Altså sal av rutil, ikkje vidareforedling i Naustdal. Kvar fins det mest realisme, Mallasvik? I inngåtte avtalar eller i framtidsdraumar?

I innlegget vert det også antyda at eit kommunalt aksjekjøp er eit godt alternativ til ein direkte kompensasjon frå NM. Her er enten Mallasvik og Naustdal Høgre på gyngande grunn, eller så forstår dei ikkje at eg snakkar om krav om kompensasjon, og ikkje avkastning.

Det er ein nøye samanheng mellom avkastning og risiko. Med andre ord vil eit kommunalt aksjekjøp i NM utsette kommunen for finansiell risiko. Betalinga for denne risikoen er potensiell avkastning.

I Engebøprosjektet tar Naustdal vesentlig risiko i forhold til miljø og omdøme i tillegg til vesentlig samfunnsrisiko som etableringa av ei hjørnesteinsbedrift med avgrensa tidshorisont medfører. Dette er risikoar ein ikkje får betalt for gjennom eit aksjekjøp med tilhøyrande utsikter til økonomisk avkastning. Den einaste måten å få betalt for dette er gjennom ein direkte avtale med NM om kompensasjon.

Om ein ønskjer at kommunen sin kompensasjon skal vere knytt opp mot lønsemda til selskapet kan det vere ein ide å krevje ein omsetningsbasert kompensasjon som slår inn ved lønsemd. Var ikkje det dette den eine representanten til Høgre forsiktig ymta om i møte i utval for plansaker den 31. mars?

Kjenner det sittande kommunestyret si besøkelsestid, bør dei utsette saka og krevje nye forhandlingar.

Valet til hausten representerer ei unik moglegheit til å sende saka som ein lissepasning over til neste kommunestyreperiode der ein kan skape eit fleirtal for å sette krav, og dermed gjenvinne kommunen si forhandlingsmakt. Både kommunen, innbyggjarane, lokaldemokratiet og Naustdal Høgre har alt å vinne på det.

Alt som skal til er litt is i magen. Det første tilbodet er aldri det beste.

Øystein Djupvik

Naustdal kommune, ein industriutviklar?

Jaja, ikkje anna å vente enn at ein ikkje vart høyrd denne gongen heller. Men no har det seg altso slik at essensen i den lange debatten som gjekk føre seg i formannskapsmøtet i Naustdal kommune torsdag 10.03.2011 ikkje har kome i søkjelyset heller denne gongen. Mitt ankepunkt, og som enda med at eg røysta imot tilrådinga i nemde sak, er noko ganske anna enn det som vert referert i media.

Les meir…

Låg konsentrasjon gjer magnafloc 155 ufarleg.

Sergio Manzetti skriv om ”Dumping av Magnafloc 155 i Fjørdefjorden” i eit innlegg i Firda 14.10.2010.

Magnafloc 155 blir i innlegget framstilt som eit svært farleg kjemikalie. Fakta er at det kun er ein liten del av kjemikaliet som er problematisk i miljøsamanheng. Dersom ein les konsekvensutgreiinga står det at den farlege komponenten utgjer ca. 0,1% av polyakrylamid. Konsentrasjonsgrensa for når ein får ein negativ effekt av denne komponenten, PNEC (Predicted No Effect Concentration), er 40 μg/l . Det er berekna at konsentrasjonen i avgangsrøyret vil vere ca 0,5 μg/l. Konsentrasjonen av akrylamid er altså ein faktor ca. 80 lågare enn PNEC-verdien.

Sitat frå konsekvensutgreiinga: Akrylamid akkumuleres i liten grad i biologisk materiale og er heller ikke betandig, slik at risikoen for økologiske skader i Førdefjorden som følge av dette utslippet vurderes som svært liten, selv helt i munningen av avgangsrøret.

Det er essensielt at ein tek konsentrasjonen med i betraktninga når ein skal vurdere faren ved eit bestemt kjemikalie. Det har ikkje Manzetti gjort slik eg ser det. Skremmande lettvindt å berre sitere frå eit HMS datablad synes eg. På grunn av den låge konsentrasjonen i avgangsrøyret er det truleg større grunn til å uroe seg for innhaldet av akrylamid i enkelte matvarer. Manzetti si frykt er difor i stor grad ubegrunna.

Odd Frantzen
Kommunestyrerepr. Ap

Skatten i Engebøfjellet.

Journalist i Firda, Ivar Longvastøl, etterlyser fleire politikarar sine meiningar om Engebøprosjektet i Firda 06.09.2010.

Mitt syn på dette er at Naustdal no har ein unik mulegheit for viktig verdiskaping. Vi sit på ein stor naturressurs. Greier vi å utvinne rutilen utan for stor skade på samfunn, naturressursar og miljø, vil Engebøprosjektet få stor positiv betydning for kommunen vår. Verdiskaping er grunnlaget for å skape god velferd. Naustdal treng sårt fleire arbeidsplassar og meir verdiskaping for å kunne gi innbyggjarane gode kommunale tenester i framtida.

Industri vil ofte ha visse negative verknader på natur og miljø. Det vi må ta stilling til i denne saka, er om dette prosjektet har verknader som er uakseptable.

Det som har kome fram under konsekvensutgreiinga viser at det ikkje er muleg å påvise at sjødeponiet vil ha store negative konsekvensar for miljøet i fjorden utanfor området for sjølve deponiet. Rett nok har Havforskningsinstituttet sterke innvendingar mot prosjektet, men eg registrerer at heller ikkje dei kan sei klart at dumpinga av stein i fjorden vil ha negative konsekvensar for fisken. Dei seier at partiklar kan ha ein negativ konsekvens for mellom anna kysttorsken. Slik eg oppfattar dei, vil dei at vi skal bruke føre var prinsippet i denne saka. Fordi vi ikkje veit.

NIVA er klare på at ein aldri vil få ein konsentrasjon av partikar, i ein viss avstand frå deponiet, som er til skade for fisken. Dessutan hevdar dei at fisk faktisk taklar ein del partiklar. Og det må eg sei høyres rimeleg ut, med tanke på at det skjer eit naturleg utslepp av sand og partiklar i Førdefjorden kontinuerleg. Når Longvastøl skriv at Firda har rekna ut at det skal dumpast 767 lastebil-lass i døgnet, 365 dagar i året, dei neste 50 åra, hadde det vore interessant å samanlikne med dei mengdene med sand og partiklar som naturleg blir ”dumpa” i fjorden av elvane.

Det at livet på fjordbotnen vil ta seg opp att når dumpinga blir avslutta, betyr at vi her snakkar om eit reversibelt naturinngrep. Naturen vil restituere seg sjølv. Det vil vere daudt på fjordbotnen i dei 50 åra dumpinga skjer. Men 50 år er ikkje ein gong ein mannsalder, og må vel kunne betraktast som ein kort periode i naturen.

Det vil vere ein diskusjon kor ofte ein skal ta i bruk føre var prinsippet. Er vi for restriktive vil vi få problem med å etablere industri i Norge. I dette prosjektet er det hovudsakleg heilt vanleg stein, grus og mindre partiklar det er snakk om.

Slik eg ser det er det fleire gode argument for å realisere dette prosjektet enn det er argument mot. Alt i alt vil ikkje verknadane på natur og miljø vere spesielt dramatiske. Eg forstår sjølvsagt at prosjektet til ein viss grad vil vere negativt for lokalsamfunnet i Vevring, men dette meiner eg må vegast opp mot dei positive verknadane prosjektet vil kunne ha for heile Naustdal kommune. Kan det ikkje og tenkjast at prosjektet vil bety mykje positivt for samfunnet i Vevring?

Odd Frantzen
Kommunestyrerepresentat Ap

Frå laksefjord til giftfjord

Gruveselskapet Nordic Mining vil dumpe fleire millionar tonn med giftig steinstøv i Fjørdefjorden, ein av våre nasjonale laksefjordar. Natur og Ungdom meiner at dette er ei katastrofe for det biologiske mangfaldet. Avfallet frå gruvedrifta i Engebøfjellet vil drepe alt liv på botnen av fjorden, og det vil få store konsekvensar for resten av økosystemet i og ved fjorden.
Nordic Mining vil lage et deponi i Førdefjorden, der dei skal dumpe giftig steinstøv som kjem frå gruvedrifta. Heile 97-98% av det dei skal ta ut av Engebøfjellet vil faktisk hamne i fjorden. Utan nokon garanti for at det vil halde seg der eller om fjorden nokon gang vil få tilbake det rike dyrelivet som den har i dag. Men det er ikkje berre miljøet som vil tape på dette. Innbyggjarane i Vevring må belage seg på støy døgnet rundt og gift i lufta som er til dels kreftframkallende. Nokon vil også bli tvangsflytta frå familiegarden sin som dei har levd på i generasjonar. Prisen ein må betale er altså utrydding av alt liv på botnen av fjorden og mogleg spreiing av giftig steinstøv til resten av fjorden. Det vil og bli uana konsekvensar for resten av økosystemet i tillegg til støy, luftforureining og tvangsflytting. Dessutan er naturen i området verdifull og uerstatteleg. Ein gamblar ikkje med så dyrebar og unik natur!
Rutilutvinninga er ikkje noko som vil utvikle eller gje liv til bygda. Det er ikkje noko som vil få fleire innbyggjarar til fylket og det er ikkje noko som vil gje “framtidsfylket” ei betre framtid. Heller tvert om. For kva skjer når gruva er tom, fjorden er død og lufta er forureina? Kva skal min generasjon gjere om 50 år når ein treng nye næringar i fylket, og vi finn ut at ressursane er tappa eller øydelagt? For det er det Nordic Mining vil gjere. Øydeleggje ressursane i fylket som vår generasjon også kan dra nytte av. Ressursane som er bærekraftige og har ei framtid. Eg trur at viss politikarane opnar for rutilutvinning i dag, vil vår generasjon i morgon få det vanskelig med å halde folk i fylket og ikkje minst få fleire til å flytte hit. Ingen vil bu i “giftfylket” der du får kreft av lufta og vatnet og fisken i fjorden er blitt utrydda av giftig steinstøv. Så eg ber politikarane om å tenkje seg om ein gang til før dei sel unik natur for arbeidsplassar. For eg trur det er ein dårlig deal.
Nordic Mining må stoppast i planane sine, og det heile er opp til politikarane. Folk må gjere noko aktivt for å påverke i denne saken. For viss skaden blir gjort, vil kanskje ikkje vår generasjon sjå den dagen den blir retta opp. Denne usikkerheita er grunn nok til å stoppe dette prosjektet som vil rasere ein unik og dyrebar fjord. Skadane som vil bli påført fjorden og fylket, vil vere enorme og langvarige. Vi vil ikkje at Førdefjorden skal gå frå å vere ein nasjonal laksefjord til å bli ein nasjonal giftfjord. Stopp rutilutvinninga!

Sondre Nave, 1. nesteleiar Sogn og Fjordane Natur og Ungdom

Lokalt Naturmangfald - Svar til Fossum

Administrerande direktør i Nordic Mining, Ivar Fossum, svarte i Firda 11. mars på innlegget mitt om lokalt naturmangfald. Fossum skreiv at Natur og Ungdom har misforstått omgrepet naturmangfald. Det er tydeleg fleire mistydingar ute og går.

Ei lang rekke lag, forskarar og miljøorganisasjonar kjem med kraftige åtvaringar mot den planlagde gruvedrifta i Vevring. Drifta vil føre til eit enormt naturinngrep, og har ein høg risiko for å øydelegge Førdefjorden.

Fossum brukar konsekvensutgreiinga (KU) som dokumentasjon på at gruveprosjektet i Engebøfjellet er utan fare for naturmangfaldet i Førdefjorden. At gruveprosjektet vil vere miljømessig trygt og langsiktig utan konsekvensar for verken raudlisteartar eller andre artar. Dette stemmer ikkje. KU er ikkje ferdig, og kan ikkje reknast som eit bevis for at økosystemet i fjorden ikkje vil bli påverka av fjorddeponiet. Fleire forskarar anbefalar vidare utredningar på mange område.

Norsk fjordlandskap er for andre gong blitt kåra til eit av dei beste reisemåla i verda. Vevring er eit kreativt og livleg bygdesamfunn, og ligg ved ein av dei reinaste og flottaste fjordane i landet. Eg tykkjer det er naivt og ulogisk å tru at gruvedrift og fjorddeponering vil vere miljøvenleg på den måten det er lagt fram. Lokalpolitikarane står ovanfor ei stor avgjerd. Kor mykje risiko for øydelegging av miljøet vil de godta? Gruveindustri der ein risikerar å øydelegge Førdefjorden for all framtid, eller ei fornybar satsing der ein tek vare på naturmangfaldet og livet i bygda. Kva veg tyngst?

-Inger Fure Grøtting, Fylkesleiar i Natur og Ungdom

Lokalt naturmangfald

I følge FN sitt klimapanel, skjer tapet av naturmangfold 100 til 1000 gongar raskare i dag enn for 50 år sidan. Vi er godt ute i 2010, Naturmangfaldsåret til FN. Medan FN i år set inn ekstra innsats for å stoppe tapet av naturmangfoldet i verda, gjer lokalpolitikarane det motsette.

Førdefjorden er omtalt som ein av dei reinaste fjordane i landet, og er ein nasjonal laksefjord. På verdsbasis har artar dødd ut til alle tider, men i dag skjer tapet av naturmangfold i eit ekstremt høgt tempo. I vårt eige land står nesten 4000 artar i fare for å dø ut. Nokre av desse raudlisteartane lever i vår eigen Førdefjord.

Det er utruleg mange grunnar for å hindre Nordic Mining til å starte gruvedrift i Engebøfjellet, og stoppe dei med å dumpe avfall i fjorden. Ein av dei er det rike og flotte naturmangfoldet vi har. Om FN skal klare å stoppe tapet av naturmangfold, er det på tide å byrje med vårt eige lokalsamfunn. Slutt å prat, og start å gjere handlingar!

- Inger Fure Grøtting
Fylkesleiar i Natur og Ungdom