Viser arkivet for stikkord vevring

Tonnevis av tungmetall i Førdefjorden

Nordic Mining søkjer om å få sleppe ut 6.5 tonn tungmetall og 10 tonn kjemikaliar i 16.500 tonn gruveslam i Førdefjorden, kvar einaste dag i 50 år. Alt dette for å hente ut eit par prosent av det helsemessig kontroversielle kvitingsmiddelet titandioksid.

Titania AS i Rogaland leverer 7-8% av verdsproduksjonen av titandioksid frå ein større og langt rikare førekomst enn på Engebø, og har sidan 1980-talet lagt restmassen i landdeponi, pålagt av SFT fordi utsleppt masse ikkje låg i ro slik saksdokumenta sa, men spreidde seg, nedslamma og gjorde stor skade på Jøssingfjord og seinare i Dyngadjupet.
For 4 år sidan vart det gjeve løyve til utslepp av gruveavfall i Bøkfjorden ved Kirkenes, og det vart lova moderne metodar og miljøvenlege løysingar. No er også Bøkfjorden nedslamma. Allereie første året spreidde gruveslammet seg 7 km lenger ut i fjorden enn omsøkt deponiområde i følgje rapport frå NIVA (Norsk institutt for vannforskning), slik at fjorden allereie etter kort tids utslepp framsto som sterkt skada. Seinare er det ikkje offentleggjort fleire undersøkingar.

Blankofullmakt til forureining?
No ligg saka om mineralutvinning i ope dagbrot på Engebøfjellet og store utslepp til Førdefjorden, på regjeringa sitt bord. Snart skal Fiskeri- og Miljøministrane uttale seg til Kommunalminister Sanner, som skal avgjere saka, sjølv om Nordic Mining enno ikkje har lagt fram endeleg utvinningsprosess, slik dei skreiv til Naustdal at dei skulle gjere i løpet av 2010. Ny informasjon frå NIVA viser no behov for 6-9 gongar meir av kjemikaliet Magnafloc enn det står i søknaden, utan at søknaden er endra, og det er sterke indikasjonar på behov for å male ned massen enno meir, slik at det blir meir finstoff som kan spreia seg enno lenger ut enn det som hittil er vurdert. Dette tyder på lite kontroll med prosessen og korleis massen vil oppføre seg i fjorden.
Ei avgjerd på så mangelfullt grunnlag vil vere ei gullkanta blankofullmakt for gruvedrift utan vilkår, som Nordic Mining kan selje på verdsmarknaden, men samtidig ei miljøkatastrofe for Sunnfjord.

Verdfulle mineralressursar skal dumpast som avfall
Nordic Mining vil dumpe nesten heile Engebøfjellet i Førdefjorden som finknust og kjemikalieblanda gruveavfall. Førekomsten er på fattige 2-4 %, og Nordic Mining stiller som føresetnad for prosjektet at dei får dumpe resten i sjøen, då det er billegast for selskapet. Samtidig er restmassen ein verdifull mineralressurs som kan brukast til mange samfunnsnyttige formål, og som ikkje bør bli behandla som avfall. Det ein ikkje får brukt til andre formål i fyrste omgang, kan ein fylle attende i gruva under drift, for seinare bruk, dersom det blir brukt underjordsdrift i staden for dagbrot.

Skal 2352 tonn tungmetall og 3650 tonn kjemikaliar bli sleppt i Førdefjorden kvart år?
Nordic Mining skriv at avfallet inneheld relativt lite tungmetall, men for fleire av tungmetalla er konsentrasjonen i restmassen dobbelt så stor som naturleg i botn av fjorden. Sjølv om tungmetall finst naturleg i fjellet, blir situasjonen ein heilt annan når vi har finknust masse som blanda med ein kompott av kjemikaliar vert sleppt ut i fjorden. Då kan tungmetallet lekke ut og bli til stor skade. I andre gruveprosjekt er konsentrasjonen av tungmetall størst i den mest finknuste massen, noko som vil gjera tungmetalla enno meir tilgjengeleg for utlekking i fjordmiljøet. Dette er ikkje undersøkt av Nordic Mining.
Tungmetall har den eigenskapen at dei vanskeleg vert nedbrotne, vert akkumulert i næringskjedene, og kan skape forgiftingar og sjukdom. Kortidsverknaden er ein ting, men vi veit ikkje kva helsemessige kostnadar våre framtidige generasjonar kan verte påførte.

Innhaldet av tungmetall er oppgjeve i mikrogram pr gram gruveavfall, og då blir det små tal, men dersom ein reknar på kva dette vil seia for heile utsleppet, oppgjeve i tonn, så får ein tal som det er mogleg å forstå.
Kvar månad i 50 år vil Nordic Mining sleppe 195 tonn tungmetall og 300 tonn kjemikaliar i Førdefjorden, blanda i 500.000 tonn gruveslam.
Årleg vert utsleppet av tungmetall på 2352 tonn (112 kg kvikksølv, 445 tonn bly, 332 tonn kopar, 251 tonn nikkel, sink 1324), av kjemikaliar 3650 tonn og samla utslepp omkring 6 millionar tonn gruveslam. I løpet av 50 år vert utsleppet av tungmetall 117600 tonn og samla utslepp kring 300 millionar tonn gruveslam. Ubåten ved Fedje inneheld 60-70 tonn tungmetall, utan samanlikning elles.
Kjemikaliane som blir blanda med gruveslammet er 1200 tonn svovelsyre, 1000 tonn natriumsilikat, 1000 tonn fosforsyreesterar, 360 tonn karbonsyre og 15 tonn (det blir no antyda minst 90 tonn) Magnafloc 155 inkludert akrylamid i året. Av dette vil 600.000 tonn vere svevepartiklar under ti mikrometer, og 3000 tonn som nanopartiklar. TiO2 nanopartiklar kan ha stor giftverknad på det marine miljøet, men dette er ikkje vurdert i søknaden.
Sterke naturlege straumar er eit effektivt pumpesystem for næringsstoff og forureining
Vatnet i havet og fjordane heng saman. Golfstraumen kjem nordover langs kysten og pressar salt havvatn langs fjordbotnen heilt inn i dei innarste buktene av fjordane, det blandar seg opp i straumen frå elvane og går utover att i havet. Slik fungerer fjordane som eit pumpesystem der straum og tidevatn sikrar vassutskifting og fordeling av næring, men som på same vis vil kunne spreie den veldige finmassen, kjemikaliane og tungmetallet. I tillegg til at fjorden vert nedslamma av tungmetallhaldig finmasse, vil ein del også spreie seg ut av fjorden. Førdefjorden har låg terskel ved Svanøy, som saman med det svært tronge Ålesundet genererer betydeleg straum og god vassutskifting i fjorden, derfor er det også arts- og fiskerikt i fjorden i dag.

Skal ikkje lage Titan, men kvitt fargestoff til matvarar og maling
På nettsidene til Nordic Mining kan ein lese om utvinning av Titan til medisinske og andre høgverdige formål, men i søknaden skriv Nordic Mining om mineralutvinning til pigmentformål, dvs produksjon av kvitningsmiddelet titandioksid, TiO2 og det er noko heilt anna enn metallisk titan. Nordic Mining skreiv i 2010 under ein intensjonsavtale med det internasjonale pigmentfirmaet Chrystal Global med adresse Dei Arabiske Emiratar.
Titandioksid utmerkjer seg ved å kunne knusast til små partiklar, mange som nanopartiklar og får då sterk verknad som kvitt fargestoff. Det vert mellom anna brukt som matsminke, i kosmetikk og i maling, men det er helsemessig kontroversielt og relatert til kreftrisiko. IARC, som er FNs (WHO) kreftforskningorganisasjon, åtvarar mot bruk av Titandioksid, særleg i nanoform, dersom det kjem i kroppen via innpusting, ved matinntak eller gjennom huda som kremar og kosmetikk . Titandioksid blir kalla E171 når det blir brukt for å gjera matvarar kvite, som til dømes i nokre typar fiskebolle og sukkertøy.
I sommar var det åtvaringar i fleire norske media mot solspray fordi den inneheldt TiO2 og var kreftfarleg å puste inn. EU arbeider for mindre bruk av titandioksid og i land som Tyskland og USA er det forsking og merksemd på kreftfare og helserisiko ved stoffet.
Halvparten av titandioksidet i malmen går rett i fjorden med avfallsmassen og som nanopartiklar et det påvist giftig for sjølevande organismar.
Som nemnt leverer Titania allereie 7-8% av den totale verdsproduksjonen av titandioksid, og det er i prinsippet nok til å dekke heile verdsbehovet til produksjon av metallisk titan. Berre 4% av verdas produksjon av titandioksid går til produksjon av metallisk titan, mens 90% av blir brukt til produksjon av kvitt pigment.

Kan fylle restmasse attende i gruva under drift
Det er sterk internasjonal motstand mot gruvedrift i form av dagbrot, på grunn av dei enorme naturinngrepa som dette fører med seg. Difor arbeider mellom anna EU for ein overgang til konsekvent bruk av underjordsdrift. Med underjordsdrift er det fullt mogleg å fylle restmasse attende i gruva mens ho er i drift, og mange stader er det ei vanleg driftsform, som blir kalla gjenfyllingsbryting. Det er vesentleg vanskelegare å få til dette med dagbrot, slik det er planlagd på Engebø i mange år.

Er arbeidsplassar eit reelt argument?
Nordic Mining vil tene pengar på Engebøforekomsten og lokkar med 150 arbeidsplassar. Det ligg til alle folkevalde å tenkje på å sikre innbyggjarane gode levekår, også arbeidsplassar, men i saka om mineralutvinning på Engebø er arbeidsplassargumentet teke ut av sin samanheng. For det første øydelegg eventuelt gigantutslepp i Førdefjorden for ei rekkje allereie etablerte arbeidsplassar i fiskeri,- sjømat- villaks- og reiselivsnæringane, samt i ringverknadsnæringar, både no og i framtida.
For det andre har Sogn og Fjordane over tid hatt lågaste arbeidsløyse i landet og det er heller inga arbeidskraftreserve på Vestlandet. Venteleg vil arbeidskraft verte henta frå dei land der den er billegast.
Eventuelle gruvearbeidsplassar på Engebø medfører så stor risiko og gjev så store kostnadar for natur, miljø, næringar og samfunn, at prisen vert for høg.
Når Titania allereie leverer 7-8% av verdsproduksjonen av titandioksid og kan fortsetje å levere langt inn i framtida, er det ikkje samfunnsmessig nødvendig å utvinne dette stoffet også på Engebø, spesielt sett opp mot dei store miljøkonsekvensane ved denne gruva.

Vi ber regjeringa legge føre var – prinsippet til grunn og sikre god ivaretaking av det rike naturgrunnlaget i Førdefjorden, samt tilknytta næringar og slik sette standard for forvalting av fjordane og for miljø- og driftsforsvarleg mineralnæring i Norge.

Anne-Line Thingnes Førsund
Vevring og Førdefjorden Miljøgruppe
Mads Løkeland
Medl. gruveutvalet, Naturvernforbundet

Venstre - garantist for stagnasjon

Vil Sogn og Fjordane Venstre eigentleg ha ny industri til fylket? Nei til gruvedrift på Vevring syner at partiet er nøgd med stoda slik den er. Venstre står dermed som garantist for stagnasjon og sakte nedgang i folketalet i tråd med Statistisk sentralbyrå sine prognoser.

Å framstille Førdefjorden som noko meir enn det den faktisk er tener ingen. Sanninga er at den har høgst ordinære kvalitetar som naturoppleving. Verdiskapninga frå fjordfisket er marginal. Som turistattraksjon har fjorden ikkje synt seg å være interessant.

Vi treng politikarar med mot, ikkje folk som ropar ulv i utide. Lenger sør på Vestlandet har ein skjønt at for å få vekst må ein også seie ja, når mogelegheita er der og miljøkonsekvensane er akseptable. Difor har ein oppnådd sterk sysselsettingsvekst i Rogaland og Hordaland dei siste tiåra.

Eg spør Rotevatn: Kva skal ein leve av i Førde, Naustdal og Florø når oljenæringa slit og riggar blir lagt i bøyene? I staden for å stikke kjeppar i hjula for industrien og kreve endelause utgreiingar må ein stoppe spelet og gje all mogeleg støtte til Nordic Mining. For sjølv dei kan gå leie til slutt.

Miljøkriminalitet med fjorddeponi!

Gruveselskapet Nordic Mining (NM) har søkt om å utvinne ca 3% rutil frå Engbøfjellet og utslepp av kjemikalieblanda gruveavfallet til fjorddeponi. I løpet av 50 år vil Førdefjorden vere 150m mindre djup og Engebøfjellet “ligge” på fjordens bunn.

Gruveprosjektet er eit testprosjekt for utvinning av fargepigmentet Titaniumdioksyd. Verken oppmaling eller utnyttingsgrad av malmen er kjent på førehand og ei heller kjemikaliebruken, sidan produksjonsprosessen ikkje tidlegare er utprøvd i stor skala. Jo finare oppmaling av malmen jo meir kjemikaliebruk og jo meir forureining. Ca 90% av Titaniumdioksyd blir brukt som “matsminke” og har ingen helsemessig eller ernæringsmessig verdi, men har vist seg å vere skadeleg i nanopartikkelform. Om titan er livsviktig kvifor bruke det som unyttig “matsminke”?

Utifrå konsekvensutredninga (KU) vil kvar dag ca.15000 tonn gruveavfall iblanda minst 7000 l kjemikalier ende i Førdefjorden. Estimert netto ferskvannsforbruk er 800 000 liter per time. Kanskje 2600 tonn av dagleg gruveavfall er finfraksjon med enorm spredningspotensiale utafor deponiområdet.

På årleg basis utgjere utsleppa tonnevis med bioakkumulerandes tungmetall og 3000 tonn nanopartiklar som er skadeleg for organismar. Flotasjonskjemikalia utgjere ca 2632 tonn per år der 20% er ikkje biologisk nedbrytbare. KU oppererar med LC50 grenseverdiar for bla flotasjonskjemikalia (50% av forsøksdyr dør ved denne konsentrasjonen). I tillegg utslepp av 10-90 tonn Magnafloc 155 med giftig Akrylamid. Kjemikalia, finfraksjon, nanopartiklar og tungmettals påverknad på fjordøkosystemet over tid er ikkje utreda av KU.

Havforskningsinstituttet (HI) og Niva er ueinige om andel finfraksjon og spredningspotensiale av finfraksjonen og synkehastigheit av partiklar. Dei er ueinige om kjemikalia og finfraksjonens påverknad på gytefelt, fiskeyngel, laks, kysttorsk, koraller, raudlistearter som blålange, pigghå, elvemusling og ål. DNV har funne at strømforholda er 2-3 gongar sterkare enn KU seier og dermed større spredningspotensiale.

Overvåkingsprogram “overvåker” ikkje langtidseffektar av gruveslam i ein fjord. Det overvåka kun nokre store alger og fisk. Men dei minste organismane som er avhengig av å filtrere reint vatn for å leve dør først av forureining. Når fiskematen dør kva skal då fisken leve av? Gruveslam?

Førdefjorden er ein rein og artsrik nasjonal laksefjord med 3 lakseelvar og verna med orda “formålet med nasjonale laksevassdrag og laksefjorder er å gi et utval av dei viktigaste laksebestandene i Norge en særlig beskyttelse mot skadelige inngrep og aktiviteter i vassdragene og mot oppdrettsvirksomhet, forurensning og munningsinngrep i de nærliggende fjord og kystområdene”. Andre miljølover som skal beskytte fjordar er bla forurensningslova, havressurslova, naturmangfaldslova, vannforskrifta og allmannaretten. I følge ballastforskriften er det ulovleg å sleppe ballastvatn i fjordar fordi mikrober frå andre farvann kan forstyrre det naturlege fjordmiljøet. Føre var prinsippet skal anvendes ved mangelfull kunnskap. NM’s planlagde deponi i Førdefjorden oppfyller kravet 100% for kunnskapsmangelen står i «kø».

All erfaring med gruvedrift med fjorddeponi viser at når gruveselskap først får “startsignal” så kan dei gjere som dei vil, for Klima- og Forureiningsdirektoratet (Klif) kan “endre villkåra i en tillatelse (utsleppstillatelse) dersom de fordeler forurensaren får er vesentleg større enn de skader eller ulemper det vil føre til for miljøet". Sagt på godt norsk betyr dette at “økonomisk vekst og utvikling" er viktigare for Klif enn forureining?

Minst like mange arbeidsplassar som NM skapar via å forureine Førdefjorden kan forsvinne i bla oppdrettsnæringa, turistnæringa, sjømatnæringa og laksefiske. Fiskarlaget, fiskeoppdrettarane, småbrukarlaget, miljøorganisasjonar, Fiskeridirektoratet, Miljødirektoratet, HI med fleire frarådar fjorddeponi. Det er mogeleg å drive gruvedrift utan fjorddeponi. HI er landets fremste vitenskaplege fagfolk på hav og fjord og burde lyttast til!

Framtidas utfordring er rein og nok mat, reint vatn og rein natur som vi kan oppnå via bærekraftige lokalsamfunn som tar vare på naturen utan å utnytte den via rovdrift som fjorddeponi. Vi kan ikkje leve av “økonomisk vekst og utvikling”. Gruvedrift med fjorddeponi som avfallsplass strider mot miljølovene og er miljøkriminalitet! Eg håpar vore folkevalgte følger Norges lover og seier “NEI” til fjorddeponi i Førdefjorden som er til det beste for framtidas generasjonar!

Takk for at de gjorde Slåtterock 2013 mogeleg

Slåtterock 2013 i Vevring vart ein suksess, takka vere ein enorm dugnadsinnsats frå bygdefolket. Dette hadde ikkje vore mogeleg utan dykk! Grendelaget bøyer seg i støvet. At ei lita bygd som Vevring klarar å huse band som TNT, er ikkje nokon liten prestasjon. Klapp dykk sjølv på skuldra, og ta ferie med godt samvit. Alle som har bidrege er herved invitert til å ta ei “nedtrapping” saman snarast.

Hadde det ikkje vore for desse her, hadde det uannsett ikkje vorte: Stor takk til NBN Elektro, Onninen i Florø, Naustdal Bygg, Reiakvam Rørservice, Naustdal Taxi og Sparebankstiftinga SFj. De Rockar!

TNT takkar oss for eit usedvanleg engasjert publikum, vi takkar dei for ei uforglemmeleg oppleving!
Vevring Grendelag takkar alle for eit givande og godt samarbeid.

SV og Førdefjorden

Solhjell og leiinga i SV feira i helga vedtaket om mellombels utsetting av sjødeponi-saka i Naustdal. Men kva var det eigentleg som skjedde? Jo, det var dei faglige råda som gjekk i gjennom og fikk styre, mens SV tek vedtaket til inntekt for si miljøsatsing. Offentleggjeringa av vedtaket var godt tima av SVs politiske rådgjevarar til same helga som SVs landsmøte og Naturvernforbudet i Sogn og Fjordanes årsmøte. Sett slik flaks, eller kanskje ikkje.

Miljøpartiet Dei Grøne i Sogn og Fjordane stør sjølvsagt SV i denne saka. Mottoet for valkampen vår i Sogn og Fjordane er nettopp «Reine Fjorder!» MDG vil aldri godta sjødeponi i Vevring og vil være garantist for at kommersielle interesser ikkje skal få presse igjennom sine planar i strid med faglege råd og miljøomsyn. Hovuddelen av kritikken må rettast mot Arbeiderpartiet og Høgre som i denne saka er inkonsekvente og dansar etter næringslivets pipe.

Samstundes er det viktig at SV viser at dei kan føre ein heilskapleg miljøpolitikk utover symbolsakane. Det står att med lite truverde i klimasaka etter å ha gjeve sin støtte til rekordhøge investeringar på over 300 mrd. i olje- og gass-sektoren i statsbudsjettet. Kvifor sitt Audun Lysebakken som partileiar i Helse- og Omsorgskomiteen viss miljø- og klimasaka er den viktigaste for SV? Og kvifor skal det være slik at miljø- og klimasaka skal dominerast av anten SV-sosialistar eller Venstre-liberalister?

Noreg treng eit blokkuavhengig miljøparti som ikkje binder seg til ein storebror slik SV og Venstre gjer. Eit parti som alltid vil ha miljø- og klimasaka høgst på agendaen både i valkamp og budsjettforhandlingar. Eit parti som byggjer politikken på forsking og empiri meir enn ideologi. Det partiet er Miljøpartiet Dei Grøne.

Litt skal vi tåle – men kor mykje tåler fjorden?

Det har vore ein jamn straum i det siste – av personar som har argumentert for gruvedrift i Vevring. Først var det Bodil Kidøy Lunde i Førde høgre som sa at dette må vi satse på – berre det ikkje går ut over miljøet ”Men det skal sjølvsagt gå utover miljøet. Vi må stole på fagfolka…” ”Skjer det noko uventa, kan anlegget stoppast og tiltak setjast inn, seier Kidøy, som meiner det ikkje vil vere noko fare for miljøet” (Firda 02.02.) Ho vil høyre på fagfolka frå NIVA som er engasjert av Nordic Mining, men kvifor ikkje fagfolka frå Havforskingsinstituttet og Fiskeridirektoratet som åtvarar sterkt mot prosjektet? Og korleis vil Kidøy Lunde sleppe 20 tonn slam pr minutt i fjorden utan at det skal gå utover miljøet?

14.02.(Firda) frontar Aps fylkesleiar Støyva gruvedrifta ”..og seier m.a. at Norge skal vere eit føregangsland i miljøpolitikken” Dei fleste land har forbod mot sjødeponi. Og om vi skal vere eit føregangsland i miljøpolitikken – då skyt vi ikkje ned eit fjell og slepp kring 95 % av det i fjorden – då plasserar vi oss i den andre enden av skalaen i lag Papua Nu Guinea og eit par land til som har sjødeponi. PNG vurderer faktisk no å slutte med sjødeponi. Så vi stiller oss bakerst og ikkje fremst i miljøarbeidet på dette feltet. 99,6% av alle gruver i verda slepp ikkje gruveslam sjøen i følgje FNs maritime organisasjon (IMO) i rapport frå november 2012

Så kjem Lødemel på bana (Firda nett 25.02)som beklagar at Nordic Mining må leve i uvisse så lenge – og at det er heilt uhaldbart. Har har vore i Vevring i snakka med folket der om den uvissa dei lever i? Han vil gje prosjektet 10 års prøvetid – Er det det Lødemel meiner er forutsigbarhet næringspolitikk? Og kor ille skal det sjå ut om Høgre vil stoppe dette. Skal vi ha 10 år til med ny uvisse? Og kva sit ein då att med når lyset er slått av og mykje av fjorden er øydelagd. Lødemel sa i september at han måtte ha meir fakta om gruvesaka før han kunne ta stilling – no har han bestemt seg – kva ny informasjon har han fått – kva er det han veit som KLIF ikkje veit, som ber om nye utgreiingar. KLIF er inga miljørørsle – i følge tidlegare oppslag så har alle som har søkt KLIF om utsleppsløyve siste 6 åra fått ja – om lag 360 søknader – no ber KLIF om meir kunnskap!

Så kjem Nordic Mining sjefen Ivar Fossum på bana, og dei 170 arbeidsplassane med omkringliggande verknader som det før var snakka om, er no stege til 1000! Ikkje rart at han aukar i bodrunda – selskapet måtte nyleg få tilført ny kapital. Om eg ikkje ikkje hugsar feil – så mangla ein 900 industriarbeidarar i Trivselsfylket – så såleis skulle vel vi tåle 1000 til.

Dernest ivrar Wiggo Leikanker frå Naustdal på årsmøtet i Sogn og Fjordane SP for månelandskap i Førdefjorden(Firda nett 02.03.) Han meiner at når Førde hatt fått månelandskap – så bør Naustdal også få det. Han meiner kyrne på Brulandsvellene produserte fleire tonn mjølk – enn tonn produksjon av fisk der deponiet skal kome. Spørsmålet er om ein berre skal sjå på der deponiet er tenkt plassert – eller der småstøvet og giftstoffa faktisk kan spreie seg. Han viser vidare til at for sjøen sin del – så er det i hovedsak snakk om rekreasjonsområdet. Fiskerinæringa i Førdefjorden er skepiske til gruveprosjektet – ei næring som i 2010 hadde ei omsetning på 284,5 millionar – så då talar vi vel om meir enn rekreasjon. Spredningsfaren for dei minste partiklane er ein svært usikker på – ei dagros på rømmen er råd å fange innatt – småpartiklar i fri flyt i fjorden kan det bli verre å få kontroll på.

Så melder Liv Signe seg på i bodrunda og meiner at vi må tåle inngrep(nrk.sf. 05.03) – det sa partifellene hennar også då vi protesterte mot monstermastene. Vi såg korleis det gjekk.

Dei fleste viser til overvakingsprogram, at utsleppa vert overvaka – og såleis ikkje noko å uroe seg over. Overvakinga er ikkje noko verktøy for å ivareta miljøet i fjorden.
Spørsmålet vert kva konsekvens ein tek av den informasjonen som denne overvakinga gjev. Og når ein ikkje vil ta åtvaringane på alvor på førehand – om den kunnskapen ein har – og all uvissa som er knytt til prosjektet – så spørst det kva ein vil og kan gjere med informasjonen ein får når produksjonen er i gang og investeringane er gjort.

Vi har nok av eksempel i dag på miljøutfordringar som krev endringar av oss – vi har såleis rikeleg å rydde opp i – om vi ikkje skal starte opp endå eit utsleppsprosjekt. Jaudå Liv Signe – litt skal vi tåle – men kor mykje fjorden tåler, er det meir uvisse om.

Vi treng ny industri og arbeidsplassar som spelar meir på lag med naturen enn dette prosjektet gjer. Engebøfjellet inneheld verdiar – men er verdiane så store som det vert påstått – så finst det nok bedre metode i framtida enn dette. Verdiane ligg i Engebøfjellet – ikkje i aksjepostane til Nordic Mining.

Alternativ til å dumpe gruveavfall i Førdefjorden

Miljøminister Erik Solheim har bede Klima og forureiningsdirektoratet (Klif) om å utgreie alternativ til sjødeponi for gruveavfall frå eventuell rutilutvinning i Engebøfjellet. Det er bra, både miljøorganisasjonar og ulike politiske miljø har kravd det lenge. Klif har sendt ballen vidare og Nordic Mining har komme opp med 3 skisser til landdeponi. Men landdeponi er ikkje einaste alternativ til gruveavfall i sjø.
Eit av alternativa til både å dumpe fleire hundre millionar tonn gruveavfall og kjemikaliar i Førdefjorden, og å lage gigantiske landdeponi, er å ikkje tillate gruvedrift som skaper slike mengder avfall. Ikkje utvinne mineralet no, men la det ligge i fjellet, i generasjonsbanken så å seie, til ein har ein teknologi som er slik at natur og samfunn ikkje vert øydelagt.
Nordic Mining, med kommuneleiinga i Naustdal på slep, har hevda at å dumpe gruveavfallet i Førdefjorden var einaste realistiske måte å kvitte seg med avfallet på. Alle andre alternativ var uaktuelle i dette prosjektet. Det er difor merkeleg at Klif har bede Nordic Mining (NM) om å utgreie landdeponi, eit alternativ som selskapet ikkje vil ha. Dette vert bukken til havresekken. Det er grunn til å tru at andre fagmiljø kunne ha komme opp med andre analysar og alternativ Likevel er det ein del viktige ting i Nordic Mining sin rapport. Dokumentet slår fast at landdeponi er mogeleg også i dette prosjektet. Fjorddeponi er såleis ikkje einaste alternativet.
Dei tre ulike landdeponialternativa er ikkje mykje å rope hurra for. Men alternativ 1 med ei 100 meter høg, og 750 meter brei demning tvers over Redalen illustrerer svært godt kor enormt mykje 140 millionar m3 gruvavfall utgjer.
Dei fleste gruveland har i dag forbod mot dumping av avfall i sjø. I Europa er det berre Norge og Tyrkia som har aktive sjødeponi. Og Tyrkia deponerer på over 3000 meters djup. Utan om Europa deponerer Filipinane og Papua Ny Guinea i sjø, men dette er kontroversiell praksis i verda i dag.
Londonkonvensjonen mot forureining av havet har forbod mot dumping av avfall til havs, med nokre få unntak. Ein kan sleppe ut stabilt gruveavfall (utan kjemikaliar), men må først vurdere andre alternativ. Dessverre gjeld Londonkonvensjonen berre ope hav, ikkje dumping frå land. Hadde Nordic Mining søkt om å frakte avfallet ut i Nordsjøen og dumpe det der, hadde det vore ulovleg. Det er eit internasjonalt arbeid i gong for å gjere Londonkonvensjonen gjeldande også i fjordar. Dermed ser det ut til å vere eit spørsmål om tid før deigruveselskapa som vil operere i Norge må finne heilt andre måtar å handtere gruveavfallet på, enn å dumpe det i fjorden.
EU sitt vassdirektiv set strenge krav til utslepp i vatn og sjø. Det er forbode å redusere vasskvaliteten under eit visst nivå. Klif held på med ei vurdering av om dei norske gruvedeponia er i strid med EU sitt vassdirektiv. Etter eksplosjonen i Sløvåg så er tilliten min til Klif relativt avgrensa. Difor er det godt å vite at det er EØS-domstolen og ikkje Klif som til sist kjem til å avgjerde dette spørsmålet. I denne saka er det fornuftig. Dersom norske gruveselskap har ei billegare og dårlegare avfallshandtering enn konkurrentane, er det konkurransevridande og skapar eit press på dei for å bruke billegare og dårlegare miljøløysingar.
Nordic Mining har planer om å bruke 5 – 10 % av restmassen. Det er bra. Men det er for lite. Dei vil likevel få 10 tonn avfall i minuttet som dei må bli kvitt. Londonkonvensjonen seier at tilbakefylling i gruva skal reelt vurderast før ein diskuterer deponi. EUs mineralavfallsdirektiv har ei liste ”Best available technology”: ”Ein effektiv metode for å redusere fotavtrykket frå gruveavfall og gråberg er å fylle delar eller alt attende i gruva (tilbakefylling). ” Dette blir peika på som ein spesielt viktig metode å bruke i dagbrot.
Tilbakefylling er ikkje i vurdert i Nordic Mining sin rapport. Rapporten er ikkje i samsvar med beste tilgjengelege teknologi, og er av den grunn av liten interesse. Like lite som fjordeponi, skisserer den eit berekraftig alternativ for handtering av gruveavfall. Internasjonalt er slik handtering gjennom bruk av massen og skånsam tilbakefylling tema. India har vedteke ei ambisiøs målsetting om å redusere gruveavfallet til null. Noko å strekke seg etter for ”miljølandet Norge”?

Arne Underlid
leiar i Vevring og Førdefjorden Miljøgruppe

Myrvangs deponidraum.

Ordførar Håkon Myrvangs store prosjekt er å få til gruvedrift og fjordeponi i Vevring. Utifrå innlegget i Firda 01.09.11.er det omtrent ikkje grenser for kor mykje positivt dette prosjektet vil føre med seg.

Han seier at han forstår motstanden til prosjektet, men at ein må ha tillitt til forurensingsmyndet(KLIF). Ikkje rart at Myrvang har tillit til dei. I perioden 2006 – 2010 mottok KLIF 344 søknadar om utsleppsløyve, og KLIF gav løyve til alle! Det er ikkje til å undre seg at Myrvang viser dei tillitt!

Seksjonsleiar Harald Sørby i KLIF forklarar tala med at “vi har så god dialog med søkarane at dersom det ikkje er aktuelt å gje løyve, så vert det ikkje søkt.” Då er det vel grunn til å tru – sidan søknaden er sendt frå Nordic Mining , så er godkjenning allereie gjeven for deponiet. Handsaming og avgjerd vert altså gjort i tett dialog med tiltakshavar og løyve vert gjeve før søknad vert sendt. Ja dette er det god grunn å ha tillit til. Det er vel ikkje slik offentleg forvaltning skal gjennomførast! Eit forvaltningsmynde kan då ikkje handsame ein søknad før den er skriven ferdig! Det gjer jo at høyringsfråsegner og innspel frå andre partar ikkje vert vurdert seriøst, sidan avgjerd allereie er gjort når søknad vert levert.

Vidare trekkjer Myrvang fram miljøovervakingsprogram, det kan jo høyrest bra ut. Men det programmet i sanning handlar om er at fjord og fjell skal øydast i tråd med vedteken plan! Ja så langt planane rekke då…

Det Myrvang ramsar opp går tapt om det ikkje vert gruvedrift er nesten ikkje til å tru. Det er lokalt ressursen er – det er ikkje Nordic Mining(NM) som er ressursen. Ein er ikkje avhengig av NM for å gjere seg nytte av ressursen i Engebø, slik Myrvang framstiller det. Det er NM som er avhengig av Engebøfjellet for å gjennomføre draumeprosjektet sitt. Ein har hatt alle kort på hand lokalt til å kunne fått til ei heilt anna langsiktig tenking, som kunne vore viktig for regionen i eit heilt anna tidsperspektiv enn 50 år. I staden rullar ein ut den raude løparen til eit prosjekt så er så lite langsiktig og så langt frå å vere berekraftig som det er råd å kome. Eit ressurs som har vore der ” frå tidenes morning” skal brukast opp på 50 år!

Å påstå at om ein ikkje får til dette – vil gå glipp av nye og miljøvenleg prosessar er i beste fall tøv. Det er nettopp ved å sei nei til dette prosjektet og krevje bedre løysingar ein vil tvinge fram løysingar som i alle høve tek litt omsyn til miljøet, og ikkje berre omtalar miljøet i festtaler.

Å høyre Håkon Myrvang argumentere for prosjektet er som å høyre ekkoet frå direktør Ivar Fossum i Nordic Mining og Jens Skei i NIVA. Som forvaltarar av lokale ressursar kan ein ikkje vere ekko av utbyggar! Ein må gjere vedtak som er tufta berekraftige løysingar som har det langsiktige perspektivet i seg. Då kan også framtidige generasjonar leve av naturressursane. Kortsiktig vinning gjev langsiktige tap! Ein risikerer ikkje ein av landets reinaste og mest artsrike fjordar på eit halvferdig forsøksprosjekt!

Fisk mot stein i Førdefjorden.

Kommenar til Firda sin leiar måndag 20. september.

Det er ikkje ofte eg les Firda leiaren, og kanskje skulle eg ha hoppa over denne òg. Men sidan Fisk mot stein i Førdefjorden var tema, tok eg det med meg på morgonkvisten. Men etter mi vurdering så var dette ille!

I leiaren står det “Dersom gruveprosjektet blir stogga p.g.a. påstått forureining frå deponiet seier ein også indirekte at all elveavsetning og naturleg erosjon til fjorden i seg sjølv skadar fjordbiotopen.” Det er omtrent som å stille spørsmål om det er poeng å reinse kloakk, fordi fisken allereie drit i fjorden! Og tåler ikkje fjorden kloakk, så tåler vel fjorden heller ikkje det som fisken skulle sleppe ureinsa ifrå seg!

Naturen påfører naturen mange naturlege utslepp, og det går stort sett veldig bra, naturlegvis! Så å bruke naturens naturlege gang som argument for eit naturinngrep i denne klassen er nesten ikkje til å tru!

I leiaren står det òg ”Nokre vil nok hevde at både Havforskningsinstituttet og direktoratet ”blandar” seg inn i og uttaler seg om ting som strengt tatt ligg utanfor deira fagområde, altså som dei ikkje har greie på.”

Kva er det dei då uttala seg om som dei ikkje har greie på?

Leiaren stiller vidare spørsmål om det er i heile råd å drive opprettsverksemd eller anna næringsverksemd langs fjordsystema våre dersom direktoratet vinn fram. Då vert mitt spørsmål; Kvifor er fiskerinæringa av ymist slag svært kritiske til dette prosjektet? Om Nordic Mining vinn fram er det grunn til å tru at det kan gje denne næringa større utfordringar og uvisse enn det direktoratet har eller kjem til å gjere.

Å snu saka meir på hove enn det Firda-leiaren her gjer, er det vel vanskeleg å få til.

Kor dårleg dette prosjektet er kan neppe gjerast klarare enn AP politikkaren Wenche Nordeide sitt krav om at Nordic Mining bør bidra til bru over Ålesundet for å få lov å starte gruvedrift, i følge Firda sin reportasje frå folkemøte i Askvoll kommune 1. september.
Normalt er det politikkarar som må bidra med infrastruktur for å få bedrifter til å etablere seg.
Her skal eit firma bidra til brubugging, for å få lov å etablere seg. Meir tydeleg kan det ikkje seiast!

På møtet som Natur og Ungdom arrangerte i Førde 22. september sa ordførar i Naustdal Håkon Myrvang at vedtaket skal gjerast på grunnlag av faktainformasjon, og at saka er tilstrekkeleg opplyst. Det skal ikkje bli lett å få det til! Det kan då vere høveleg å vise til rådmann i Førde kommune sitt framlegg til høyringsfråsegn dat 17.09.10. som skal handsamast på formannsskapsmøtet 23.09.10.
”Rådmannen meiner framleis at det er urovekkande stor uvisse om kva konsekvensar tiltaka i
planframlegget vil ha for miljøet i Førdefjorden generelt, og for laksefisk spesielt. Rådmannen
meiner at Førde kommune ikkje bør akseptere tiltak i og ved fjorden utan at dei langsiktige
konsekvensane er betre avklara.”

Det er rett og slett uråd å få denne saka tilstrekkeleg opplyst på grunnlag av det materiale som ligg føre. Problemet Herr Redaktør er ikkje spørsmåla som vert stilt, men at verken Nordic Mining er KU klarar å gje svar!

Skatten i Engebøfjellet.

Journalist i Firda, Ivar Longvastøl, etterlyser fleire politikarar sine meiningar om Engebøprosjektet i Firda 06.09.2010.

Mitt syn på dette er at Naustdal no har ein unik mulegheit for viktig verdiskaping. Vi sit på ein stor naturressurs. Greier vi å utvinne rutilen utan for stor skade på samfunn, naturressursar og miljø, vil Engebøprosjektet få stor positiv betydning for kommunen vår. Verdiskaping er grunnlaget for å skape god velferd. Naustdal treng sårt fleire arbeidsplassar og meir verdiskaping for å kunne gi innbyggjarane gode kommunale tenester i framtida.

Industri vil ofte ha visse negative verknader på natur og miljø. Det vi må ta stilling til i denne saka, er om dette prosjektet har verknader som er uakseptable.

Det som har kome fram under konsekvensutgreiinga viser at det ikkje er muleg å påvise at sjødeponiet vil ha store negative konsekvensar for miljøet i fjorden utanfor området for sjølve deponiet. Rett nok har Havforskningsinstituttet sterke innvendingar mot prosjektet, men eg registrerer at heller ikkje dei kan sei klart at dumpinga av stein i fjorden vil ha negative konsekvensar for fisken. Dei seier at partiklar kan ha ein negativ konsekvens for mellom anna kysttorsken. Slik eg oppfattar dei, vil dei at vi skal bruke føre var prinsippet i denne saka. Fordi vi ikkje veit.

NIVA er klare på at ein aldri vil få ein konsentrasjon av partikar, i ein viss avstand frå deponiet, som er til skade for fisken. Dessutan hevdar dei at fisk faktisk taklar ein del partiklar. Og det må eg sei høyres rimeleg ut, med tanke på at det skjer eit naturleg utslepp av sand og partiklar i Førdefjorden kontinuerleg. Når Longvastøl skriv at Firda har rekna ut at det skal dumpast 767 lastebil-lass i døgnet, 365 dagar i året, dei neste 50 åra, hadde det vore interessant å samanlikne med dei mengdene med sand og partiklar som naturleg blir ”dumpa” i fjorden av elvane.

Det at livet på fjordbotnen vil ta seg opp att når dumpinga blir avslutta, betyr at vi her snakkar om eit reversibelt naturinngrep. Naturen vil restituere seg sjølv. Det vil vere daudt på fjordbotnen i dei 50 åra dumpinga skjer. Men 50 år er ikkje ein gong ein mannsalder, og må vel kunne betraktast som ein kort periode i naturen.

Det vil vere ein diskusjon kor ofte ein skal ta i bruk føre var prinsippet. Er vi for restriktive vil vi få problem med å etablere industri i Norge. I dette prosjektet er det hovudsakleg heilt vanleg stein, grus og mindre partiklar det er snakk om.

Slik eg ser det er det fleire gode argument for å realisere dette prosjektet enn det er argument mot. Alt i alt vil ikkje verknadane på natur og miljø vere spesielt dramatiske. Eg forstår sjølvsagt at prosjektet til ein viss grad vil vere negativt for lokalsamfunnet i Vevring, men dette meiner eg må vegast opp mot dei positive verknadane prosjektet vil kunne ha for heile Naustdal kommune. Kan det ikkje og tenkjast at prosjektet vil bety mykje positivt for samfunnet i Vevring?

Odd Frantzen
Kommunestyrerepresentat Ap

Skal det bu folk i Vevring?

I femten år har det vore planer om rutilutvinning i Engebøfjellet. Eit gigantprosjekt med i overkant av 150 arbeidsplassar men med enorme miljøkonsekvensar. Skal ikkje gå inn på det her men siterer berre eit TV2 oppslag: ”De vil knuse et helt fjell og dumpe det i en nasjonal laksefjord”

Men prisen for denne bandlegginga av Vevringbygda til gruveindustri har vore at det har hindra satsing på andre næringar, spesielt turisme. For å ta eit tilfeldig eksempel som slett ikkje krev så store investeringar: Ei hyttegrend i området Redal til Vevring har vore og er, mildt sagt eit risikoprosjekt.

Om nokre månader vil rådmannen i Naustdal truleg legge fram ei positiv tilråding til gruvedrift i Engebøfjellet. Dette vil bli grunngjeve med at prosjektet er positivt for kommuneøkonomien, skaper arbeidsplassar, tilflytting til Naustdal og Vevring, indirekte arbeidsplassar osv. Eller for å sitere Jan Herstad, rådgjevar i Nordic Mining: ”Det vil bli stor aktivitet i Vevring”

Slik som det ser ut no vil kommunestyret i Naustdal vedta Nordic Mining sin reguleringsplan for Engebø. Ein plan som etter mange tilhengarar si meining skal gje vesentleg tilflytting til Vevring.

Men like før dette skal avgjerast foreslår rådmannen å legge ned skulen Vevring – ”ei bygd som skal få auka aktivitet”, og fleirtalet av utbyggingstilhengarane i kommunestyret ser ut til å støtte dette.

Då er det freistande å stille spørsmålet: Trur utbyggingstilhengarane på sin eigen argumentasjon, eller skal Vevring leggast ned for å gje plass til gruveindustrien?

Arne Underlid
Leiar i Vevring og Førdefjorden miljøgruppe

"Viten og antagelser om gruvedrift."

Ivar Fossum tykkjer tydeleg at det ikkje er så bra at deponi vekker negative assosiasjonar, fordi deponi betyr ikkje anna enn lagring ifølge artikkel i Firda 21.04.10. I følge Aschehoug og Gyldendals Store Norske så er deponi forklart med ”lagringsstad for avfall.” Viss Fossum tykkjer sanninga er ubehageleg så kan han vere heilt trygg på at han er ikkje åleine om det. Det er kva som er lagra som er viktig skriv han vidare og ikkje kva ein kallar det. Det kan eg også vere samde om, men så kjem Fossum med informasjon som gjer at eg stussar om han har lese sin eigen søknad. ”Deponiet vil vere trygt og giftfritt og vil ikkje påvirke resten av Førdefjorden.” I søknaden frå NM står det at ein skal bruke giftstoffet Magnafloc for å få dei små partiklane til å synke. Når det ikkje vil påvirke resten av Førdefjorden, må eg spørje om kor langt er resten frå sjølve deponiet?

Vidare skriv han ”Vannet i fjorden vil hele tiden ha god sirkulasjon , da deponistedet vil være på et dypt område(300 meter) der det ikke er mulig å tette igjen.” Det er greit at deponistedet(lagringa) startar på 300 meters djup, men kor lenge Fussum vil det vere 300 meter ned til deponiet?

For å understreke Fossum sin viten kan ein sitere ei udatert tilleggsvurdering (vedlegg nr 32) Der står det på side 4: ”Beregninger for prediksjon av spredning av sedimentasjon av partikler i vann vil alltid ha en viss usikkerhet.” og vidare ”Hvis det skulle vise seg at spredningen er mye større enn anatt må tiltak iverksettes.”

Er det det Fossum har i tankane når han skriv ”For NM er det viktig å kunne beslutte på grunn av kunnskapsbasert informasjon og skille mellom hva som er antakelsar og hva som er viten.”
Når Fossum er så klar på viten, kvifor er då Konsekvensutgreiinga og 8 vedlegg endra i tillegg er det kome til 6 nye vedlegg.

Når det gjeld bruk av flokkuleringsmiddelet skal det gjennomførast nye studier for å fastsette mengde og type. NM har altså søkt om utsleppsløyve, utan at det er heilt fastsett kva som skal sleppast ut, eller lagrast som Fossum kallar det.. Så fleire vedlegg og endringar er vel undervegs. Og kva endringar vil då skje etter at søknaden er handsama?

I artikkelen i Firda avsluttar Fossum ” For Nordic Mining er det viktig å kunne beslutte på grunn av kunnskapsbasert informasjon og skille mellom hva som er antakelser og hva som er viten.” At søknaden ”lever” med stadig nye endringar gjer at ein kan ikkje anna enn lure, kva er antagelsar og kva er viten i det som Nordic Mining m/medspelarar har produsert? I fjor gjekk eg i 1. mai tog i Førde bak parolen “Nei til fjorddeponi” eg har ikkje mindre grunnar til å gå i år! Det veit eg!

Oddvar Etnestad.
Leiar i naturvernforbundet Indre Sunnfjord

Fossum og gruvedrift

Administrerane direktør i Nordic Mining Ivar S. Fossum skriv i Firda 7. april som tilsvar til nestleiar Natur og Ungdom Sondre Nave sitt innlegg 29.mars at sitat” Derimot viser grundige undersøkelser og naturlover at effekten på miljøet både på land og i fjorden som følge av driften vil være begrensede og midlertidige.”

Det kan hende at bergverksdrift forheld seg til andre naturlover enn dei naturlovene eg kjenner til sidan Ivar S. Fosum skriv at gruvedrifta vil gjere ”midlertidig effekt på miljøet”? Kjem fjellet til å vekse ut igjen? Vert fjord og fjordbotn som før og kanskje gråbergdeponiet vil rotne og forsvinne? Og kva legg så Fossum i ”Trygg bergverksdrift” som han har sett som overskrift. Det eg kjenner meg rimelege trygg på er at gjeldande naturlover her vestpå medfører at slike inngrep er nokså varige. Det er vel ikkje noko industri som gjev meir varige naturøydingar enn gruvedrift. Dei omfattande naturøydinga vil vere der, også når gruvedrifta vert avslutta og ”lyset vert slått av”.
Fossum skriv vidare at gruvedrifta vil sette positive og samfunnsmessige spor etter seg i lang tid. Ein må då undrast at viss det positive er så positivt, drifta så trygg og effekten på miljøet så midlertidig, kvifor er då motstanden så stor?!

Det skulle vore lite vetta interessant å fått innsyn i Fossums naturlover som gjer gruvedrift til midlertidige skade på miljøet. Kanskje dei kan vere litt i slektsskap med svært så ny teknologi og månelandingar, teoriane er der, men i praksis vert ein innhenta av realitetane.

Oddvar Etnestad
Leiar Naturvernforbundet Indre Sunnfjord.

Miljøpolitikk etter trynefaktor

Klart at dobbelmoral ikke er noe nytt innen politikken. Det kom aldeles godt til syne i torsdagens Firda.

Etter at Vevringsutstillingas jubileum er vell overstått og arrangementet blitt hedra for sitt kulturelle bidrag innen norsk kunst, for nettopp å forene kunst, kultur og natur på en enestående måte, kunne bygdefolket, natur- og kulturentusiaster, dugnadsgjengen og kunstnere lese at de og deres engasjement ikke er av god nok verdi likevel.

Som involvert blir en oppgitt over fylkesmannen som hevder at bergverksindustri og forespådde arbeidsplasser, realisert gjennom rutilprosjektet i same bygda, er viktigere. Han er riktignok opptatt av at miljøet i fjorden ikke må lide, men tilrår likevel etableringa av mineraluttaket med en tilsvarende landdeponi. Det vil si at sårbart kulturlandskap, sitat: ”idylliske og tilnærma urørte naturområde”, og det eksisterende samfunnet i ytre Førdefjorden kan ofres og overkjøres på tross av skepsisen som har kommet til uttrykk.
Når dette bidraget står ved siden av Jorunn Kirketeigs kommentar om kompensasjon for gigantlinja, erstattes derimot oppgitthet med ren provokasjon og følelse av trynefaktor. Kirketeig (Ap) hevder at ”naturen og kulturlandskapet er av stor verdi for oss”. Det er for ille at kommunene i fylket skal gi fra seg mulighetene som ligger i kulturlandskap og innen reiseliv pga gigantlinjen, for å skape verdier andre plasser. Ho er opptatt av kompensasjon for å bøte på sårene som må tilføyes naturen, istedenfor å tenke nytt i å utvikle, belønne og støtte potensialet som ligg i den urørte, storartete vestlandsnaturen. Eller i steden for bruker midlene til å legge hele linja i kabel, slik at kultur- og naturbaserte næring kan takes vare på og utvikles, og særprega natur bevares på same tid. Det vil innebære både verdiskaping og bærekraftig utvikling – en ren vinn-vinn situasjon, istedenfor å vente på kompensasjon i etterkant.

Når en videre ser begge siders innhold i rettferdighetens lys, hvordan skal i så fall en kompensasjon for enda en forurenset fjord langs norskekysten se ut, dersom industriprosjektet realiseres? Hvem er ansvarlig, og hvordan skal fisk og folk få erstatning for livsgrunnlaget som går tapt?

Nadine V. Ranke, Vevring
[29.09.2009]

Alternativt entreprenørskap eller ny Terra-kommune?

Hausten nærmar seg. Det betyr valkamp i heile Norges land, det betyr også at kommunestyret i Naustdal skal ta avgjerd over om dei vil gå inn for rutilutvinning i Engebøfjellet i Vevring.

Vi i Vevring og Førdefjorden Miljøgruppe kjempar , med støtte mellom anna frå nasjonale organisasjonar som Naturvernforbundet og Miljøvernforbundet, imot dette prosjektet. Vi meiner at Førdefjorden og lokalsamfunna kring blir øydelagt og ofra på bekostning av eit risikofylt bergverksprosjekt drive framt av gruveselskapet Nordic Mining, etablert for mindre enn 3 år sidan, temmeleg nytt altså.
Å utvinne mineral kan være innovativt.
Men vi meiner, at det absolutt ikkje er innovativt å etablere gruvedrift etter gammaldagse prinsipp, som både inneber ope dagbrot og dumping av heile 96-97% av restmassen i ein nasjonal laksefjord.
Selskapet viser i så fall ingen respekt for miljø og lokalsamfunn. Men respekt og ansvar, vert i alle høve venta frå dei folkevalde i kommunen ein tilhøyrer.
Regjering og Storting si avgjerd om vern for å ta vare på villaksen, andre truga arter og det i verdssamanheng unike fjordlandskapet blir trakka på. Lokalbefolkninga som for lengst har begynt å sjå og utvikle potensialet som finst i naturområdet som dels også har vernestatus, blir ignorert.

Folk i Vevring krins er i den grad klar for vidareutvikling, nyutvikling og innovasjon. Med tanke på det, søkte Vevring grendalag for 3 år sida om å komme med på bygdeutviklingsprogrammet.
Dåverande ordførar Jan Herstad ynskte ideen velkommen og støtta oss i prosessen. Og vi blei med! Bygdefolk var både stolte og ivrige etter å sette dei mange planer og visjonar ut i livet. Sidan har kultur- og fritidsmiljøet fått fleire attraksjonar som gjer bygda enda meir attraktiv for tilflytting, i tillegg til eit gjennom 30 år etablert kunstmiljø.
Det viste seg ikkje uventa å vere ufattelig mange spennande idear, innsats og pågangsmot i Vevring- krinsen. Og det blei berre starten. Sida har fleire bærekraftige prosjekt modnast og ventar på å kunne bli realisert. Her finst både kreativitet, vilje og evne til fornying og alt som trengs for å skape ei bærekraftig utvikling.

Den omsøkte bergverksdrifta derimot skaper arbeidsplassar stort sett for utlendingar, eksporterer verdiane ut av fylket og landet og øydelegg for ei rekke etablerte næringsverksemder t.d dei som er knytt til fjord og lakseelvar.
Bergverksindustri med ope dagbrot, sjø- og landdeponi er rett og slett ei valdtekt som hindrar vår allereie planlagde alternative utvikling – slett ikkje det geniale og innovative vi har venta på!

Det er ingen kreativitet bak at halvparten av sambygdingar og venner kjenner seg tvinga til å flytte, at ei levende kulturbygd vert kvalt , at turistane allereie no er skeptiske, at dagsaktuell miljøvennlig og økologisk utvikling ikkje kan marknadsførast, at mange som vi veit planlegg å flytte hit, ikkje kjem viss rutilindustrien kjem … Medan vi som bur her har måtta lære oss å tåle stå stille og legge alle slag planer i safen. Med et slikt gigantprosjekt hengande over oss har mange sjølvsagt ikkje våga å sette sine intensjonar ut i livet.
I årevis har denne saka sådd tvil og usikkerhet. Vi har måtta seie til kvarandre: nei vent med å investere, vent med å bygge. Ikkje berre ein gong har muligheiter dermed gått ut på dato . Snakk om langpining og oppskrift på å omskape entusiasme og pågangsvilje til Sunnfjordsk tregskap.

Vi lurer på kva tankar Naustdal kommune og dåverande ordførar hadde, når dei støtta grendalaget i bygdeutviklingsprosessen, medan han samtidig støtta bergverksplaner tufta på gammaldagse prinsipp, etablert av eit Osloselskap utan særlege referansar på verken prosjekt eller truverd. Nordic Mining brukar mange rosenraude ord og spår både pengar og arbeidsplassar. Men med for mange lovnadar til forholdsvis økonomisvake kommuner ligger faktisk assosiasjonar til Terraselselskapet ikkje langt unna.
Ein kan spørje seg kva reaksjonar Terra-kommunane hadde hatt, dersom nye dressgutar med spekulative idear utan røter i regionen, hadde dukka opp og framstilt seg som industri- og samfunnsbyggaren dei har venta på. Refererer vi her Morten Lein frå Mo i Rana, som opplevde utspelet deira i forbindelse med Rana Grubene, har Nordic Mining ”ikkje bygd noe som helst”. (Firda 5.3.09).

Vi høyrer iblant at det vert argumentert for prosjektet med vert av enkelte sagt at ”restmassane må kunne utnyttast og brukast i staden for å dumpe alt, samt at uttaket må kunne vere i lukka gruve”. Då er det av største betydning å vere klar over at omsøkt tiltak med framlagt reguleringsplan og KU, som no er til høyring og etterpå skal politisk handsamast, IKKJE inneheld nokon plan for bruk av all masse eller for lukka gruve like frå oppstart. Ei eventuell anna utnytting vil krevje utarbeiding av nye søknadar, ny reguleringsplan og ny runde med konsekvensutgreiing.

Vi ønskjar oss varsemd når framtida for Førdefjordregionen og lokalbefolkninga i Naustdal står på spel. Det finst alternativ framfor å velje eit industrielt gigantprosjekt som hindrar variert entreprenørskap og utvikling, og med store negative verknadar for naturen og fjordmiljøet til følgje.
Gje bygdane og oss ein sjanse til å utvikle varige idear – idear som vi heilt klart har!

Nadine V.Ranke

Vevring og Førdefjorden MiIjøgruppe, VFM
www.bygdasframtid.com